1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Өөредилге болгаш эртем

Чаа школаны кышка чедир

Тываның Баштыңы Ш. Кара-оолдуң даалгазы-биле ооң оралакчызы Ш. Иргит Улуг-Хем кожууннуң Иштии-Хем суурунга үнүүшкүннүг хуралды эрттирген.

Орус дылды өөрениили

Школаже чаңгыс аай хептиг

Кызыл хоорайның мэриязының дыңнатканы-биле, чаа өөредилге чылында найысылалдың школаларынга чаңгыс аай хепти (форма) киирериниң дугайында 2013 чылдың эгезинде сайгарып чугаалашкан. Класс бүрүзүнге ада-ие хуралын эрттиргеш, өөреникчи бүрүзүн чаңгыс аай школачы хеп-биле хандырарының хемчеглерин тодараткан.

«Хүнчүгеш», «Сайзанак» уруглар садтары

Бичии кижиниң кижизидилгези садиктен эгелээр. Каяа чунарын, чемненирин, омаашты шын тударын, орун эдерин, ичелээрин дээш, бо бүгүге уруглар садикке өөренип алыр. Ада-ие ажы-төлүн кижизидикчи башкыларга долузу-биле бүзүреп, садикче эртениң-не идегел-биле  эккеп каар болгай. Ынчангаш садик башкыларының болгаш уруглар ажаакчыларының харыысалгазы улуг.

Бизнесте назы-хар чок

Чоокта чаа Тыва Республиканың Өөредилге болгаш эртем яамызынга республикадан дашкаар аңгы-аңгы Россия чергелиг мөөрейлерге киришкеш, тергиин көргүзүглерлиг болуп, тиилелгелиг келген өөреникчилер болгаш башкылар-биле яамының сайыды ужуражып, байыр чедирген. Ук хемчегге Тываның Аграр лицейиниң алган «Эртинезиниң» бир кол маадыры школачы бичии уругнуң кылган ажылын аажок сонуургаан мен. Ооң төлевилел ажылы – школа чугайының технологиязы.

Автомеханик – ажыктыг мергежил

Машина септекчизи – чугула херектиг ажылдарның бирээзи. Амгы үеде найысылалда автомашиналыг улустуң саны көвүдеп турар. Оларның чамдыызы – херээжен чолаачылар. А оларның аразында машина-балгатты эки сайгарып шыдавас, кылып-септеп билбестери база хөй. Ынчангаш машина септээр тускай черлерге барып, оларның дузазын дилээр апаар.

Cөөлгү коңга кыңгырадыр эдип турда…

Частың база бир кайгамчык байырлалдарының бирээзи – школачы сөөлгү коңга. Ол башкыларга, ылаңгыя школаны доозуп турар доозукчуларга, өөрүнчүг болгаш бичии муңгаранчыг байырлал. Бо чылын республиканың шупту школаларынга сөөлгү коңганың байырлыг чыскаалдары дүүн, май 22-де, болуп эрткен. Найысылалдың школаларында школачылар чаңчыл болган байырланчыг  каас-чараш  хептерин кеткен, арыннарында омак-хөглүг хүлүмзүрүглер чайынналып хыпкан, эш-өөрү-биле чыглып турганнар.

«Студент чугаалажыышкыннар»

Тываның күрүне университеди «Студент чугаалажыышкыннар» төлевилел-биле ажык ниитилел фондузунуң бүгү-делегей грантызын ойнап алган. Бо дээрге ТывКУ-нуң бир дугаар делегей чергелиг тиилелгези-дир.

Школачыларга чаңгыс аай хеп

Школачы тускай хеп катап эглип келир. Россия Федерациязының «Өөредилгезиниң дугайында» деп хоойлу езугаар өөреникчилерниң тускай хевинге негелделерни школа боду тургузар. Өөредилге болгаш эртем яамызы бо айтырыг талазы-биле идепкейлиг дузалажып, кандыг угланыышкынныг болурун сүмелеп турар.

Шылгалдалар, шылгалдалар…

Өөредилге чылының төнчүзү, сөөлгү улдуңу, бүгү чуртта улуг харыысалганы негээр үе. Бо үеде школаның доозукчулары, башкылары чаңгыс аай күрүне шылгалдаларынче (моон ыңай – ЧКШ) «шымны» бээр. Бо угланыышкын талазы-биле улуг ажылды Тыва Республиканың өөредилге шынарын хынаар институт (моон ыңай – ӨШХИ) чорудуп турар. Чаартылгалар, өскерилгелер бар бе дээн айтырыгларга хамаарыштыр тайылбыр алыры-биле бистиң корреспондентивис Өөредилге шынарын хынаар институттуң директору Солангы Михайловна Середар-биле ужуражып, ажыл-ишчи чугааны кылган.

Башкы деп бедик аттың «сылдыстары»

Башкы – улуг чоргаарал-биле адаарывыс эң-не хүндүлүг сөс. Башкы – эртем «делегейиниң» чырыткызы. Шынап-ла, Башкы деп улуг үжүк-биле бижиттинер мергежилдиң эдилекчилери бисти шуптувусту өөредип кижизидип чоруур. Чылдың болур чаагай чаңчыл апарган башкылар мөөрейи ажылын доозуп, республиканың башкылар ниитилелиниң Башкы деп бедик аттың «сылдыстарын» апрель 25-те Улусчу чогаадылга бажыңынга хүндүткеп байырлаан. Аңаа бүдүн республиканың булуң бүрүзүнүң башкылары боттарының коллективтерин төлээлеп, мөөрейниң «Тыва Республиканың чылдың башкызы – 2013», «Тыва Республиканың чылдың кижизидикчи башкызы – 2013», «Тыва дыл болгаш литератураның тергиин башкызы – 2013» база «Тускай коррекциялыг ниити билиг школазының тергиин башкызы – 2013» деп номинацияларга тус-тузунда мергежилинге бердингенин бараалгаткан.

Тыва дылывысты утпаалыңар

2013 чылдың апрель 2-де үнген «Шын» солуннуң № 39 үндүрүлгезинде Чаа-Хөл кожууннуң Чаа-Хөл сумузундан Олчатмаа Ховалыгның «Дыл – чоннуң өртек чок эртинези» деп чагаазынга хамаарыштыр Тываның күрүне университединиң тыва филология болгаш ниити дыл эртеминиң кафедразының доцентизи, филология эртемнерниң кандидады Клара Бүрбүлдеевна Доржунуң санал-оналын номчукчуларывыска таныштырдывыс.

САМАГАЛДАЙДА ЭРТЕМ ШУУЛГАНЫ

Тес-Хем кожууннуң төвү Самагалдайга «Тыва күрүнениң тургустунарынга болгаш Россия биле Тываның демнежилгезинге Амбын нояннарның киирген үлүг-хуузу» темалыг республика чергелиг эртем-практиктиг конференция болуп эрткен.

«Россияның өөредилгезиниң эртинези» – Тывада

Тыва Республиканың Өөредилге болгаш эртем яамызының сайыды Каадыр-оол Алексеевич Бичелдей ажылдаар өрээлинге Бүгү-россияның аңгы-аңгы угланыышкыннар аайы-биле мөөрейлерниң тиилекчи болган өөреникчилерин болгаш оларның башкыларын байырлыг байдалга хүлээп алган.

ТЫВАНЫҢ ТӨӨГYЗY — ЭРТЕМ-ШИНЧИЛЕЛДЕ

Айлар, хүннер эрткен тудум, улуг байырлалывыс чоокшулап-ла ор. Мындыг солун үеде бистиң эртемденнеривис «Тыва күрүнениң тургустунарынга болгаш Россия биле Тываның каттыжарынга Амбын нояннарның киржилгези» деп эртем-шинчилел конференциязы Тывавыстың бирги найысылалынга эрттирдилер. Оон билип алган чамдык чүүлдеримни номчукчуларга дамчыдарын кызып көрейн.

Страницы