1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВА - СИБИРЬДЕ БИРГИ ЧЕРДЕ

Буян Владимирович Биче-оол 1991 чылда Кызылдың 9 дугаар школазын доос­каш, Тываның күрүне университединге өөренип турда, спортчу эки көргүзүглери дээш ону ийиги курстан Дээди спорт школазы Красноярскиниң педагогика университединиң күш-культура факультединге өөренири-биле сүмелээн. Ол 1996 чылда ону кызыл диплом-биле дооскан. Дээди өөредилге черин дооскан соонда, бир чыл иштинде спортчу ротага шериг херээн эрттирген. Республиканың дыңнаары кошкак уругларның школа-интернадынга 2007 чылга чедир тренер башкы болуп ажылдаан. Ооң соонда ТР-ниң Күш-культура болгаш спорт агентилелиниң директорунуң оралакчызынче депшээн. Амгы үеде ТР-ниң Аныяк­тар болгаш спорт яамызының сайыдының бирги оралакчызы.
Тыва Республиканың аныяк­тар болгаш спорт сайы­дының бирги оралакчызы Б.В. Биче-оолдан эрткен неделяда интервью алыр дээн оралдажыышкыным бүтпээн. Ол Новосибирскиже сургакчылап чоруй барган болган. Ынчангаш аңаа салган бирги айтырыым база ооң дугайында болду.
– Буян Владимирович, Новосибирск хоорайга кандыг солун ажыл-херекке киришкеш келдиңер? Силер яамының спорт талазы-биле угланыыш­кынын кол удуртуп-баштап турар болганыңарда, аңаа хүн­нүң айтырыынга спорт темазы турганы илдең хевирлиг. Тодаргайлаарга, чүү болуп турган ирги, кысказы-биле со­нуургадып көөр силер бе?
– Ийе, Новосибирск хоорайга улуг чыыш хуралга киришкеш келдим. Дыка хөй киржикчилиг, улуг форум, аңаа самбо хүрештиң Сибирь черге хөгжүлдезиниң дугайында сонуургалдыг чугаа болду. Самбо – ССРЭ үезинде тывылган. Ол колдуунда иштики херектер, онза байдалдар, шериг структураларының ажылдакчыларынга дузалал хевир болуп келген. Ада-чурттуң Улуг дайынының чылдарында совет солдаттар самбо аргалары-биле камгаланып тургаш, хол-биле тутчур месилдежиишкиннер үезинде дайзынны тиилеп, амы-тынын камгалап ап чорааннар. 
Хуралдан кол түңнел чүл дизе, самбону школа, өөредилге черлеринче киирер дээни. Аңаа дүүштүр федералдыг төле­вилел-биле Карелия, Москва, Санкт-Петербург, Краснодар, Новосибирск хоорайларда шенелде шөлдер ажылдап эгелээн. Ынчангаш 2017 чылдан самбону школа программазынче киирерге, сорулга – Өөредилге яамызы-биле кичээлдер эрттирер хе­вистер, тускай идик-хеп-биле хан­дырылганы организастаары, акшаландырыышкын Россияның Өөредилге яамызын дамчыштыр чоруттунар. Самбо дээрге чүгле спорт эвес, ол школачыларның, аныяктарның шериг-патриотчу кижизидилгезинге база кончуг салдарлыг.
– Ынчаарга Тывада самбо хүрештиң болгаш черле нии­ти күш-культура, спорттуң сайзыралы кандыг деңнелде болуп турарыл?
– Ажыы-биле чугаалаарга, самбо олимпий хевири эвес болурга, сайзыралы арай кошкап турары харааданчыг, ынаар эвээш улус барып турар. Колдуунда полиция, шериг структуралар ажылдакчылары хаара туттунган. Аңаа көөрде олимпийжи хевир – дзюдо элээн сайзыраан. Ындыг-даа болза самбо секция­ларын уругларның болгаш элээдилерниң 6 спорт школазында чорудуп турар. Сайзыралын ам-даа күштелдирери чугула дээрзи билдингир.
А спорттуң ниити көргүзүг­ле­рин ап көөрге, Сибирь регион­на­рындан Тыва бирги черде. Күш-культура болгаш спортче доктаамал хаара туттунган, хүннүң чыгыы, неделяда үштен эвээш эвес тренировкалап турар улустуң саны 120 муң ажыг кижи, ол чоннуң 42 хуузу-дур, дыка эки көргүзүг. Спортчуларывыс делегей, Европа, Россия чергелиг хостуг хүреш, сумо, ча адары, кикбоксинг, дзюдо маргылдааларынга чедиишкинниг киржип турар. Сибирь округка хол бөмбүү, баскетбол талазы-биле ТывКУ, МЧС командалары база эки ойнап келгеннер. Хөй-ле кижи күш-культура болгаш спорт-биле холбажырынга ГТО-ну катап кииргени база улуг салдарын чедирер дээрзи чугаажок. Маңаа улуг-бичии дивейн, шупту улус, албан организация черлери дөгерези киржир.
Уланчызын 2016 чылдың октябрь 29-та үнген №126 "Шын" солундан номчуңар.
Надежда Эргеп.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.