1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВА, МООЛ МӨГЕЛЕР АЧЫР-ДАЧЫР ТУДУШКАШ...

Сүбедей аттыг спорт ордузунуң ажыглалга киргенинден бээр тос чыл болган оюнга тураскааткан тыва хүрешке бистиң республиканың шилиндек командазы-биле Моолдуң Убса-Нур аймактың мөгелериниң аразынга солун хүреш маргылдаазы эрткен дыштаныр хүннерде болуп эрткен.  
Маргылдааның баштайгы хүнүнде кайы-даа таладан 5-5 мөгелер киржикчилиг долгандырыг маргылдаазы болган. Ол солун ужуражылгага Тываның шилиндек командазындан Тываның Чаан мөгелери Эрес Кара-Сал, Сайын-Белек Түлүш, Начын мөгелер Айдың Отчуржап, Сылдыс Монгуш болгаш өзүп орар шыырак мөгевис Айдың Монгуш олар киришкеннер. 
Убса-Нур аймактың талазындан Моол күрүнениң Хартыга мөгези Тороогийн Баа­санхуу, күрүнениң Начын мөгези Ганаа Ганзориг, аймак Чааны Цэрэнчимэг Анхбаяр, аймак Арзылаңнары Доронмонхийн Хайдав болгаш Даваан Хурэлсуг олар киришкеннер. 
Кайы-даа таладан 5 кижи киржикчилиг маргылдаа баштайгы хүн болуп эрткен. Ону кээп көөр дээн тыва хүрештиң сонуургактары, аныяктар залды шыгырт долдур олурупканнар. Олар кайы-даа таланың мөгелерин хей-аът киирип, деткип олурдулар. 
Командаларның мөге бүрүзүнүң бот-боттарының аразында маргылдаазы дыка үр үргүлчүлеп келгениниң түңнелинде, маргылдааның ниити түңү 15:10 бооп, Тыва Республиканың мөге­лериниң тиилелгези-биле доозулду. 
Моолдан келген аалчыларывыстың аразындан эң улуг Хартыга аттыг Тороо­хийн Баасанхуу хевис кырынче үнүп келгеш, кончуг чараш хүрешти көргүстү. Бистиң мөгелеривистен Сайын-Белек Түлүш биле Айдың Монгуш олар командазынга эң хөй саннарны эккелгеш, Тываның командазын бирги черже үндүрдүлер. 
Көрүкчүлерниң сонуургалын Ганаа Ганзориг база оттурду. Ол бо чылын Моолдуң улуг Наадымынга 1028 мөгениң аразындан беш салыгны ажып эрткеш, Күрүнениң Начын мөгези атты чаалап алган. Бо мөге Моолдуң 6002 мөге киржикчилиг улуг маргылдаазынга 12-ги черни ээлээн. А ол болуп эрткен хүрешти делегейниң Гиннестиң рекордтар номунче киир бижээн. 
Делегей чергелиг хүрештиң ийиги хүнүнде тулган чемпионну илередири-биле 73 эң шилиндек мөгелер адын бижиткен. Он алды мөгениң санынче ат-алдарлыг мөгелер кирип келген. Оларның аразында Моол күрүнениң Хартыга мөгези Тороо­хийн Баасанхуу, аймак Арзылаңы Даваан Хүрэлсуг олар база бар. 
Бистиң мөгелеривистиң аразындан Ба­рыын-Хемчиктиң Бижиктиг-Хая чурттуг аныяк мөге Ай-Демир Саая тыва хүрештиң тренерлерин, көрүкчүлерин кайгадып, болуп эрткен маргылдааның база бир ажыдыышкыны болду. Ол 16 эң шыырак мөгелерниң аразынче кирип келгеш, ол салыгда аймак Арзылаңы Даваан Хүрэлсугну арыг октааш, 8 шыырак мөгениң санынче кирген. 
Артып калган 8 мөгениң хүрежинге Тываның Начын мөгези Айдың Отчуржапты  Тороохийн Баасанхуу, аныяк мөге Ай-Демир Сааяны Чаан мөге Эрес Кара-Сал, Таңдының мөгези Мерген Монгушту Са­йын-Белек Түлүш,Тываның Начын мөгези Отчугаш Тежитти ооң чаңгыс чер-чуртуу, Начын мөге Андрей Монгуш тус-тузунда октап алгаш, эң шилиндек 4 мөгениң аразынче кирип келдилер. 
Дөрт мөгениң аразынга болган хүрешке Эрес Кара-Сал Баасанхууга таваржы берди. Бо ийи шыырак мөгениң хүрежинге бистиң чаңгыс чер-чурттуувус Моолдуң ат-алдарлыг мөгезин арыг октаптарга, залды долдур олурган көрүкчүлер олуттарындан тура халчып келгеш, үргүлчүлелдиг адыш часкаашкыннары-биле өөрүшкүзүн илереттилер. 
Өвүрден келген республиканың Начын мөгези Андрей Монгуш биле Тываның Чаан мөгези Сайын-Белек Түлүштүң аразынга болган мөөрейге Чаан мөге артык күштүүн бадыткап, эжин октап алды. 
Түңнел салыгда Тываның ийи Чаан мөгелериниң аразынга болган хүрешке Эрес Кара-Сал эжин октап алгаш, шүглүп үндү.Ол Сүбедей аттыг спорт ордузунуң удуртукчуларының тургусканы шилчиир кубогун, шаңнал-макталын чаалап алды. Ук маргылдаага бирден сески черни алган мөгелерге спорт ордузунуң шаңналдарын тывыскан. 
Владимир ЧАДАМБА. 
Авторнуң тырттырган чуруу.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.