1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

САЙГАРЛЫКЧЫ ЧОРУК: БЕРГЕЛЕРНИ ЧАЙЛАДЫП ШИИТПИРЛЭЭРИ

Хүндүлүг коллегалар!
Чурттуң мурнунда турар масштабтыг сорулгаларны чедип алырда, сайгарлыкчы чоруктуң хосталгазын болгаш инициативазын кызыгаарлап турар бүгү чүүлдерни чайладыр ужурлуг бис. Ак сеткилдиг кижилерниң бизнези статья ёзугаар буруулуг болуп, кеземчелиг азы административтиг яланың айыы­лынга онаажыр деп үргүлчү коргуп чорбас ужурлуг. Шак ол берге айтырыгларже кичээнгейни углап, база бир Айыткалга чогуур сан-чурагайны киирип чугаалап турдум. Ол байдалдың шоолуг өскерилбээни харааданчыг болду. 
Бөгүнде сайгарлыкчыларга хамаарыштыр оттурган хе­ректерниң  чартык кезиин (45 хуузу) суд чедирбейн, хаап соксадып турар. Ол чүнү көргүзүп турарыл? Ол дээрге оларны арай боорда азы билдинмес чылдагаан-биле оттуруп турганы-дыр. Херек кырында ол чүнү илередип турарыл? Ындыг чүүлдүң түңнели-биле бир сайгарлыкчының бизнези сандарап дүжер, ортумаа-биле 130 кижи ажылын ышкынар. Шак бо сан-чурагайны хандыр бодап көрээлиңер, ол экономикага шыңгыы проблемаларны тургузуп турар. Хоойлужудулганың болгаш эрге-хоойлу ажыглаар практиканың ниити кезек проб­лемаларын бизнес айтып берип турар. Бир компанияның шупту ажылдакчылары баш удур дугурушкан бөлүк деп тодарадыр демдек-биле онаажы бээр деп критерийни кичээнгейлиг көөр деп чүүлге чөпшээрежип тур мен. Ол-даа хоозун чүве ышкаш-тыр, ынчалзажок ындыг чүүлдер база тургулаар. Ындыг чүүл истелге үезинде шыңгыы хемчег алырынга, ооң соонда улам аар ялага онаажырынга чедирер. Бөгүнде ындыг чүүлдер кандыг-даа шыңгыы үндезин чылдагаан чокка, чижээ, чугула экспертизалар эрттиреринге үе чедишпээни-биле азы истелге ажылдарының узамдыга берген түңнелинде болуп турар. Чиңгине прокурор база Дээди Судтуң даргазы-биле бо чүүл дугайын чугаалажып турган бис. Шынап-ла, бир кижи хоругдалда олуруп турар, ону элээн айлар иштинде байысаал­гаже кыйгырбаан боор. «Чүге байысаалгаже кыйгырбаан силер?» — деп, прокурор айтырарга, «Истекчи шөлээлеп турган» — деп харыылаар. Истелге ажыл­дакчыларының ажылының чүъгү аар, ылаңгыя ИХЯ-ның ажылдакчыларының ажылы аажок хөй, ону кичээнгейлиг көр­геш, бир-ле чүүлдү база кылыр херек. Немей курлавырлар үндүрери, истекчилерниң санын көвүдедири эргежок чугула бооп болур. Хоругдалда кижини элээн каш айлар дургузунда байысаал­гаже келдирбейн, шөлээлеп чоруй баар деп чүве канчап турар боор? Ындыг чүүл турбас ужурлуг, ону ылап таптыг сайгарып көөр болза эки. Дээди судту болгаш Чиңгине прокуратураны база катап бо проблемаларны анализтеп көргеш, чогуур саналдарны киирерин дилеп тур мен. 
Сайгарлыкчы ажыл-херек каттыжыышкыннарынга болгаш Стратегтиг инициатива агентствозунга чурагайлыг тускай платформаны тургузарын саналдап тур мен (шынын чугаа­лаарга, олар боттары ындыг саналдыг чедип келгеннер). Ындыг платформаның дузазы-биле сайгарлыкчыларның бизнезинге ыйыдыышкын кылып турарының дугайында медээни хөй-ниитиге чарлап, кол-ла чүве айтырыгны алыс ужурундан сайгарып көөрүн чедип алыр. 
Эрге-хоойлу камгалаар ор­ган­нарның удуртукчуларынга чугаалап тур мен: ол чүүлден корткан херээ чок. Иштики херектер органының удуртулгазынга, оларның удуртулгазының бедик деңнелде составы бүгү чугула медээлерни амгы үении-биле дорт билип алгаш, эге дээрезинде ведомство деңнели-биле чогуур шиитпирлерни хүлээп алырынга ындыг деткимче херек. Технология талазы-биле шиитпирлерни болгаш ындыг механизмни ажыглалга киирер арганы бээр нормативтиг баазаны бизнес ниитилели-биле кады ажылдап кылырын Чазакка дагзып тур мен. ИХЯ, Федералдыг айыыл чок чорук албаны, Чиңгине прокуратура, Истелге комитеди сайгарлыкчыларның билдириишкиннери-биле ажылдаар, оларны сайгарып көөр тодаргай хуусааларны киирип регламентини белеткээр.  Бо чылдың төнчүзүнде ындыг платформа шенелде кылдыр ажылдап эгелээр ужурлуг. 
Контроль-надзор ажыл-чорудулгазының эрге-хоойлулуг баазазын шыңгыызы-биле эде көөрүн Чазак саналдап турар. Ол чүүл, чугаажок-ла, шын, ону кандыг-даа арга-биле деткиир херек. Ынчалза-даа ону безин эвээш деп санаар мен. Оон-даа артык шиитпирлиг базымнар-биле чоруур херек. Шынап-ла, шыйыгдан кылып көрээлиңер, 2021 чылдың январь 1-ден эгелээш, контроль, надзор талазы-биле амгы үеде бар нормативтиг актыларның болгаш ведомстволарның регионалдыг дужаалдарын, чагааларны база инструкцияларны күш чок болдуруп көрээлиңер. Арткан ийи чылда (мурнувуста ийи чыл бар) сайгарлыкчы ажыл-херек ниитилелдериниң киржилгези-биле нормативтиг баазаны чаартып, чүгле амгы үениң негелделеринге дүгжүп турар документилерни арттырып алгаш, өске артканын архивче дужаар. 
Кажан бис ол теманы сайгарып чугаалажып турувуста, дыка хөй коллегалар, "коргунчуг-дур" деп чугаалап турган. Шынап-ла, коргунчуг дээрзин, нарын айтырыглар барын билир силер. Чамдык угланыышкыннарда, чамдык ведомстволарда ол хире кылын, аажок улуг дептерлер (фолиант) бар, он-он чылдар дургузунда чыглы берген, совет үеден бээр оларны ам-даа ажыг­лап турар. Александр Сергеевич Грибоедовтуң үезинден, ооң-даа мурнунда үелерде дүрүмчүдүп тургускан бижиктер бар.  Регламентиже киирип, бижээн чүүлдер дыка көвей. Ол ведостволарның ажылдакчылары безин ында бижээн чүүлдерниң шуптузун 100 хуу билир дээрзинге мен безин чигзинер мен. Ынчангаш ол анализти ийи чыл дургузунда кылып чорудар херек. Оон корткан херээ чок, чеңнерин даап алгаш, ол ажылды кылып чорудар. Ажылды организастаарынга, шынап-ла, херек чүүлдерни арттырып алгаш, амгы үении-биле чаартыр. 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.