1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТӨЛЕПТИГ ХАМААТЫНЫ ӨСТҮРЕР

ТӨЛЕПТИГ ХАМААТЫНЫ ӨСТҮРЕР

Башкыларның август чөвүлел хуралынга Тываның  Баштыңы Шолбан Кара-оол башкыларга уругларның өөредилге-кижи­зидилгезинче онза кичээнгейни угландырарын кыйгырган. Бирээде, бүгү талазы-биле сайзыраңгай, төлептиг кижини өстүрери чугула. Уругларны эргижирээн «эки өөреникчи, ортумак өөреникчи» деп билиишкин-биле ылгаар чаңчылдан башкылар уштунар болза эки. Уруг бүрүзү бодунуу-биле салым-чаяанныг, ону чүгле ажыдар, чедиишкиннерже углап-баштаар. Ол кандыг-даа журналда демдектен, өөредилгезиниң шынарындан артык чугула. Кол-ла чүүл – уруг школага-ла бодунуң хүлээлгезин, мергежилин тып алгаш, ажыл-агыйга тургустунуп, чедиишкинниг кижи болуру. Ийиде, информастыг технологияларны шын ажыглап билири. Чижээ, интернетти чүгле ойнаар дээш эвес, а бодунуң билиин бедидип ажыглаары чогумчалыг база интернет четкизинге кижилер-биле харылзаазын эки хайгааралга тударын уругларга билиндирери чугула.

Бо хүнде Тыва бурунгаар хөг­жүүр улуг сорулгаларны салган болганда, школа база эки талаже өскерлир ужурлуг. Ол дээш көдээ черниң-даа, хоорайның-даа школаларын амгы үениң дериг-херекселдери-биле хандырар, өөредилгезиниң шынарын-даа деңге көөр «Өзүлдениң демдектери” (Точка роста) деп төлевилелди эгелээн. Сөөлгү 3 чылда бо төлевилел школа директорларының кол ажылы болур ужурлуг дээрзин ол демдеглээн.

Оон аңгыда Тываның Чазааның Баштыңы өөредилге адырынга хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылдаан башкыларга күрүне шаңналдарын тывыскан: ТР-ниң Баштыңының Өөрүп четтирииш­кин бижиинге Кызыл-Мажалыктың №1 ортумак школазының башкызы Хадыймаа Чадамба, Хүндүлел бижиинге Бай-Тайганың Кызыл-Даг ортумак школазының төөгү башкызы Роза  Биче-оол, ол-ла кожууннуң Шуй школазының эге класстар башкызы Лариса Шойдан база Шагаан-Арыг школазының эге класстар башкызы Александра  Дарыймаа олар төлептиг болган.

«ТР-ниң өөредилгезиниң алдарлыг ажылдакчызы» хүндүлүг атка ТывКУ-нуң химия кафедразының доцентизи Ольга Кендиван, Кызылдың № 14 школазының социал педагогу Раиса  Ондар база Кызылдың № 5 лицейиниң черчения башкызы Елизавета Вологуева төлептиг болганнар.

ТР-ниң өөредилге болгаш эртем сайыды Татьяна  Санчаа өөредилге адырында немежип турар онзагай чүүлдерни демдег­лээн. Ол дээрге бо чылын республиканың 20 уруглар садында ясли бөлүктерге (2 айдан 3 харга чедир) немелде тудуглар эгелээн. Өөредилге назыны четпээн уруглар албан черлерин 55 автобус-биле хандырар чагыгны киирген. Чоокку чылдарда 630 олуттуг 11 уруглар садтарының тудуу эгелээр. Ол ышкаш сайыт хуу уруглар садтарын ажыдып алырынче коллегаларын кыйгырган. Россияның Эртем болгаш чырыдыышкын яамызы 2020 чылда хуу уруглар садтарын дериг-херекселдер, эт-сеп-биле хандырар дугайында дыңнаткан. Кызыл хоорайга 825 олуттуг амгы үениң 5 улуг школазын тудары көрдүнген, № 14 ортумак школа тудуу бо чылын эгелээр. Эртемденнерге өөрүнчүг медээ – үрде манааны ТИГПИ-ниң оран-савазының тудуу 2020 чылда уламчылаар болган.

Өөредилгениң шынары 2016 чылда 88 хуу турган болза, бо чылын 98 хуу чедир өскен. Күрүне шылгалдаларында корум-чурум үрээшкиннери эвес болза, чүс хуу бооп болур дээрзин Татьяна Оюновна чугаалады.

Башкыларның чөвүлел хуралы чылдан чылче делгемчип, деңнели бедик эртип турар. Хурал үезинде Улусчу чогаадылга бажыңының фойезинде делгелгени сонуур­гап көрдүм. Башкылар билии бедидер институттуң специалистери ийи манекен (кылган кижи дүрзүлери) салып алган, баштайгы дуза чедирерин көргүспүшаан, тайылбырлап турлар. Чижээ, «Володя» деп манекенге кылымал тыныш кылырын, а «Генага» боостаазынга хара берген уругга канчаар дузалаарының аргаларын көргүзүп турлар. Башкы кижи бүрүзү бирги дузаны, чижээ, балыг шарыырын, хан доктаадырын билген турар ужурлуг. Ынчангаш башкылар 3-5 хонук дургузунда институтка тускай курсту эрткеш, шылгалдаларны дужаагаш, шынзылгаларны алган дээрзин институттуң специализи Чинчи Тарый тайылбырлады.

Амгы школалар үениң аайы-биле хөгжүп турар дээрзин делгелгеден көрдүм. Ында улуг, бичии квадрокоптерлер (дээрден видео тырттырар аппарат), вир­туалдыг очкилер, робот техниканы башкарар аппараттар дээш амгы үениң технологияларын делгээн. Бо дериг-херекселдер-биле «Амгы үениң школазы» деп федералдыг программаның иштинде «Точка роста» деп төлевилел таварыштыр чаа өөредилге чылында 20 көдээ школаны хандырган (келир өөредилге чылында 40 школаны). Бир комплект дериг-херекселдиң (3D принтер, программалар, лего конструкторлар, квадрокоптерлер, ноутбуктар дээш өске-даа) өртээ 1 сая. 800 муң рубль. Ам ол школаларда информатика, технология, ОБЖ кичээлдерин эрттирер тускай класс­тарны дерээн. Мурнуку чылдарда күш-ажыл кичээ­линде уруглар аъш-чем кылып, даа­ранып, оолдар машина-техникага өөренип турган болза, ам өөредилге программазының угланыышкыны шуут өскерилген – уругларны чаа информастыг технологияларга өөредип эгелээн. Уругларның келир үеде мергежилин шилип алырынга ол ажык-дузалыг. Чаңгыс квардрокоптерге безин өөренип алырга, чурук тырттырар (фотограф), дрон-оператору, дрон-реклама агентизи, дрон-официант дээш өске-даа 15 чаа мергежилди чедип ап болур. Август айда респуб­ликадан 50 ажыг технология башкылары Иркутск хоо­райга өөредилге сессиязын эртип алган, уругларны чаа технологияларга өөредиринге белен дээрзин республиканың Немелде өөредилге төвүнүң специа­лизи Оюмаа Севил чугаалады.

Алдынай АРАКЧАА.

Чурук Виталий  ШАЙФУЛЛИННИИ.

 

 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.