1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

СЕРЕМЧИДЕ ХОРАМЧА ЧОК

Кемерово хоорайга бол­ган өрт халавы кижи бүрү­зүнүң чүрээнге оя чип келир аарышкының ажыын чедирген. Понедельникте хоочун ыраажы артист Зоя Монгушка ужуражы бээримге: «Телевизорга ол медээни ыглап олургаш көрдүм» — дидир. Ынчанмайн канчаар, уян кижиниң карааның чажы сааңайны бербес аргажок коргунчуг трагедия: сөөлгү медээлер-биле аңаа 64 кижи амы-тынындан чарылган, оларның 41-и – ийи хардан 15 хар чедир уруглар. Россияның чону харлыгып калган «Кемерово, бис сээң-биле бис» деп кажыыдалын илередип олурар. Бүгү делегей Россия-биле кады качыгдап турар.
Кандыг кончуг чоор: улуг-хүнде «Зимняя вишня» деп ады чараш-даа болза, эрги бажыңдан туткан дөрт каът садыг-оюн-тоглаа төвүнге ада-иези-биле дыштанып келген бичии уруг­лар, улуг-даа улус өрттенип, ышка албыгып, ояр-кыяр арга чок коргунчуг өлүмге таваржыр аан. Оларның сүнезиннери кам-хайыра чок сылдыраан чалбыыштан, боой тудуп келир кара ыштан корткаш, дээрлерже дезип үне бергеннер…
Дөрткү каътка турган кино­зал­дың эжиин кым шоочалап кааныл? Өрт айыылынга удур сигнал канчап ажылдавайн барганыл? Ону бир ажылдакчы өжүрүп каан деп турар, үрелип турган болза, чүге дораан кылдыртып албаан чүве ирги? Амгы үениң техниказы бичии ыштан-на боду (автоматически) алгыра бээр болгай. Ынча көвей өлүмнер соонда, таныттынмас кылдыр өртке хуюкталып калган мөчүлер көрүп алгаш, дегийт-ле буруулуг кижилерни дилеп эгелээннер. Оон чүл? Хамык бактың үнер дөзү – харыысалга чок чорукта. Чүге черле кандыг-даа хай-халаптан кичээндириг албас амытаннар боор бис?
2009 чылда шак-ла ындыг өрт Пермь хоорайга «Хромая лошадь» деп дүнеки клубка болган, аңаа 156 кижи амы-тынындан чарылган. Ону база Кемеровонуң «Кышкы вишня» садыг-оюн төвү ышкаш, хөй кезиин пластик материалдардан тудуп каан турган. Тос чыл бурунгаар болган «Аскак аът» клубтуң трагедиязын шуут уттупкан болуп турар-дыр бис. Оон кандыг-даа өөредиг илип ап шыдаваан, бичии-даа кичээндириг кулактарга кертип албаан. Өртке айыылдыг ол-ла пластик материалдарны ам-даа ажыг­лавышаан, а чаа тудугларны хүлээп ап турар комиссиялар ону-даа херексевес, караан шуут хаптап алган-биле дөмей. Ылаңгыя хөй улус чыглыр, бичии уругларның оюн-тоглаа черлериниң өртке удур айыыл чогунуң негелделерин хөй санныг хоойлу-дүрүмнерде бижип каан турбуже, ону сагыырынче кым онза кичээнгей салып турарыл ынчаш?
Кемерово хоорайга болган коргунчуг трагедия, «Аскак аът» соонда, ээлчеглиг катап Россияның, делегейниң кижи төрелгетенин «өрттен ки­чээниңер, оваарымчалыг болуңар!» деп кыпсынчыг кылдыр кыйгырып турар-дыр. Кызыл хоорайда, кожууннар төптеринде хөй кижилер чыглыр садыг-саймааларның, клубтарның, спорт залдарның, хөй-ниити черлериниң, школа, садик ышкаш социал объектилерниң өрт айыылынга удур техниказын, чадаларын, артык (өрт) эжиктерин катап-катап хынаар, аайлаар,­ чурумчудар ужурлуг дээрзи каракта көстүп тур. Бүгү чуртка шак ындыг хыналдаларны чору­дарын президент Владимир Путин негээн. Хынап эгелей-даа берген харын.
Оон аңгыда уруглар ойнаар залдар, массалыг оюннар чорудар черлер ыяап-ла адаккы, бирги каътка турары чугула-дыр. Ындыг болурун база чурттуң удуртукчулары (ам кээп!) негеп турар. Ынчангаш улуг-биче садыглар, хөй чон чыг­лыр культура, спорт төптери ышкаш оран-саваларның өрт айыылынга удур байдалын, өрт болган черден дүрген үнериниң (эвакуация) планын ол черлерниң сайгарлыкчы ээлери, дарга-бошкалары боттары барып караа-биле хынап көөр, онза байдалдар албаны (МЧС) ажылдакчылар-биле тайылбыр ажылын чорудуп, өөредилгелерни эрттире­ри чугула-дыр. Кандыг-даа халаптан өөредилгени угаанныг кижилер алыр ужурлуг. Серемчиде хорамча чок, оваарымчада озал чок. Ону Кемерово көргүстү: 64 улуг-биче кижи (ооң-биле доос­туп калган болза) боттарының алдындан артык амызы-биле чүректерни саргыдып келир өөре­дигни, кичээндиригни дириг арт­каннарга арттырып кагдылар…
«Аскак аът» клубтуң муңга­ранчыг трагедиязын дыка дүрген уттупкаш, даамай сеткил-хөөнге алысканывыстың өртээ ол хире коргунчуг болду. Кемеровога болган хай-халапка ажы-төлүн, чоок кижилерин чидирген улус­ка чеже-даа сеткил аарышкызын чедирерге, оларның ажыг-шүжүүн чиигедиптер, оларның уругларын, авазын, ачазын дириг кылдыр эгидип бээр шаавыс бар эвес…
Надежда ЭРГЕП.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.