1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Өөредилге болгаш эртем

ТӨЛЕПТИГ САЛГАКЧЫЛАРЫ ХӨЙ

Башкының  чымыштыг ажылынга бердинген эр башкылар Нарын ортумак школа­зынга шагдан бээр ажылдап чораан. Оларның мергежилин уламчылап, даанган хүлээлгезин кызымаккай күүседип чоруур башкыларның бирээзинге Сергей Белек-Доржуевич Ендан хамааржыр.Ол бодунуң салым-чолун спорт-биле холбааны таварылга эвес. Сергей ортумак класстарга өөренип турда, школага башкы училищезин чаа доос­кан аныяк башкылар Анай-оол Тумат­ович Шойдук, Учас Наксыл­ович Бюрбючап ажылдап келген. Школада бичии оолдарның сонуургалын аныяк башкылар дораан хаара тудуп, хүреш, волейбол секцияларын ажылдадып эгелээн. Оон эгелеп спорт Сергей Белек-Доржуевичиниң амыдыралының чарылбас кезээ  болу берген.

ФОРТЕПИАНО КОНКУРСТАРЫНЫҢ ТИИЛЕКЧИЗИ

Дайана Хайдып Күрүне лицейиниң 8 «а» клазында өөренип турар. Лицейде өөренмишаан, ооң-биле чергелештир Кызылда уругларның Надя Рушева аттыг уран чүүл школазында 2007 чылдан бээр өөренип эгелээн, ам ында доозукчу 7-ги класста. Уран чүүл школазында башкызы 45 чыл стажтыг Валентина Григорьевна Шрейнер, ооң 27 чылын мында фортепиано башкылап турар. Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы, күш-ажылдың хоочуну. Кончуг-даа шыңгыы, негелделиг, ынчалза-даа  чөптүг башкы.

АЛДЫН ВЕК — СӨӨЛГҮ ВЕК?

Эрткен ХХ векти тыва дылдың болгаш литератураның алдын веги деп санап болур бис. Совет Россияның деткимчезиниң ачызында 1921 чылда Тыва Арат Республика тургустунуп, феодалдыг чурт социал-экономиктиг болгаш культурлуг хөгжүлдениң оккур агымынче кирген. Тыва национал үжүк-бижик тыптып, тыва улустуң аас чогаалы литературлуг «хепти кедип», баштайгы солуннар, дептерлерниң арыннарынга шүлүктер, кыска чечен чугаалар, шиилер парлаттынып, тыва дылды шинчилээр талазы-биле баштайгы эртем ажылдары эгелээн. Тыва Совет Эвилелинге каттышкан соонда, тыва дылдың болгаш литератураның хөгжүлдези улам шапкынчаан. Совет эрге-чагырга аңаа акша-төгерикти харам чокка берип турган дизе, улуг-ла хөөреткени  эвес-ле боор. Тыва литература дүрген сайзырап, ону дамчыштыр тыва чон орус болгаш делегейниң өске-даа улустарының аас чогаалының болгаш литературазының эртинелери-биле таныжып алган. Александр Пушкинниң, Лев Толстойнуң, Шиллерниң, Гетениң дээш, делегейниң өске-даа тергиин салым-чаяанныг чогаалчыларының чогаалдары тыва дылче очулдуртунуп, тыва чоннуң угаан-медерелиниң, культуразының кезик-чамдыы апарган дээрзин демдеглеп каарга-ла,  четчир. Чамдык кижилерниң дылдың алдын веги деп санай бергени эрткен ХХ векте тыва дылдың болгаш литератураның хөгжүлдезиниң төөгүзүн, түңнелдерин катаптаар болза,  төнмес-батпас.

КYРYНЕ ШЫЛГАЛДАЛАРЫНГА ӨСКЕРИЛГЕЛЕР

Күрүнениң чаңгыс аай шылгалдаларын дужаар үе чоокшулап олурар.  2014-2015 өөредилге чылында шылгалдалар дужаар талазы-биле элээн өскерилгелерни кииргенин доозукчулар болгаш ада-иелер билген турары чугула. 

ШКОЛАВЫСТЫҢ БАЙЫРЛАЛЫ

Сүт-Хөл кожууннуң Хөр-Тайга ортумак школазы бо чылын 75 чыл оюн демдеглеп эрттирип турар. Бо үе иштинде школаның эргинин чеже чаш бир дугаар артап кирип, эртемниң «далайынче» шымнып кирбээн дээр!

Шупту тиилекчилер силер!

Тываның күрүне филармониязынга «Тыва Республиканың чылдың башкызы – 2014», «Тыва Республиканың чылдың кижизидикчи башкызы – 2014», «Чылдың аныяк специализи – 2014» болгаш «Бүгү-россияның тыва дыл, орус дыл башкыларының мастер-класстары» Бүгү-россияның регионалдыг чадазының башкылар мөөрейиниң түңнелдерин үндүрген байырлал болуп эрткен. Аңаа башкылар ниитилелиниң тергииннеринден шилиттинген тергииннерни хүндүткеп байырлаан.

ТЕРГИИННЕРНИҢ ОДУРУУНДА

№112 (18387)  2013 чылдың сентябрь 26

Тыва Республиканың лицей-интернады чаңгыс аай күрүне шылгалдаларынга болгаш бүгү-российжи эртем олимпиадаларынга эки түңнелдери дээш Россияның 500 тергиин өөредилге албан черлериниң аразынче кирген. Үндезилеттингеш 20 чыл болуп турар лицейниң доозукчулары чурттуң база даштыкының дээди өөредилге черлеринче оруун изевишаан.

20 ЧЫЛДЫҢ НYYРY

Бай-Тайга кожууннуң школалар аразының өөредилге комбинады «Мергежил» кожууннуң өөреникчилерин болгаш аныяктарын янзы-бүрү  мергежилдерге өөредири-биле 1993 чылда ажылдап эгелээн.

Чаа школаны кышка чедир

Тываның Баштыңы Ш. Кара-оолдуң даалгазы-биле ооң оралакчызы Ш. Иргит Улуг-Хем кожууннуң Иштии-Хем суурунга үнүүшкүннүг хуралды эрттирген.

Орус дылды өөрениили

Школаже чаңгыс аай хептиг

Кызыл хоорайның мэриязының дыңнатканы-биле, чаа өөредилге чылында найысылалдың школаларынга чаңгыс аай хепти (форма) киирериниң дугайында 2013 чылдың эгезинде сайгарып чугаалашкан. Класс бүрүзүнге ада-ие хуралын эрттиргеш, өөреникчи бүрүзүн чаңгыс аай школачы хеп-биле хандырарының хемчеглерин тодараткан.

«Хүнчүгеш», «Сайзанак» уруглар садтары

Бичии кижиниң кижизидилгези садиктен эгелээр. Каяа чунарын, чемненирин, омаашты шын тударын, орун эдерин, ичелээрин дээш, бо бүгүге уруглар садикке өөренип алыр. Ада-ие ажы-төлүн кижизидикчи башкыларга долузу-биле бүзүреп, садикче эртениң-не идегел-биле  эккеп каар болгай. Ынчангаш садик башкыларының болгаш уруглар ажаакчыларының харыысалгазы улуг.

Бизнесте назы-хар чок

Чоокта чаа Тыва Республиканың Өөредилге болгаш эртем яамызынга республикадан дашкаар аңгы-аңгы Россия чергелиг мөөрейлерге киришкеш, тергиин көргүзүглерлиг болуп, тиилелгелиг келген өөреникчилер болгаш башкылар-биле яамының сайыды ужуражып, байыр чедирген. Ук хемчегге Тываның Аграр лицейиниң алган «Эртинезиниң» бир кол маадыры школачы бичии уругнуң кылган ажылын аажок сонуургаан мен. Ооң төлевилел ажылы – школа чугайының технологиязы.

Автомеханик – ажыктыг мергежил

Машина септекчизи – чугула херектиг ажылдарның бирээзи. Амгы үеде найысылалда автомашиналыг улустуң саны көвүдеп турар. Оларның чамдыызы – херээжен чолаачылар. А оларның аразында машина-балгатты эки сайгарып шыдавас, кылып-септеп билбестери база хөй. Ынчангаш машина септээр тускай черлерге барып, оларның дузазын дилээр апаар.

Cөөлгү коңга кыңгырадыр эдип турда…

Частың база бир кайгамчык байырлалдарының бирээзи – школачы сөөлгү коңга. Ол башкыларга, ылаңгыя школаны доозуп турар доозукчуларга, өөрүнчүг болгаш бичии муңгаранчыг байырлал. Бо чылын республиканың шупту школаларынга сөөлгү коңганың байырлыг чыскаалдары дүүн, май 22-де, болуп эрткен. Найысылалдың школаларында школачылар чаңчыл болган байырланчыг  каас-чараш  хептерин кеткен, арыннарында омак-хөглүг хүлүмзүрүглер чайынналып хыпкан, эш-өөрү-биле чыглып турганнар.

Страницы