1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

"СОҢГУ ЧҮККЕ" 7 СУУР НЕМЕШКЕН

Тывада «Соңгу чүкке» хамааржыр девискээрлерниң саны болгаш составы өскерилген.
Ындыг даңзы Кыдыккы Соң­гу чүктүң районнарының болгаш чүък сөөртүрүнүң хуусаазы кы­зы­гаарлаттынганындан аңаа деңнештирген черлерниң федералдыг даңзызынга өске­рил­гелерни Россияның Чазаа киирген соонда көстүп келген. Бо талазы-биле чогуур доктаалга атты РФ-тиң Чазааның Даргазы Дмитрий Медведев декабрь 6-да салган. 
Ол документини ажылдап кылып турган РФ-тиң Экономика яамызының дыңнатканын езугаар алырга, «Соңгу чүктүң» девискээрлеринге транспорттуң чедингир чоруунга сөөлгү үеде киирген өскерилгелерни барымдаалап даңзыны чаарткан. Тывадан аңгыда өскерилгелер Бурятияга, Карелияга, Комиге, Якутияга, Забайкалье, Пермь, Хабаровск крайларга, Амур, Мурманск областарга, Ханты-Манси АО-га кирген. Транспорт аргыштырылгазы чылды өттүр боттанып турар апарган черлерни даңзыдан ужулган. 
Мурнунда Тываның 17 кожуу­нундан алды кожуун — Каа-Хем, Мөңгүн-Тайга, Таңды, Тес-Хем, Тожу болгаш Эрзин «соңгу чүк» деп эрге-байдалдыг турган. Чаа даңзыда Мөңгүн-Тайганы бол­гаш Тожуну арттырган, 2000 чылдарның эгезинде аңаа немешкен Тере-Хөлдү аңаа немээн. Соңгу чүктүң девискээри деп эрге-байдалын чидирген кожууннарның чамдык суурларында ындыг эрге-байдал хевээр­ арткан. Транспорт айты­рыын бүрүнү-биле шиитпирлеп алган Таңды харын аңаа кирбээн. 
Чижээ, Каа-Хем кожууннуң 11 суурларындан Бүрен-Бай-Хаак, Көк-Хаак, Ильинка, Сизим, Авый­ган, Эржей болгаш Үжеп-Аксы, Тес-Хемде — Кызыл-Чыраа (Ак-Эрик), Ү-Шынаа болгаш О-Шынаа, Эрзинде — Качык, Мөрен болгаш Нарын  суурларда «соңгу чүк» деп эрге-байдал хевээр арткан. 
Ооң-биле чергелештир «соң­­гу чүк» девискээрлериниң даңзызын калбартырын Тыва­ның Чазаа чедип ап шыдаан. Мурнунда аңгы-аңгы кожууннарга кирип турган 17 тус-тус суурлар «соңгу чүкке» деңнежип турган болза, ам ооң саны барык ийи катап өскен, үжен чеде берген. Мурнунда аңаа кирбейн турган чаа суурлар немешкен. Оларның аразында Барыын-Хемчик ко­жууннуң Аяңгаты, Өвүрнүң Дус-Даг, Чеди-Хөлдүң Хөлчүк, Чаа-Хөлдүң Шаңчы кирген. 
Бо талазы-биле «чидириг­лер» база бар. Барыын-Хемчик кожууннуң административтиг төвү Кызыл-Мажалыкты, Сүт-Хөлде Хөр-Тайганы болгаш Бора-Тайганы «соңгу чүк» даңзызындан уштуп каапкан, чүгле Ишкин аңаа хамааржып арткан. 
Ындыг турбуже Кыдыкы­ Соң­гу чүктүң болгаш аңаа дең­нештирген черлерниң даңзы­зынга өскерилгелер кииргенинден Тыва «орулгалыг» болган, чүге дээрге чедери берге деп санаттынып турган 36 суур 43 чедир өскен. Ооң уламындан  оларже бараан сөөртүрде, «соңгу чүк» дүрүмү ажыглаттынар, ынчан оларның чурттакчыларын чугула хереглелдиң аъш-чем аймаа-биле болгаш одаар чүүл-биле хандырылга хүлээлгезин күрүне бодунга алыр. 
«Соңгу чүктүң» чиигелделеринге хамаарыштыр РФ-тиң Чазааның хүлээп алганы бо өскерилгелер улустуң амыдыралынга салдарлыг апаар эвес ирги бе? деп чамдык кижилерниң дүвүрелинге ол документини ажылдап кылганнар чаңгыс-даа чиигелде ап кагдынмаан, чижээ, пенсия санап турда, чиигелделиг стаж, немелде шөлээ, шалыңга немей төлевир болгаш өске-даа чүүлдер хевээр артар деп бүзүредип турар.  

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.