1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТҮҢНЕП, АЛГАП МАКТААН

Эртип турар чылда тыва спортчуларның чедиишкиннери болгаш тиилелгелери элбек болган. Олар 900 ажыг регион, Бүгү-россия база делегей чергелиг маргылдааларга киржип, 240 медальга, ооң иштинде 86 алдын, 67 мөңгүн, 87 хүлер медальдарга төлептиг болган.

Чылдың түңнелдери-биле шылгараан спортчуларны, тренерлерни, күш-культура болгаш спорттуң хоочуннарын алгап-мактаан «Спортчу элита-2017» байыр­лал Тываның В. Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрынга болуп эрткен. 
Артист Олег Сат элээди спорт­чунуң ачазын база катап ой­наан. Эрткен чылын оглу-биле ажыт-чажыт чок чугаалажып, спортка шынчы болурун чагаан ачаны көргүскен. Бо удаада игилге ойнавышаан, ырлап олурда, оглу келгеш, чемпион болган өөрүшкүлүг медээни дамчыдар. Адазы чоргааралдан өөрээш, оглунга тыва тонну белекке сунар. Ол үеде адыш часкаашкыннары диңмиттелип, эртип турар 2017 чылда делегейге, Европага, Россияга чемпионнаан спортчуларны Тываның уткуп турары сагындырып келир. 
Кежээниң башкарыкчылары Омак Натпит-оол биле Шеңне Шоюн Тыва спорттуң эң-не шылгараңгайларын сценаже чалаптарга, көрүкчүлер залында долдур олурган чон диңмиттиг адыш часкаашкыннары-биле уткаан. Спорттуң аңгы-аңгы хевирлеринге Олимпийжи оюннарның киржикчилери болгаш шаңналдыг черлерже кирген спортчулар, делегей, Европа, Россия чемпионаттарының хөй дакпыр тиилекчилери, тренерлер база 2017 чылдың сылдыстары — Александр Доржу, Лариса Ооржак, Михаил Оюн, Елена Достай, Аяс Монгуш, Евгений Тутатчиков, Мерген-оол Монгуш, Айдаш Самдан, Чаян Соян, Дженни Чамыян, Чаяна Ооржак, Сергек Ооржак, Ачыты Салчак, Сайын-Белек Тюлюш, Айдаш Данзы-Белек болгаш өскелерни-даа көрүкчүлер сеткил ханыышкын-биле магадап көрген. 
"Бистиң алдарлыг спортчуларывыс, тренерлер, сылдыс­тар-биле сцена кырынга кады турары – онза-дыр. Чоннуң элитазы бо-дур! Карак-кызыл күш-ажыл, топтуг аажы-чаң, төрээн черин, бодунуң чонун, улугларны хүндүлеп, үнелеп билир кижилер спортта-даа, амыдыралда-даа дээди чедиишкиннерни чедип алыр. Спортчу элита байырлалын спортчуларга болгаш оларның тренерлеринге, ада-иелерге, хоочуннарга, төрээн черинге хүндүткелдиң демдээ кылдыр эрттирип турар бис. Сөөлгү үш чылда Тываның спортчулары 879 медальды чаалап алган, беш чылда 63 хуу көвүдээн. Чурттуң чыынды командазының составында тыва спортчуларның саны немешкен – Россияның спортчу алдар-адын 64 чаңгыс чер-чурттугларывыс камгалап турар. Эртип турар чылда тыва спортчуларның чедиишкиннери болгаш тиилелгелери элбек болган. Олар 900 ажыг регион, Бүгү-россия база делегей чергелиг маргылдааларга киржип, 240 медальга, ооң иштинде 86 алдын, 67 мөңгүн, 87 хүлер медальдарга төлептиг болган" — деп, Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол дыңнаткан. 
Республиканың эрге-чагыргазы спортчу инфраструктураны хөгжүдеринче бүгү кү­жениишкиннерни салып тура­рын ол чугаалаан. Тывада сөөлгү он чылда күш-культура комплекс­тери, стадионнар, бассейннер болгаш бут бөмбүүнүң шөлдери дээн ышкаш 14 улуг спортчу тудугларны туткан. "Спортту бажыңнар чанынче" деп төлевилелдиң чорудуу-биле бажыңнар чанында 780 спортчу шөлчүгештерни туткан. Спортчу инфраструктураны калбартыр талазы-биле ажылдар уламчылавышаан: Каа-Хем суурда СКТ-ниң тудуу, «Сүбедей» спорт комплекизин эде кылып, чаартып турар дээш өске-даа. «Мээң чурттап турар суурум» губернатор төлевилели-биле бичии суурларга күш-культураны база спортту деткиир сорулга салдынган. Амгы үеде республикада аңгы-аңгы 173 спортчу объектилер бар. Чурттакчы чоннуң 42,8 хуузу, оларның хөй кезии аныяк­тар, спортта хаара туттунган. 
Тыва спорттуң чамдык тө­лээлеринге ачы-хавыяазы дээш күрүне шаңналдарын тывыскан. Күш-ажылчы чедиишкиннер чүгле 2017 чылдың тиилелгелери-биле кызыгаарлаттынмаан, амгы спортчуларның болгаш тренерлерниң хөй чылдарда тура-соруктуг күш-ажылы үре-түңнелдерни эккелген. 
Дзюдога билдингир спортчу Дженни Чамыян – оларның бирээзи. Тываның Баштыңы ооң спортчу сонуургалы хөй та­лалыын демдеглээн – стол теннизи, хол бөмбүү, баскетбол, чиик атлетика, дзюдо, хостуг хүреш, сумо, армрестлингиге ол ынак. Дженни чүткүл-соруу база кызымаккайы-биле 2003 чылда сумога Россияның бирги чери дээш маргылдаага шаңналдыг черни ээлээн. 2004 чылда ол-ла чедиишкинин катаптаан. Ооң соон­да чылдарда бүгү-российжи, европейжи база делегей маргылдааларынга шыл­гараан. Ооң эң-не улуг чедиишкиннери — Болгарияга XXII Сурдлимпий оюннарынга мөңгүн база Турцияга XXIII Сурдлимпий оюннарынга алдын медальды чаалап алганын чоргаарал-биле адап болур. Бөгүн Дженни бодунуң арга-дуржулгазын Тываның спортчу чыынды командаларын белеткээр рес­публика төвүнде бичии спортчуларга дамчыдып берип турар тренер-башкы. Спортчу байырлалда Дженни Чамыянга спортчу бедик чедиишкиннери база күш-культураны хөгжүдеринге ачы-хавыяазы дээш «Күш-ажылчы шылгарал» медалын тыпсып, 500 муң рубльдиң сертификадын берген. 
Дженниниң коллегазы — Чаяна Ооржак спортчу бедик чедиишкиннери дээш «Тыва Рес­публиканың алдарлыг ажыл­дакчызы» хүн­дү­лүг атты, 400 муң рубльдиң сертификадын алган. Ол аңгы-аңгы дең­нелдиң маргылдааларынга шаңналдыг черлерни ап келген төлептиг спортчу. 2017 чылда Дженни-биле кады Тур­цияга эрткен XXIII Сурдлимпий оюннарынга мөңгүн медальды чаалап эккелген. Спортчуларның чедииш­кин­не­ри­ниң дугайында чугаалап тура, Тываның Баш­тыңы оларның дагдыныкчызын база онзалап демдеглээн. ТывКУ-нуң болгаш башкы колледжизиниң күш-культура башкызы Кудес Зайцевке Тыва Республиканың Баштыңының Хүндүлел бижии биле 200 муң рубльдиң сертификадын тывыскан. Кудес Зай­цев – бистиң республикада хаак маргылдааларының хөй дакпыр тиилекчизи. 1993 чылда биатлонга Тываның чемпиону. 2005 чылдан бээр дзюдога республика федерациязының тренери. Ооң дыка хөй өөреникчилери спортчу бедик көргүзүглерлиг болгаш тиилелгелерлиг. 
Тываның күрүне универ­ситединиң студентизи Баасан Баткар «Спортчу элита-2017» байырлалдың сылдыстарының бирээзи болган. Ол 18 хар чедир аныяктарның ортузунга тыва хүреш маргылдааларының үш дакпыр чемпиону, хостуг хүрешке, сумога база тыва хү­решке Эрзин кожууннуң каш дакпыр тиилекчизи «Тыва Рес­публиканың Начын мөгези» хүндүлүг атты алган. Баасан сумога республиканың чыынды командазының кежигүнү, 2015 чылда Японияга элээдилер ортузунга сумога чемпион­наан. Бо чылын малчыннарның «Наа­дым-2017» байырлалынга турас­кааткан хү­­реш маргыл­даазында рес­публиканың эң шыырак сес мө­гезиниң аразынче кирген. 
Рес­пуб­ли­ка­ның эрге-чагыргазы аныяк спортчуларны ке­зээде дет­кип келген. Хостуг хүрешке делегейге бо чылын чемпион­наан Начын Кууларга 100 муң рубльдиң сертификадын тывыс­кан, эрткен чылын аңаа чурттаар байдалын экижидип алырынга 1,5 млн. рубльдиң сертификадын берген. Тываның Баштыңы билдингир спортчу, дзюдо мөгези Саян Ондарга бажың тудуп алырынга 1,5 млн. рубльдиң сертификадын берген. Көрүкчүлер диңмиттиг адыш часкаашкыннары-биле байыр чедирген. 
Байырлыг кежээде спорт­туң янзы-бүрү хевир­лериниң аайы-биле тергиидээн спортчуларны, оларның тренерлерин, спорттуң хоочуннарын демдеглээн. 
Бо байырлал бичии мурнунда Тыва Республиканың Баштыңының чанында Күш-культура болгаш спортту хөг­жүдер талазы-биле республика чөвүлелиниң хуралы база болган. Аңаа республикада спортчу курлавырларны белеткеп турарын, ооң хөгжүлдезин сайгарып чугаалашкан. Маргылдааларже спортчуларны чедирерин организастаары, спортчуларның эмчи шинчилгезинге чиигелделерни көргүзери, тренер составын деткиири дээн ышкаш чугула айтырыгларны хуралга көдүрген.
ТР-ниң Чазааның парлалга албаны.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.