1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТИИЛЕЛГЕЖЕ ЧҮТКҮЛДҮГ

Июнь айда Тыва Республикага бүгү делегей чергелиг холушкак дүрүм­нерлиг дайынчы хүреш маргылдаазы болур. Ук маргылдааның кол маадыры, сумо хүрешке спорт мастери, хостуг хүрешке спорт мас­теринге кандидат, тыва хүреште үре-түңнелдиг хүрежип чоруур аныяк мөге – Артур Шагжыны номчукчуларга таныштырар-дыр бис.
Артур Чөөн-Хемчик кожууннуң Чыраа-Бажы суурунга ада-иезиниң тос ажы-төлүнүң эң-не хеймери болуп төрүттүнген. Ооң кады төрээн дөрт акызы шупту спортчулар, тыва хүрештиң болгаш спорттуң өске-даа хевирлеринге шыырак көргүзүглерлиг. Улуг акызы Херел самбо хүрешке спорт мастери, оон бичиизи Болат Тываның күрүне университединиң күш-культура башкызы, тренер-башкы. Болаттан бичиизи Роман дайынчы хүрешке спорт мастери. 
Спортчу өг-бүлеге төрүттүнген болгаш, Артур кара чажындан-на улуг акыларындан үлегер ап, хүрешке сундулуг төл болуп өзүп келген. Хүрежир назы четпээн, чеже-даа бичии болза, байыр-наадым, хүреш маргылдаалары болган черлерге содак-шудаан,­ тыва идиин, бөргүн кедип алгаш, улуг мөгелер-биле деңге бо-ла девип үнүп кээр турган. Дөрткү класска өөренип тургаш, бичии оолдар аразынга тыва хүреш маргылдаазынга шүглүп үнген, ооң бир-ле дугаар шүүлгени ол.
Элээди үезинде ол тыва хүреш, хостуг хүреш, самбо, дзюдо дээш хүрештиң өске-даа хевирлеринге республика чергелиг маргылдааларга эки түңнелдерни көргүзүп келген. А тос класс тургаш, сумо хүрешке Бүгү-россия чергелиг маргылдаага бирги черге, Европа чергелиг маргылдаага үшкү черге төлептиг болган. Онгу классчы үезинде улуг мөгелер аразынга Шагаа хүрежинге шүүлген, он бир класска ол-ла хүрешке үжүүрлешкен. Оон бээр-ле ол мөге кижиниң салым-чолунуң оруун шилип ап, Наадым, Май 9 хүрештеринге сес азы дөрт шыырак мөгелерниң аразынче киир хүрежип, республика чергелиг хүрештерге удаа-дараа шүглүп, чон караанга идегелди көргүзүп турар аныяк мөге болуп көстүп келген.
Хүрежиринден аңгыда Артур аът малга аажок ынак. Элээди үелеринде эмдик аъттарны хөйү-биле өөредип, чарыш аъттарын бо-ла мунар турган. Амгы үеде ол аът-хөл мунуп алгаш, тайга-таксыл кирип аңнап-балыктаарынга сундугуп, аът чарыжынга сонуургалы улгадып, бодунуң чүгүрүктерин чарыштырып эгелей берген.    
Артурну чашкы үезинден-не ам бо хүннер­ге чедир хүрештиң аңгы-аңгы хевирлеринге, быжыг туруштуг, дайынчы соруктуг болурунга өөредип чоруур кижизидикчи тренери – ооң кады төрээн акызы Болат Шагжы.
Бо чылдың эгезинде эш-өөрүнүң саналы-биле Артур Сибирьниң күжү аттыг промоу­торлуг компанияже холушкак дүрүмнерлиг дайынчы хүрешке киржир күзелин илередип, спортчу допчу-намдарын чорударга, ук компания аныяк спортчуну дораан-на хүлээп алгаш, апрель айда Иркутск хоорайга болуп эртер делегей чергелиг маргылдаага киржирин чөпшээрээн. Ол маргылдаага Артур Улан-Удэ хоорайдан дайынчы хүрешке спорт мастери Алексей Воротниковка таварышкаш, удурланыкчызын тиилеп алган. Ол ам Тывага болур делегей чергелиг холушкак дайынчы хүреш маргылдаазынга Алексей Воротниковтуң эжи Ерошко Всеволод-биле күжүн шенежир. Эгезинде Артурнуң удурланыкчызы өске турда, Ерошко эжиниң удурланыкчызы болуп, ону тиилээн, Артур-биле ужуражылганы күзелдии-биле чедип алган. Ынчангаш ук маргылдааның маадырлары – Артур биле Ерошконуң оюну эң-не солун, дүшкүүрлүг болгаш ачыр-дачыр болурун организакчылар онзалап демдеглээн.
Июнь айда болур холушкак дайынчы хүрешке Сокол аттыг айыыл чок байдалдар хайгыылының ажылдакчылары оолдар хөйү-биле киржир.  Ол бөлүктүң аныяк спортчуларын белеткеп турар тренер-башкы Алдын-оол Монгуш. Оон аңгыда оолдар хостуг үелеринде азы боттары даң бажында Дөгээ дааның шыпшыынга чедир маңнажып, хүнүң-не эртен-кежээ спорт залдарынга күш-шыдалын дадыктырып, амыр-дыш чок белеткенип турарлар. Оларның кайызы-даа Тыва чуртунуң адын бедик тудуп чораан дайынчы өгбелеривис дег, аныяк-өскенге үлегер-чижек болуп чоруур оолдар-дыр. Ынчангаш Артурга болгаш ооң эш-өөрүнге тиилелгелерни база мөге салым-чолдуң кокпазынга чедиишкиннерни күзедим.
Эрес КОЛ.
Чурукту хууда архивтен алган.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.