1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВАДА - БҮГҮ СИБИРЬДЕН

Бокс спортунга 1999-2000 чылдарда төрүттүнген оолдар аразынга Сибирь Федералдыг округтуң бирги чери дээш чемпионады бистиң республиканың найысылалында Иван  Ярыгин аттыг спорт залында эгелээн. Ук маргылдаада  Ново­сибирск, Кемерово, Омск, Иркутск, Томск областарның, Красноярск, Забайкал, Алтай крайларның, Бурят, Алтай, Хакас болгаш Тыва рес­публикаларның шилиндек командалары киржип турар. 
 
Чемпионаттың байырлыг ажыдыышкыны Тываның күрүнениң «Саян» ансамбилиниң танцы-самчыларының аалчыларынга хүндүткелин илереткен оюн-көргүзүглери-биле эгелээн.  Россия Федерациязының алдарлыг артизи, Тыва Республиканың Улустуң хөөмейжизи Мөңгүн-оол Ондар хүндүлүг аалчыларынга тыва чоннуң сыгыт-хөөмейин күүседи бээрге, маргылдааның киржикчилери үргүлчүлелдиг адыш часкааш­кыннары-биле уткуп хүлээп алган. 
Ооң соонда Тыва Республиканың Баштыңы Ш.В. Кара-оол сөс ап чүве чугаа­лааш, Сибирьниң бүгү регионнарындан Азия типтиң төвүнге чедип келген аныяк спортчуларга, оларның тренерлеринге, ук маргылдааның эрттирикчилеринге тыва чоннуң мурнундан байырын чедирип, оларга спортчу чедиишкиннерни күзээн. 
Ук маргылдааның кол судьязы, спорттуң бо хевиринге делегей чергелиг судья Владимир Александрович Цыганков сөс алгаш, оларны бурунгу болгаш чаа Тываның чону, Чазааның удуртукчулары, спортчулар улуг хүндүткел, сагыш-сеткилинден хүлээп ап турары дээш, тыва чонга өөрүп четтиргенин илереткен. 
Бистиң республиканың удуртукчулары, спортчулары бокс спортунга шак мындыг улуг хемчээлдиг маргылдааны эң бир дугаар эрттирип турар. Ынчангаш аңаа белеткелин ону дорт харыылап турар удуртукчулар эки деңнелде чорутканын чемпионаттың байырлыг ажыдыышкынының үезинде көрдүвүс. 
Эң ылаңгыя боксерларның шашкы­лажыр рингизин амгы үениң делегей мар­гылдаа­лары эрттирер дүрүмүнге дүүш­түр кылгаш, чырыын база чогуур негелделерге чедир кылганын маргылдааны көөр дээш келген улус, хоочун боксерлар демдеглеп ордулар. 
Ам Тывага бокс спортунуң сайзыралынга, ооң баштайгы эгелекчилеринге, сайзырадыкчыларынга, тренерлеринге, боксерларынга доктаап көрейн. Спорттуң бо хевири бистиң республикага 1960 чылдарның эгезинден тура сайзырап, баштайгы базымнарын кылып эгелээн. 
Бокска хөй-ниитичи тренер Юрий Алексеевич Чихачев 1960 чылдың күзүнүнде Закавказьениң шериг округунга албан хүлээлгезин эрттиргеш, Кызылдың пассажирлер АТБ-зинге чолаачылай берген. Ук бүдүрүлгеге чартык чыл ажылдап чоруй, аңаа бокс секциязын ажыткан. Ол шеригге спорттуң бо хевиринге округтуң чемпиону чораан. 
Аныяк тренерниң хөй-ниити эгелээшкини-биле Тывага эң-не баштай чорудуп эгелээн бокс секциязынга кирип алыр күзелдиглерниң саны чылдан чылче улам көвүдеп кел чыткан. Юрий Чихачевтуң бокс секциязынга белеткээн оолдары сөөлүнде барып спорттуң бо хевиринге ССРЭ-ниң спорт мастерлеринге кандидат, республика чемпионнары апарганнар. 
Тренерниң белеткеп каан өөреникчилери­ниң аразындан  бокска ССРЭ-ниң спорт мас­теринге кандидаттар Александр Биче-оол Тес-Хем кожуунга бокс спортунуң таваан салып, бодунуң мергежилинге дыка хөй өөреникчилерни белеткеп үндүрген. Василий Белек Улуг-Хемниң Ак-Тал суурунга бокс бөлгүмүн ажыткаш, хөй аныяктарны ынаар хаара туткан. 
Юрий Чихачевтуң база бир өөреникчизи, бокска ССРЭ-ниң спорт мастеринге кандидат Сергей Чадамба бокска Тыва АССР-ниң чемпиону атты 12 дакпыр чаалап алган. Ол сөөлүнде барып Тывага милицияның дүрген хөделир тускай эргелелин тургузуп, ону организастап, ооң бир дугаар удуртукчузу болган. 
Үстүнде адаанывыс тренерниң соонда Кызылга 1970 чылдарның эгезинде Евгений Манзанов, Владимир Иванов, Геннадий Ананкин, Хову-Аксынга Вячеслав Хорхонов, Ак-Довуракка Юрий Грейсеров болгаш өске-даа тренерлер баштайгы секцияларны ажыдып, спорттуң бо хевирин республикага улаштыр сайзырадып эгелээннер. 
Амгы үеде Тывада ССРЭ-ниң болгаш Россияның 30 ажыг спорт мастерлери бар. Оларның аразындан Тес-Хем чурттуг Шолбан Бумбажай бокска тыва спортчуларның аразындан эң бир дугаарында Россияның спорт мастери деп бедик атты чедип алган. 
Тыва бокс спортунуң төөгү­зүн­де Саян Санчат 1996-1998 чыл­дарда Россияның чемпиону деп бедик атты ийи чыл чаалап алгаш, эң бир дугаарында бокска­ Россияның делегей чергелиг спорт мастери  атка төлептиг болган. 
2015-2016 чылдарда бистиң чаңгыс чер-чурттуувус Эртине Дамба Россияның эң шыырак дээн боксерларының санынче киргеш, эрткен чылын Рио-де Жанейро хоорайга болуп эрткен Олимпий оюннарынга Россияның  шилиндек командазының кежигү­нүнге кандидаттарның бирээзи турган. 
Барымдаалыг төөгү мате­риалдарындан алгаш көөрге, бокс спорту бистиң республикада чоорту сайзыралды ап турарын үстүнде адааным тодаргай чижектер бадыткап турар. Ынчангаш бистиң республиканың найысылалында эртип турар 17-18 харлыг аныяктар аразында Сибирь Федералдыг округтуң бирги чери дээш маргылдаазы спорттуң бо хевирин ам-даа улам сайзырадырынга улуг идиг болуру чугаажок. 
Иван Ярыгин аттыг спорт залында болуп турар солун мар­гылдааның бирги хүнүнде 49 килдиг боксерлар аразынга баштайгы тиилелгезин бистиң чаңгыс чер-чурттуувус Айдың Сарыглар, 56 килге спорт мас­теринге кандидат Ай-Демир Уржунай олар чедип алганнар. Маргылдааның түңнел оюннары апрельдиң 1-де 11 шакта эгелээр. 
Владимир ЧАДАМБА. 
Авторнуң тырттырган чуруктары.

 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.