1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТООМЧА ЧОК БОЛГАН

Экии, хүндүлүг редакция. Силерже чагаа бижип чорбаан мен. Бо чылдың январь 12-де үнген «Шын» солунда «Спортчу шөлге айыыл-халап» деп медээ­ге хамаарыштыр биживестиң аргазы чок. Январь 9-та Бай-Тайга кожууннуң Тээли суурнуң спорт залынга болган озал-ондак дугайында ол медээде «Эмчи дузазы чедирип турбуже, эмнелгеге чок болган» деп бижип каан. Мен ол оолдуң авазы-дыр мен. Байбек мээң ортун оглум. Ачавыс чок болгандан ам үш чыл боор. Байбектен аңгыда ийи өскүс оолдарны азырап, оолдарымны өскүзүнден түретпейн азырап чор мен.
Январь 9-та эртенгиниң 10 шак ажып турда 8 класс оглум Саян долгап келген: «Даай-авай, спортзалга дүрген чедип кел, Байбектиң кырынче хаалга аңдарлы берди» – деп. Ол-ла дораан ажылымны октапкаш, машиналыг чеде бердим, ол аразы 2-3 минута хире болган боор. Спорт залынга кире бээримге, оглум хөөлбек хан ортузунда медерел чок чыдыр. «Оглум, оглум» — деп кыйгырарымга, шимчевес, холдары сооп калган, судал-даа чок. Дүрген дуза эмчилери эм салып турар. Улуг оглумче долгаптарымга, дораан чедип келди. Көөрүмге, оглум сөөлгү тыныштарын тынып чыдар, эмнелгеге эмчилер тынын камгалап аптар хире. Чаш оолдуң аас-кежии бар боор дээн сеткилим-биле оглумну носилкага каап алгаш чоруптум. Ол үеде кымны-даа дыңнавайн, бодалым чүгле – оглумну камгалап шыдаптар боор, мээң ие кижиниң сеткили-дир. Эмнелгеге кээримге, эмчи: «Дем-не чок оол шээй» – деп дыңнатты.
Ол айыыл-халап мынчаар болган. Дуңмазының кырынче аңдарлы берген аар хаалганы 8 класс акызы эштери-биле көдүргеш, дуңмазын көдүрүп чадап кааш, дуза дилеп, башкылар кыйгырып халып турган. Ынчан чүгле аңаа А.Семеновна башкы турган. Баштайгы эмчи дузазын дүрген дуза эмчилери келгижеге дээр чедирген болза, оглумнуң тынын камгалап ап шыдаптар турган чадавас.
Амгы үеде школа, садиктерде эмнелге пунктулары бар-ла болгай. Ол үеде эмчизи каяа турган? Директор каяа турган? Башкылар каяа турган? Бо спорт школаның башкылары тоомча чок болганы өске-даа өөредилге черлериниң башкыларынга база хамааржыр. Ажы-төлдү ойнадып кааш, оларны хайгааравас. Чүгле маргылдаалар үезинде уругларның чанынга турарлар. Башкылар чанынга тургаш, бош хаалгадан халбактанмас деп чагып, көрүп турган болза, оон халбактанмас, мындыг чидириг болбас. Истелге ажылы чоруп турар, чөптүг чорукту тып бээрин идегедим.
Чечек ышкаш частып орган
Чаш-ла назын хомуданчыг.
Чергелештир өзүп орган
Эжи-өөрү харааданчыг.
Өпей ырын ырлап оргаш,
Ава кижи өстүрүп каан
Чаш-ла төлү кээргенчиг.
Тоомча чок, дүш чок орар
Даргаларның хомуданчыын.
«Авай,авай, мени кагба» – деп,
Оглум мени кыйгырганзыг.
Көвей чевег аразында
Ортун карам хөөп кагдым.
Саида ХҮРЕҢ-ООЛ.
Тээли суур.
 
ШЫҢГЫЫ ХЕМЧЕГНИ ОНААЗЫН
 
Өөреникчилерниң кышкы дыштанылгазы төнүп, өөредилге эгезиниң баштайгы хүнүнде бистиң дуңмавыс Саида Хүрен-оол улуг чидиригге таварышты. Ооң оглу Байбек Тээлиде спорт залга аар воротага бастыргаш, амы-тынындан чарылды. Улуг демир воротаны чүге быжыглап кагбаан чүве ийик. Бо хай-халап кымның буруузу-биле болганыл? Бай-Тайга кожууннуң даргалары-дыр. Карманында диплом чок кадрларны чүү дээш улуг эрге-дужаалга олуртуп турарыл? 
Улустуң ажы-төлүн хүлээ­нип, өөредип, кижизидери дээр­ге улуг харыысалга-дыр. Мээң бодумнуң безин билирим, Ээр-Хавак сумузунда «Челээш»­ уруг­лар сады бар. Ооң эргелекчизи нянялап чораан, кижизидикчи башкы деп документизи бар эвес. Кожууннуң өөредилге эргелекчизи чүнү көрүп орарыл?
Улустуң эртем-билиглиг ажы-­төлү республикадан даш­каар ажылдап чоруп турар­ болгай. Чүгле Бай-Тайга кожуун­да эвес, бүдүн республикада шак ындыг. Эртем-депшилге­лиг үе-дир, кадрлар айтырыын эде көөр эвес чүве бе? ПТУ доос­кан каңнакчыны суму ча­гы­­рыкчыладып каарга, чүү дээр­ силер, чонум? Ындыг хажы­дыышкыннарның хайындан чаптанчыг чараш оглувусту чидирип алдывыс. Чаа-ла он үш харлыг оол-дур. Хомудалывыс – улуг буруулуг кижилерге чогуур шыңгыы хемчегни онаа­зын.
Раиса Чимит-Куулар.
Ак-Довурак хоорай.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.