1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВАНЫҢ БАШТЫҢЫ СУД ШИИТКЕКЧИЛЕРИНИҢ ХУРАЛЫНГА КИРИШКЕН

Тываның Чазааның Дар­газы Шолбан Кара-оол боду­нуң чугаазында кем-херек үүл­гедиишкини-биле демиселде судьялар чөвүлелиниң чугула угла­ныышкыннарын айыткан.  
Республикада ниити кем-херек үүлгедиишкиннеринде назы четпээннерниң корум-чуруму база чурттакчы чоннуң аразында арагалаашкын-биле холбашкан чидиг айтырыгларны көдүрген. Байдал нарын-даа болза, ниитилелди демнештиргеш, ону эдип болур деп, Шолбан Кара-оол демдеглээн. 
Республика Баштыңы кем-херек үүлгедиишкиннерин болдурбазынче угланган күрүне программаларын ажылдап кылырынга база боттандырарынга идепкейлиг болурун судьяларга саналдаан. Амгы үеде чурттакчы чоннуң эрге-хоойлу культуразын бедидер программаны ажылдап кылып турар, судьялар аңаа  улуг дузаны көргүзүп болурун база айыткан. 
Тываның Баштыңының чанында хамаатыларның эргелерин болгаш күрүнениң сонуургалдарын камгалаар чөвүлелди бо чылдың февральда тургус­кан. Ооң составынче корум-чурум камгалаар органнарның удуртукчулары-биле кады Дээди база Арбитраж судтарының даргалары кирип турар. 
Шолбан Кара-оол судьялар-­биле республикага эң кол бүгү угланыышкыннарга ажыктыг кады ажылдажылгага бүзү­рел­диин илереткен. Судьялар төрээн Тывазынга хоойлу-дүрүм талазы-биле дузалажып болурунуң көскү чижектерин чугаалаан.  
— Эрткен чылын 3094 кижини шииткен. Чүү дээш шииткенин көрээлиңер. Үштүң ийи кезиинде аар эвес кем-херек үүлгедиишкини дээш кеземче херээнге аныяк улус шииттирген. Хоойлуда айытканы-биле оларны торгаап болур турган. Ынчан ол кижиге бүгү назыда артып каар «шииттирген» деп «таңма» турбас ийик. Россияның Президентизи кеземче системазын чымчадыр болза эки деп дорт чугаалаан болгай. 
Ам база бир чижекти көрээ­лиңер. Назы четпээннерни кем-­херек үүлгедиринче хаара тут­каны дээш, улуг кижилерни шыңгыы шиидери кончуг шын, ону деткиир апаар. Аңаа шупту чөпшээрежир боор. Элээ­дилер ортузунда кем-херек үүлгедиишкиннериниң, ылаңгыя наркотиктер-биле холбаалыг херектерниң артында, улуг кижилер бар деп чүвени 100 хуу билир бис. А ол дээш чеже кижи шииттиргенил? Чылда – чүгле үш! Бо саннар кижи бүрүзүн бодандырар ужурлуг.
Азы чээлиде өрелиг кижилер-дир. Судтар чүге (микро) улуг эвес саң-хөө организацияларынга болчуп, олар кара өжегерээн кижилерни өреже киир тыртып турарын эскерип көрбезил? Чажыт эвес төөгү: бир кижи шалыңга чедир дээш, хүнде 3 хуулуг 20 муң рубльди алган. Бир хүн, оон ийи, үш хүн эрттирипкен… А чээ­ли берикчилери уттупкан-биле дөмей, сагындырбаан-даа. А херек кырында ол кижиде, чоннуң чугаалажыры ышкаш, «счетчик» хүн бүрүде акша-түң санаашкыны «хөөленип» чоруп турар кылдыр салып каан. Кажан ийи-үш чыл эртип, өрениң түңү он катап өзүп кээрге, ам кээп судче бериптер! Чүге дизе 20-30 муң рубль дээш чаргылдашкан ажыы чок. Судтар чээли берикчизиниң өжегерээн ынчап турганын-даа сайгарбайн, улуг түңнү эвээжетпейн, олчаан судтап каары хомуданчыг. Россияның өске регионнарында ону эвээжедип болур арга-дуржулга бар болгай.  
Оода бо үш угланыышкынга күжениишкинивисти демнештириптер болзувусса, Тывавыска экономиктиг, социал угланыыш­кынныг ужур-дуза болур. Чуртталганың кол сорулгазы – кым-бир кижиге эки чүвени кылыры эвес ийикпе? — деп, республика Баштыңы бодунуң чугаазын дооскан.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.