1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Тываның погоннарлыг кыстары аянныг, чараш, угаанныг...

Частың башкы айы дээрге-ле кижи сагыжынга амыдыралдың каастакчылары — чазык-чаагай, чараш херээженнер дораан кире дүжер. Ынчангаш мартта оларга тураскааткан янзы-бүрү хемчеглер хөйү-биле эртип турар. Эрткен неделяда Улусчу чогаадылга бажыңынга эрге-хоойлу камгалалының херээжен ажылдакчыларының аразынга «Погоннарлыг чараш кыс-2013» V мөөрейниң түңнел кезээ болуп эрткен.

Март 15. Улусчу чогаадылга бажыңы. «Погоннарлыг чараш кыс-2013» мөөрейниң эгелээриниң бетинде, 1922 чылдың март 16-да, Тыва Арат Республикага ИХЯ-ның тургустунганындан бээр 91 чылын таварыштыр ТР-ниң Чазааның Даргазы Шолбан Кара-оол, ТР-ниң Дээди Хуралының (парламентизиниң) даргазы Каң-оол  Даваа база Тываның эрге-хоойлу камгалаар органнарының удуртукчулары Иштики херектер яамызының ажылдакчыларынга, хоочуннарынга байыр чедирип, шылгарааннарга                      хүндүлел бижиктерни тывыскан.  Ооң соонда аалчыларның манап турганы мөөрей эгелээн. Мөөрейниң 8 киржикчизи бирги үе-чадада үндезин шылгалдаларны: боолаарынга, күш-шыдал мергежилдеринге, бирги эмчи дузазын чедирериниң база эрге-хоойлу болгаш албан-дужаалының дүрүмнерин билириниң талазы-биле боттарын шенээн. Ынчалзажок түңнел кезээ онзагай болгаш сонуурганчыг дээрзи билдингир. Ынчангаш кыстарның чоок кижилери, коллегалары, эш-өөрү залды долдур чыглып келген.

Бирги чадада киржикчи бүрүзү бодунуң ажылдап турар чериниң хевин кедип алгаш, хөгжүм аайы-биле марштап үнүп кээрге, көрүкчүлерниң адыш часкаашкыннары үзүк чок диңмиттелип турду. Дараазында — таныштырылга. Погоннарлыг кыстар боттарының дугайында шүлүктеп тургаш, өскелери экранга слайдылар дузазы-биле ажыл-ижиниң база амы-хууда чуртталгазы-биле таныштырган. Оон алгаш көөрге, эрге-хоойлу камгалаар органнарының херээжен ажылдакчылары эр кижилер-биле деңге ажылдап, өг-бүлезиниң  одаан тудуп, эш-өөрүнге шынчы болуп база хостуг үезин кадык-чаагай амыдырал-биле холбаштырып турары илдең.

Мөөрейниң үшкү чадазында киржикчилер африкан аянныг ниити самны бараалгаткан.  Чараш, дүрген сам залда кижилерниң сеткилин хайылдырып, даштын агаарның температуразы казыыр-даа болза, кезээде изиг Африка дипке четкеш келген ышкаш сагындырды. Хуулгаазын самны Ростислав Кенденбиль аттыг республиканың уран чүүл школазының хореография салбырының эргелекчизи Айлана Дирчин тургускан.

Кежээниң өзээ кыстарның чогаадыкчы номерлери болбайн канчаар. Барыын-Хемчик кожууннуң назы четпээннер херектериниң талазы-биле инспектору, полицияның капитаны Ай-Суу Ооржак «Тыва чүден эгелээнил?» деп шүлүктү аянныг номчуп турда,  карактарга тоолзуг Тываның делгемнери, ак-ак өглери, тос чүзүн малы чуруттунуп турду. Чимис Кара-Сал, Анастасия Наезжих, Ирина Оюн, Любовь Күжүгет, Чойгана Куулар делегейниң янзы-бүрү чоннарының танцы-самын бараалгатканнар. Кыстарның ээлгир дурт-сыны, чараш шимчээшкиннери кичээнгейни ала-чайгаар хаара тудуп, канчаар-даа аажок магадатты. Дозураш Кожениң артисчи уран талантызын «Дүш» деп сценажыткан көргүзүг бадыткады. Мөөрейниң танцы-сам колдап турар чадазында Майя Ооржактың гитарага үдедип, «Париж» деп ырлаан ырызы бир аңгы болуп, көрүштүг болду.

Сөөлгү чада – кежээки платьелерлиг сценаже үнүүшкүн (дефиле). Өртемчейниң айыраң-каас чечектери дег, чүзүн-баазын өңнүг платьелерин кеткен кыстар сцена кырынга оожум, чоргаар кылаштажып эгелээрге, кайгамчыктыг-ла чорду.

Мөөрей адакталып, ооң түңнелдерин үндүрер үе келген. Жюриниң кежигүннери Тыва Республиканың болгаш Саха Республиканың алдарлыг артизи Эдуард Ондар, КТРК «Тываның» корреспондентизи Дамба-Доржу Ынаалай, Дээди Хуралдың парлалга албанының ажылдакчызы Мерген Макарь, Кызыл хоорайның мэриязының культура болгаш уран чүүл талазы-биле департаментизиниң даргазы Эртине Конгар база ооң даргазы, ТР-ниң национал оркестриниң директору Аңгырак Ховалыгның мурнунга белен эвес шилилге болган.

Погоннуг кыстарның кайызы-даа тиилелгеге төлептиг, ынчалза-даа мөөрей дээн болганда, тиилекчилер ыяап турар. «Тывызык» номинациязынга  Россияның миграция албанының Тыва Республикада Ак-Довурак девискээр пунктузунуң начальниги Любовь Күжүгет, «Сагыш-сеткилге тааржыры» номинацияга Барыын-Хемчик кожууннуң назы четпээннер херектериниң талазы-биле инспектору Ай-Суу Күжүгет, «Талант» номинациязынга ИХЯ-ның Кызыл хоорайда эргелелиниң баштайгы истелгениң байысаакчызы Дозураш Коже, «Грация» номинациязынга «Мугур-Аксы» полиция пунктузунуң истекчизи Мая Ооржак, «Көрүкчүлерниң сонуургалы» номинациязынга ИХЯ-ның Кызыл хоорайда эргелелиниң психологу Ирина Оюн төлептиг болганнар. Ийиги вице-мисс «Таңды» муниципалдыг тургузугнуң истекчизи— Чимис Кара-Сал, бирги вице-мисс ЛИУ-2 УФСИН-ниң ажылдакчызы—Анастасия Наезжих. Мөөрейниң тиилекчизи, «Погоннарлыг чараш кыс-2013» — суд приставтарының федералдыг албанының специализи Чойгана Куулар.

Анастасия Наезжих болгаш Ирина Оюнга апрель айда Красноярск хоорайга болуп эртер «Миссис Сибирь Интернационал-2013» мөөрейге киржири-биле херечилелдерни тывыскан. А Чимис Кара-Сал «Миссис Россия Интернационал -2013» Донда Ростов хоорайга болур бүгү Россия чергелиг мөөрейге Тываны төлээлээр.

Харыысалгалыг болгаш шириин мергежилдиң кыстарының тергиини болган Чойгана Кууларның арын-шырайында аас-кежик чайнаан, карактарда өөрүшкүнүң чаштары турупкан:

— Ажылдап турар черимниң, чоок кижилеримниң бүзүрелин  шынзыдар дээш бүгү күжүмнү мөөңнеп, эгезинден тура мөөрейге шыңгыы белеткенип турган мен. Ниити самны тургузуп турганывыс меңээ уттундурбас болуп артар.  Тиилелгем чүгле мээң күжүм-биле эвес, а дыка хөй кижилерниң деткимчези-биле болган деп демдеглеп, оларга четтиргенимни илередир-дир мен.

Автордан: Чараш кыстар мөөрейи кижиниң чүгле даштыкы овур-хевириниң шынарларын үнелээри-биле кызыгаарлаттынмас. Ачы-дуза чедирериниң талазы-биле хемчеглер амгы үениң ниитилелинде кол черни ээлеп турар.  Бо таварылгада база ындыг. Беш чыл дургузунда уламчылап турар мөөрейниң киржикчилери амыдырал байдалы нарын улуска ачы-дузаны чедирип чоруур. Школа-интернат, чаштар бажыңында уругларга белектерлиг чедип, оларга концертти бараалгадып, ажыл-албан хүлээлгелерин күүседип чорааш, амы-тынындан чарылган ИХЯ-ның ажылдакчыларының ажы-төлүнге санаторийлерже путевкаларны берип дээш, оон-даа өске хемчеглерни чоруткан.

2013 чылдың мөөрейиниң киржикчилери Кызыл хоорайның школаларының улуг класстарының өөреникчилери-биле ужуражып, боттарының ажыл-агыйының дугайында таныштырып, оларның-биле моон соңгаар быжыг харылзааны тудар деп дугурушканнар.  Оон аңгыда шагдаа ажылдакчылары уругларга билдингир садыгдан идик-хеп садып алыр сертификаттарны белекке тывыскан.

Тыва Республиканың погоннарлыг кыстары аянныг, чараш, угаанныг боордан аңгыда, буянныг үүле бүдүрүп, кижилерге ачы-дузаны чедирип чорууру аажок өөрүнчүг-дүр.  Эр хейлер, погоннарлыг кыстар!

Азияна ТАУ.

Алдын-Херел АПЫКААНЫҢ тырттырган чуруктары. 

№ 32 2013 чылдың март 19.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.