1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВАНЫҢ "СУУГУЗУ"

Бистиң республиканың тудуг­жуларының ажылчын арга-мергежили шоолуг эвес, ынчангаш Тываның тудугларынга Россияның өске девискээрлеринден тудугжу­ларның ажылдап кээп турар чылдагааны ол деп чугаа чамдык хамаа­тыларның аразында бар. Шынында ындыг эвес. Тыва тудугжулар кандыг-даа нарын тудугларны тудуп шыдаарлар. 
Ону херек кырында бадыткап чоруур тудуг организациязы кызыгаарлаан харыысалгалыг ниитилел «Суугу». Ону чүге «Суугу» деп адаанында база ужур-ла бар хире. Суугу дээрге оран-саваның кол эдилели, от хүүледир хып турар херексел-ле болгай. Суугуда от хып турда, амыдырал-чуртталга хайныгып, кижи чүнү-даа кылып ап болур. Бажыңнарны-даа тудуп алыр.
«Суугу» кызыгаарлаан харыысалгалыг ниитилелдиң ажыл-агыйжы ат-сураа республикага үргүлчү дыңналып, ооң кандыг тудугларның тудуп каанын чон «Шын» солундан база билип ап турар. Олар бедик мергежилдиг ажылчыннар, кандыг-даа тудугну тудуп шыдаар дээрзин «Суугунуң» тудугжулары ажыл-херектери-биле бадыткааннар.
Кызыл хоорайның Ангар бульвары кудумчуда школа назыны четпээн назынныг уругларның № 15 автономнуг өөредилге чери «Страна детства» бар. Ында 14 бөлүкте уругларны кижизидип, кадыын быжыглап, школага өөрениринге белеткеп турар. Оларның-биле эмчи, логопед, психолог, хөгжүм болгаш чурулга башкылары дээш өске-даа специалистер ажылдап турар, ынчангаш бо өөредилге черинде уруглар бүгү талазы-биле  сайзыраар аргалыглар. Уругларның өөредилге чериниң ниити шөлү 5305 дөрбелчин метр. Бо хире улуг уруглар садын көңгүс куруг дазыр шөлге «Суугунуң» тудугжулары тудуп үндүрген. Аңаа ниитизи-биле 95 кижи ажылдап турган.
«Суугу» КХН-ниң тутканы чүгле бажыңнарны алыр болза, оларның саны элээн хөй. Олар дээрге Кызыл хоорайның Спутник болгаш 6А микро­районнарда бичии уруглар садтары, Спутник микрорайон­да 825 өөреникчи өөренир дыка улуг школа дээш оон-даа өске. Бо школаны 2017-2018 өөредилге чылының эгезинде ажыглалга кииргени Спутник микрорайонда чоннуң амыдырал-чуртталгазын улам экижиткен деп чугаалап болур. Ында чурттап турар оолдар, уруглар хоорайның өске школаларынга барып өөренири эң ылаңгыя кыжын оларга дыка берге турган болза, амгы үеде бажыңнарының чанында чырык-чаагай школада өөрүшкү-биле өөренип турарлар. Ада-иези база школа биле бажың аразында орукта уруглары кандыг чор ирги деп сагыш човавас.
Амгы үеде «Суугунуң» тудугжу­ларының ажылдап турары тудуг объектилериниң бирээзи Дружба кудумчуда 5 каът чуртталга бажыңы. Ону олар эрткен 2017 чылдың сентябрь айда тудуп эгелээш, бо 2018 чылдың май-июнь айларда ажыг­лалга киирер деп турар.
Бажыңнардан аңгыда көвүрүглерни, оруктарны дээш өске-даа тудугларны «Суугу» КХН тудуп шыдаар. 2014 чылда улуг үер Алаш хемни кежир көвүрүгнү буза шаап каапкан, Кара-Хөлдүң чурттакчылары республиканың өске девискээрлери-биле автотранспорттуг харылзажыр арга чок апарган. Тываның чазаа Алашты кежир чаа көвүрүгнү дүрген тудар деп шиит­пирлээн. Ол берге болгаш харыысалгалыг ажылды «Суугу» бүдүрүлге хүлээнип алган. Тургузуу дыка нарын көвүрүгнү шапкын Алашты кежир тудары белен эвес болган, чүге дээрге ооң тудуунга ыяш болгаш демир материалдарны ажыглаар,­ хемниң дүвүнче демир адагаштарны киир кагар дээш-ле нарын ажылдар-ла хөй. Тыва тудугжулар көвүрүгнү январь айның соок хүннеринде тудуп эгелээш, хемниң дүвүнче адагаштарны кыжын дош кырындан киир каккаш, чайгы үеде ажылдарны чорудуп болур кылдыр часка чедир белеткеп алганнар. Чайны өттүр дыка күжениишкинниг ажылдааш, сентябрь айга чедир көвүрүгнү  Алашты кежир тудупкан. Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол октябрь айның эгезинде ону барып хынап көргеш, кончуг быжыг көвүрүг-дүр деп бедии-биле үнелээн. Республиканың девискээринде биче хемнерни кежир быжыг көвүрүглерни тудуп болур тудугжулар амгы үеде Тывада бар.
Тудугнуң база бир чугула хевирин «Суугунуң» тудугжулары шиңгээдип ап, ону эки шынарлыг кылып шыдаар дээрзин Ангар бульвары кудумчуда орукту 2017 чылдың күзүн септээш, бадыткааннар. Амгы үеде бо кудумчуда автомобиль оруу делгем, дески болгаш орук шимчээшкинин өйлээр бүгү дериг-херекселдер-биле дериттинген.
Шаңгыр-оол Моңгуш.
Арслан Аракчааның
 тырттырган чуруктары.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.