1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВАДА БОЛГАШ СИБИРЬДЕ БАР

«Российжи эрге-ажыктарны делегейниң улус­тар аразында айтырыг­ларга бурунгаарладыр чорукка хамааты ниитилел институттары-биле регионнарның ажылының дугайында» деп темага РФ-тиң субъектилериниң баштыңнарының ИХЯ-ның чанында чөвүлелиниң хуралын Россияның даштыкы херектер сайыды Сергей Лавров эрттирген. Хуралдың ажылынга Тыва Республиканың Баштыңы Шолбан Кара-оол киришкен.
Чөвүлелдиң 15 чыл ажылы­ның дургузунда РФ-тиң улустар аразының болгаш даштыкы экономиктиг харылзааларын сайзырадыр база чогумчудар талазы-биле дээштиг механизмнер ажылдап кылдынган деп Даштыкы херектер яамызының удуртукчузу демдеглээн.
– Чугаалажып көрүп турар айтырыглар РФ-тиң субъек­тилериниң даштыкы партнерлар-биле кады ажылдажылгазынга, российжи өөредилгени, орус дылды даштыкы чурттарга нептередиринге дорт хамаа­рылгалыг. Бистиң ажылдап кыл­ган сүмелеривисти чурттуң удуртулгазы сайгарып көрүп, оларның үндезининге шиитпирлерни РФ-тиң Президентизи бол­гаш Россияның Чазаа хүлээп ап турар. Оларны боттандырары РФ-тиң делегейниң улустар аразында политиказынга даштыкы харылзааларны дээштиг болдурарынга идиглиг – деп, Россияның даштыкы херектер сайыды чугаалаан.
Хуралдың тематиказының дугайында чугаалап тура, даштыкы чурттарда коллегалары-биле харылзааларны калбартырынга Россияның хамааты ниитилел институттарының сонуургалы бедип турарын Сергей Лавров демдеглээн. Ооң сөстери-биле алырга, ИХЯ биле хөй-ниити дипломатиязының аразында кады ажылдажылганың ажыктыг системазы амгы үеде тургустунган. Ажылы делегейниң улус­тар аразында харылзааларже угланган коммерциялыг эвес хөй организациялар ооң составынче кирген.
– Бистиң партнерларывыстың аразында чазактыы эвес организациялар тостуң ончук хирези – Москвада турар хөй-ниити рос­сийжи организациялар. Де­легейниң улустар аразының шөлдеринде регионнарның чазактыы эвес организациялары шоолуг-ла көскүлең эвес. Ре­гионнарның коммерциялыг эвес организацияларын даштыкы чурттарга көвүдедири – бистиң ниити сорулгавыс– деп, Сергей Лавров чугаалаан.
Кожаларывыс чурттар­да, СНГ болгаш ЕЭС күрүнеле­рин­­де партнерлар-биле ком­мер­циялыг эвес российжи орга­низацияларның кады ажылдажылгазын хөгжүдери чугула сорулгаларның бирээзи деп сайыт чугаалаан. Төөгүнү мегелеп өскертириниң, тураскаал­дар-биле демиселдиң айтырыг­ларынга база ол доктаагаш, Ада-чурттуң Улуг дайынының тураскаалдарын камгалап арттырарынга киржип турар организациялар делгем деткимчени алыр ужурлуг деп айыткан.
– Делегейниң улустар ара­зының ареназынга Россияны бурунгаарладыр талазы-биле бистиң кады ажылдажылгавыска хамааты ниитилелдиң ажылы байлакшып, улам-на дээштиг түңнелдерлиг болурунга бүзүрээр мен. Бо талазы-биле шупту-ла ажыл-херектериңер бистиң яамының деткимчезин алыр – деп, Лавров демдеглээн.
Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол сайыттың көдүрген темаларының сайгарылгазынга киришкен.
«Хүндүлүг Сергей Виктор­ович, хүндүлүг коллегалар! Рос­сияның Даштыкы херектер яамызының чанында Россия Федерациязының субъектилериниң баштың­на­рының чөвүлелиниң ажылынга Сибирь федералдыг округтуң чөвүлелиниң кежигүнү деңнелге киржир арганы бергени дээш өөрүп четтирдим – деп, Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол чугаалаан. – Чүгле девискээр болгаш үлетпүр талазы-биле эвес, сагыш-сеткил культуразының күжү-биле Сибирь федералдыг­ округ Россияда эң улуг де­вис­кээрлерниң бирээзи. Чүгле чаң­гыс Сибирь деп билиишкин безин Россияның билдингир брендизи-дир, а эрте-бурунгу сибирь сүлде төөгүзү Сибирьниң миллион ажыг чурттакчыларын, 21 биче чоннарын каттыштырып келген. Хөй нациялыг культураны, эрте-бурунгу езу-чаңчылдарны камгалап арттырарының чөленгиижи орус культура болуру чугаажок, чүге дээрге Сибирьни ээлеп алганының муң чылдарының арга-дуржулгазынга болгаш онзагай төөгүзүнге олар каттышкан. Сибирьниң чоннарының культураларын камгалап арттырары болгаш чон бүрүзүнүң этнографтыг онзагайлыы Россияның эки имиджиниң кол факторларының бирээзи».  
Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол делегей улустарын­ каттыштырып турар тыва хөө­мей-сыгыттың онзагайынче кичээнгейни угландырып, рес­публиканың культурлуг брен­дилериниң дугайында чугаалап берген.
«Бо онзагай уран чүүлдү дип­­ломаттар корпузу шинчилеп, тыва хөөмей-сыгытты культур­луг харылзаалар программазынче киирерин күзээр-дир бис. Россия­ны хөй-хөй чурттарга төлептии-биле төлээлеп болур «Тыва Республиканың хөөмейжилер эвилели» деп коммерциялыг эвес хөй-ниити организация бисте бар. Ол бис­ке кончуг чугула ышкаш-тыр, бүгү делегейни кайгаткан «Хүн-Хүртү», «Ят-Ха», «Алаш» фольклор коллективтери даштыкы чурттарга идепкейлиг гас­трольдап, күрүне деткимчезин херег­левейн турар, ынчалза-даа Россияда олар ындыг-ла кончуг билдингир эвес».
Культурлуг, чогаадыкчы ажыл-чорудулгазын боттандырып турар коммерциялыг эвес 12 организация республикада барын, Хамааты инициативалар деткимчезиниң чөвүлели Республиканың Баштыңының чанында ажылдап турарын Шол­бан Кара-оол дыңнаткан. Хөй-ниити организация бүрүзү бодунуң миссиязын күүседип турар. Тываның Моол болгаш КУР-биле харылзааларынга регионнуң удуртукчузу аңгы док­тааган.
Даштыкы херектер яамызынга ажылының түңнелдериниң дугайында Шолбан Кара-оол бодунуң блогунда мынчаар бижээн:
«Россияның бүгү делегейге билдингир брендилериниң санынга кирер ужурлуг хөй-ле чүүлдер Тывада болгаш Си­бирьде бар. Чижээлээрге, тыва хөөмей-сыгыт болгаш эр­ги орус езу-чаңчылдарның фольклору. Олар дээрге делегей чергелиг кончуг билдингир уран чүүлдер-дир. Оларның кайгамчык улуг күжүн культурлуг дипломатияга делгеми-биле чүге ажыглап болбас деп? РФ-тиң субъектилериниң баштыңнарының ИХЯ-ның чанында чөвүлелинге бо идея­ны көдүрдүм. «Хүн-Хүртү»-де, «Ят-Ха»-да бистиң оолдарывыс даш­тыкы чурттарда эң улуг зал­дар долдур көрүкчүлерни чыып, делегей чергелиг улуг шаңналдарны чаалап ап турар-дыр! А оларның чедиишкиннери күрүнелер аразынга харылзаа­ларны садыглажыыш­кындан багай эвес кылдыр тургузуп шыдаар «чымчак күш-түр».
gov.tuva.ru

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.