1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЕРГИИН ПСИХИАТР-НАРКОЛОГ

Чечек Михайловна Бавуу ажыл үезинде.

Эмчиге бүзүрел – эң-не үнелиг эм

(Б.Е. Вотчал)

 

Чайның башкы айының үш дугаар улуг-хүнүнде бүгү Россияның эмнелге ажылдакчылары боттарының мергежилиниң байырлалын демдеглеп эрттирип ту­рарлар. “Эмчи” деп эп­тиг-ээлдек сөс-биле адап чаңчыкканывыс мерге­жил­диң эдилекчилери хөй-хөй янзы-бүрү аарыглардан улус-чонну эмнеп, буянын чедирип чоруурлар. 

Кандыг-даа мергежилде тер­гииннерниң тергииннери тургулаар, ынчангаш Россияның эмчилериниң аразында чылдың-на тускай угланыышкыннар аайы-биле эң-не тергиин эмчини илередир мөөрей эрттирген. Мөөрейниң бирги чадазында регионнар деңнелинде тергиин эмчини илередир, дараазында чадазында ук тиилекчилер Россия деңнелинде мөөрейге киржип турарлар. Эң-не тергиин­ кезер эмчи, ниити аарыглар эмчизи, бичии уруглар эмчизи дээш өске-даа хүндүлүг аттарны Тываның ховар дээн эмчилеринге тывыскан.

Чоннуң бир качыгдап, когарап турар коргунчуг аарыгларының бирээзи  арага болгаш наркотиктерден аараан кижилерни эмнеп турар Республиканың наркология диспансериниң психиатр-нарколог эмчизи Чечек Михайловна Бавуу бо чылын “Тергиин психиатр-нарколог эмчи” деп атка төлептиг болган. Шак бо нарын мергежилди шилип алган эмчи-биле чугаавысты “Шын” солуннуң номчукчуларынга бараалгаттывыс. 

– Чечек Михайловна, тер­гиин атка төлептиг болга­ныңар дээш база Эмчилер хүнү-биле байыр чедирип тур бис. Канчап эмчи мергежилди шилип алганыңар ол, сонуургадып көрүңерем.

– Кызылдың 15 дугаар школазын доозуп тура, ийи мергежил аразынга чайгылып турган мен – башкы азы эмчи. Шылгалдалар дужаап турган үемде салым-чол ынчаар көрүп каан турганы ол ирги бе, Кемерово хоорайның медицина өөредилге черинче кире берген  мен. Шак ынчалдыр эмчи мергежил шилиттинген.

– Эмчи мергежилдиң угланыышкыннары хөй болгай, а чүге “наркология”?

– Ажыы-биле чугаалаар болза, эгезинде нарколог мергежилден шала сестип турган мен – наркоманнар-биле кыс кижи та канчаар ажылдаар чүве, коргунчуг ышкажыл деп бодап турдум. Туберкулез аарыы-биле демисежир фтизиатр эмчи болуксаар турган мен. Ортумак курстарны доозупкаш, эмчи сестразы болуп ажылдаар эргелиг апарганымның соонда, чайгы дыштанылгаларда Тывага келгеш, эмнелгелерден ажыл дилеп эгелээн мен, ол-даа болза, өг-бүлемге өмек-дөмек болуру-биле. Студент кижини чайгы үеде түр ажылга эмнелгелер шоолуг-ла алыксавас, элээн диленгенимниң соонда мени Реснаркодиспансерге ажылче хүлээп алган. 4 чыл дургузунда баштай эмчи сестразы болуп, оон фельдшерлеп ажылдап турган мен. Ол ажылдап турган үемде арага болгаш наркотиктер ажыглааш,  аарый берген кижилер-биле чоок таныжып, олар-биле ажылдап эгелээнимниң түңнелинде нарколог эмчи болуйн деп быжыы-биле шиитпирлеп алган мен. Ынчангаш академияны доозупкаш, дорт-ла бо эмнелгеге келген ояар бо хүнге чедир ажылдап чоруурум бо. Бо чылдарда чүгле нарколог эмчи болуп эвес, а удуртукчувус Ирина Опанасовнаның бүзүрээни-биле эмнелгениң диспансерлиг болгаш стационарлыг салбырларын эргелекчилеп ажылдаан арга-дуржулгам база меңээ дыка ажыктыг, өөредиглиг болган.

– Ажылыңарны солун азы бер­ге деп санаар-дыр силер бе?

– Студент чылдардан тура ажылдаан үелеримни санаар болза, барык 21 чыл наркология­да ажылдап турар мен. 17 чыл дургузунда нарколог эмчи болуп ажылдап турарым бо. Бо үе дургузунда чаңгыс-даа катап өске ажылче шилчиийн деп бодал сагыжымга кирбээн. Бистиң эмнеп турар улузувус аразында кандыг-даа салым-чолдуг, онза­гай кижилер бар. Арага азы наркотиктерниң салдарынга алзыпкан кижилер дээрге-ле тура-соруу бир-ле үеде кошкаш кылынган азы херек үеде хажыы­зындан деткимче ап шыдавайн барган кижилер болур-дур ийин. Ниитилелде арагалаар азы наркотиктер ажыглаар кижилерге хамаарылга бо хүннерге чедир бир тускай болгай.  Оларны ниитилел кем-херек үүлгедикчилери ышкаш кылдыр санаар. Херек кырында ол кижилерге дуза херек. Эмчилер, бис, ол улустуң мага-бодун эмнеп, сагыш-сеткилин сергедип каарывыска-даа, катап ниитилелче үнгеш, аарыгга удур туржуп шыдавайн баары дыка хомуданчыг. Ынчангаш бис, нарколог эмчилер, аарыг кижи бүрүзү дээш доктаамал сагыжывыс аарып, ам ол кижи канчап-ла тур ирги деп сагышсырап чо­руур апарган бис. Ынчангаш эмнээшкинниң чаа-чаа аргаларын доктаамал өөренип, дилеп тып, ажылывыска ажыглаарын кызыдып чоруур  бис. 

А араганың азы наркотик­терниң аспаандан ушта тыртып шыдапкан кижилеривистиң база оларның чоок улузунуң, ажы-төлүнүң өөрүп четтирген көрүштери кандыг-даа шаңнал-макталдан артык үнелиг чүүл ол деп санап чоруур мен. 

Черле ынчаш эмчи кижи бү­рү­зүнге аарыгның аспаандан эмнеп алган кижилериниң аас-кежик болгаш өөрүшкү долган көрүжүнден улуг шаңнал турбас деп бодаар мен. Ынчангаш профессионал байырлалывыс таварыштыр чүгле кады ажылдап чоруур коллегаларымга эвес, а шупту эмчилерге байырымны “Шын” солун таварыштыр чедирип олур мен. 

– Интервью дээш четтирдивис. Профессионал байырлалыңар таварыштыр арзылаң дег чүректиг, чылан дег мерген угаанныг, херээжен дег чымчак холдуг, хартыга дег көрүштүг болуруңарны күзедивис, эмчилер!   

Надежда САТ чугаалашкан. 

Чуруктарны маадырның архивинден алган.

 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.