1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВАГА ЫНАКШЫЛ-БИЛЕ

Татьяна Курвановна Рябикова – РФ-тиң өөредилгезиниң хүндүлүг ажылдакчызы, күш-ажылдың хоочуну, Кызыл хоорайның хөгжүлдезинге улуг үлүг-хуузун кииргени дээш хоо­райның мэриниң медалының эдилекчизи. Ооң назы-хары 78. Башкы мергежилиниң эге базымнарын Тээли суурга 18 харлыындан эгелээн. Аныяк орус кыс 1955 чылда башкы училищези дооскаш-ла, талыгырда көдээ суурже, танывазы Тываже черже аъттаныпкан. Орук ара кадыр, бедик дагларын магадаанын, аажок суггур чаъска чагдырганын сактып чугаалады. Тываның чараш бойдузун, хүндүлээчел чонун магадаан. Кызыл хоорайга келгеш, Ленин кудумчузунга кылаш­таарга, бичии ыяш бажыңнарның   серилеринде  оът-сиген   үн­ген болган. Ынчан хоорайның чаа-ла тургустунуп, чаарттынып турган үелери.

Татьяна Курвановна Ивановск районнуң Вачуга хоорайындан келгеш, Тыва чуртунга ынакшааш, олчаан артып калган.

1955 чылда Тывага башкы училищези дооскан 12 аныяк башкылар келгеннер, шуптузун аңгы-аңгы кожууннарже тарадыр чорудупкан. Татьяна Тээли суурга үш чартык чыл бичии чаш­тарны орус дылга өөреткен. Олар-биле баштай ужурашканын шырайында өөрүшкү чайнаан хөөреп олурду. Бичии тыва чаштарны баштай көөрге, шуптузунуң арыннары дөмей, ылгаттынмас болган. Чоорту оларны чоок билип, ылгаптар апарган. Аныяк башкы Тээлиге ажылдап кээрге, Кима Биче-ооловна Март-оол (Идам) тыва дылга өөредип, тыва чемнерни сонуургадып чиртир турганын, оон чоорту тыва чемнерге өөренип, тыва чаңчылдарны ол шиңгээдип биле берген. Баштай орус дыл билбес чаштарны өөредири дыка берге турган, ынчалза-даа чуруктар ажыглап, айтып тургаш, орус сөстерни өөредип, хөй-ле аргаларны ажыглап турган. Ол үеде школа директорунга Борис Балданович Чюдюк, математика башкызы Ирина Салчак, Горьков облазындан келген күш-культура башкызы Магдолина Константиновна, Мария Васильевна Дробышевская олар ажылдап турган.

Ырактан келген аныяк башкызын улуг класстар өөреникчилери чараш бойдустуг черлерни сонуургадып агаарладыр турган. Олар башкызынга «чодураа», «чүрек», «ынак» дээш, оон-даа өске тыва сөстерни өөреткилээн. Черле ынчаш бичии чаштарга ынак болгаш Татьяна Курвановна Тээлиден чорааш, билиин бедидип, Кызылдың башкы институдунче өөренип киргеш, чедиишкинниг дооскаш, Черби школазынга, Кызылдың № 4, № 1 школаларынга ажылдап, өөредилге төвү «Аныякка» директорлаан соонда, хүндүлүг дыштанылгаже үнген.

Ырактан келген 12 башкының аразындан чааскаан Тывага ажылдап-чурттап арткан болду. Тээли суурга ажылдап чораан үелеринде аныяк башкылар хөй-ле концерттерге, шефтерге, янзы-бүрү хемчеглерге киржип турганын сактып орду. Бистиң чуртувустуң онзагай чаражын, хүндүлээчел чонун бо башкы чугаалап олурда, ооң арын-шырайындан, чугаазындан  Тывага ынаан эскерип олурдум.

Айгерим САЛЧАК,

библиотекарь.

Тээли суур.    

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.