1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

САЙЗЫРАЛЧЕ ДЕМНИГ БУРУНГААР!

 
Хүндүлүг чаңгыс чер-чурттугларым!
Ам бичии болгаш 2017 чыл-биле байырлажыр бис. Чамдыктарывыс өөрүп, чиик тынып, а өскелери – өөрүп четтириишкинниң чырык бодалдары-биле, амыдыралга шупту-ла чүве эки болурунга идегел-биле эрги чылды үдээр бис. Шылгалдаларның шуптузунда чедиишкиннеривис болгаш эки чүүлдеривис хөй.
Чуртта үлетпүр бүдүрүлгези чыл дургузунда чүгле 2,1 хуу өскен болза, а бистиинде 10 хуу четкен. Ол болза чүгле казып-тывар бүдүрүлгелерниң ажыл-ижиниң түңнели эвес-тир. Ыяш болбаазырадылгазы, аъш-чем продуктуларының бүдүрүлгези, тудугларның болгаш чонга ачы-дуза чедирилгезиниң хемчээ­ли улгаткан. Мал ажылында малдың баш саны каш чылдар бурунгаар турганынга деңнээрге, ийи катап өзүп, 1,3 млн. баш чедип, байдал турумчаан. Азы тус черниң чонун ажылче хаара туткан, тус черниң бизнези колдаан адырларда өзүлде демдег­леттинип турар.
Бо чүнү көргүзүп турарыл дээр­ге, чедиишкиннерлиг ажылдап турар бүдүрүлгелерниң болгаш сайгарлыкчыларның саны өскен. Ажыл-херектерни сагынгыр-тывынгыр билиглиг, эки кылып өөренип алган бис. Профес­сионалдыг деңнеливис болгаш арга-дуржулгавыс улгадып, чижилгелиг ажылдаптар апарган бис. Республиканың төөгүзүнде бир дугаар бодувустуң продукциявысты бүдүргеш, өске регионнарже үндүр садып турар апардывыс. Азы өскээр чугаалаарга, бистиң бизнезивис республикадан дашкаар акшаны Тываже ажылдап эккеп турар апарган.
Бо чылын өске-даа эки чүүл­дер кылдынган. Чижээлээрге, М-54 федералдыг оруктуң чаа маршруттарында эде кылыр ажылдарның баштайгы километрлери. Кызыл аэропортунда самолеттар ужудуп, хондурар чаа шөлдү тутканывыс. Бодум хуумда чаңгыс чылдың дургузунда республикага 13 көдээ клубту тудупкан турганын черле сагынмас-тыр мен, а бис оларны тудуп алдывыс. Электри четкилерин модернизастаан түңнелинде, кара кезээде чедишпейн турган электри энергия­зын харын-даа ам-даа он чылды шыдаар кылдыр кылып алдывыс. Спортту алгаш көрээли­ңер, бис­тиң оол­да­рывыс чүгле хос­­туг хү­решке эвес, спорт­туң өс­ке-даа хевирлеринге национал ли­дерлер болуп ча­за булгап үне бердилер. Бо база бир дугаар болуп турар таварыл­га-дыр. Ынчаар­га литературлуг уран чүүлде, классиктиг хөгжүмде Россияны чаалап алган тыва уругларның саны чеже деп бодаар силер. Шагда олчаан ындыг чедиишкин  черле турбаан!
Бо бүгү дээрден боду бадып келбээн болгай. Эргим өңнүктер, чедиишкин бүрүзүн, чаңгыс тодаргай кижинии-даа болза, боттарывыстың холдарывыс, угаанывыс-биле, кызымак күш-ажылывыс, шыдамыккай чоруу­вус-биле шупту кады белеткеп тургускан бис. Бо бодалга хамаа­рыштыр үдеп турарывыс 2017 чыл, мен бодаарымга, эң чырык болуп, дамырактар, хемнер каттышкаш, күчүлүг улуг Эне-Сай бооп агып чыдары дег, бичии чедиишкиннер каттышкаш, улуг чедиишкиннерге эккээр деп бөдүүн болгаш мөңге шынны база катап бадыткап турар-дыр. Кижи бүрүзү ажылчын олуттарынга, бичии ажыл-херектерге чедиишкиннерлиг ажылдап-ла чоруур болза, республикавыс сайзыралче бурунгаарлап, төрээн Тывавысты чечектелип сайзыраан, кежик-чолдуг чуртче хуулдуруп алыр дээн шуптувустуң чырык күзелдеривисче чоокшулап олурарывыс бо. Мен бодаарымга, чурттап эрткен үевис биле чаа чылдың солчуп турары шактарда, кижи бүрүзүнүң күзеп манааны хуулгаазыны ол деп санаар-дыр мен.
Чаа 2018 чыл кандыг болуру, чүнү биске сөңнеп келири бистиң боттарывыстан, шуптувустан хамааржыр апаар. Хая көрнүп, ажыл-ишти түңнеп тура, моон-даа эки, ам-даа чедиишкиннерлиг болуп шыдаар бис деп чүвеге бүзүрээр мен. Уткуп турарывыс Чаа чылда кижи бүрүзү курлавыр күжүн мөөңнеп, чедиишкиннерже, кежик-чолдуг, аас-кежиктиг амыдыралче базымнарны кылыр арга-шинектиг болзун!
Эргим чаңгыс чер-чурт­туг­ла­рым! Ажыл, амыды­ралыңарга че­диишкиннерни, өг-бүлеңерге чөп­шээрежилгени болгаш  амыр-тайбыңны күзедим! Чаа чыл-биле!
Тыва Республиканың Баштыңы Ш. Кара-оол.
 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.