1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТӨРЭЭН ТЫВАВЫСКА - ТҮҢНЕЛДИГ АЖЫЛ-ИШТИ БОЛГАШ АНЫЯКТАРГА КҮЧҮ-КҮШТҮ!

Тыва Республиканың Баштыңының Тыва Республиканың Дээди Хуралынга (парламентизинге)
республикада ажыл-херектерниң байдалының болгаш 2017 чылда иштики политика дугайында 
АЙЫТКАЛЫ
 
Хүндүлүг Каң-оол Тимурович! 
Дээди Хуралдың хүндүлүг депутаттары! Коллегаларым! Чаңгыс чер-чурттугларым!
2016 чыл дооступ тур. Чедип алдынган чүүлдерге даянмышаан, кол-кол түңнелдерни үндүрер, келир чылдагы сорулгаларны тодарадыр үе келген. Чурттуң хөгжүлдезиниң кол-кол угланыышкыннарын Россияның Президентизиниң Россия Федерациязының Федералдыг Хуралынга чыл санының Айыткалында тодараткан.
Кол-кол чүүлдерни Президент чиге айыткан. Чурттуң удуртулгазының поли­тиказының кол утказы — кижилерни хумагалаары, Россияның кол байлаа болур кижи капиталын көвүдедири болур. 
Регионнарның онзагай талаларын, дөмейлешпес чүүлдерни барымдаалаары күрүне Баштыңынга чугула чүүл болуп артканы онзагай болуп турар. Владимир Владимировичиниң ындыг кичээнгейин болгаш деткимчезин Тыва кезээде көрүп келген. Ол артар-даа.
Мээң мурнунда кылган Айыткалымның кол утказын — «Сырый демнежилге, күже­ниишкиннерин мөөңнээри, иштики курлавырларга идегел» дээрзин база катап сагындырып, деткимче, чаңгыс дем болгаш сырый каттыжыышкын дээш чаңгыс чер-чурттугларымга четтиргенимни илередир күзелдиг мен.
Бистиң республикавыстың соңгук­чу­лары хамааты идепкейин болгаш политиктиг бышкан чоруун чылдан чылче көргүзүп келген. Бо удаада база ону көргүскен. Соңгулдаларга киржириниң талазы-биле чуртта эң бедик көргүзүглерниң бирээзи болган. 
 «Чаңгыс демниг Россияның» партийжи даңзызы дээш каттышкан бадылаашкыннар барык 83 хуу четкен. Парламентиниң кол партиязын соңгукчуларның ынчаар чаңгыс үн-биле деткээни Федералдыг Хуралдың адаккы палатазынга калбак төлээлежилгелиг болур арганы биске тывыскан. Ол арганы чидирбээн бис. Амгы үеде Күрүне Думазының чедиги чыыжында Тываның эрге-ажыктарын ийи депутат камгалап турар. Ол дээрге бистиң улуг тиилелгевис-тир. 
Республика Баштыңының соңгулда­ларынга бадылаашкыннарны партияга, чурттуң удуртулгазынга, бистиң командавыска бедик бүзүрелдиң түңнели кылдыр көрүп турар мен. Чаңгыс чер-чурттугларының 86 хуу бадылаашкынын алыры улуг үнелел. Ол дээрге бистиң кады ажылывыстың түңнелдериниң үнелели болгаш келир үеге бүзүрелдиң баш бурунгаар төлевири-дир. 
Төрээн Тывавысты хөгжүдериниң талазы-биле бистиң планнарывысты болгаш төлевилелдеривисти күүседири, сөөлгү чылдардагы чедиишкиннерни быжыглаары болгаш бүзүрелдиг бурунгаарлаары — кол чүүл деп бодумга санаар мен. Чаңгыс чер-чурттугларымның ча­гыгларын, Тывада чурттап турар бү­гү чоннарның сырый демин болгаш бот-боттарын билчир чоруун камгалап арттырарының дугайында оларның күзээшкиннерин күүседир херек.  
Республикада социал болгаш политиктиг турум чорукту бистиң чаңгыс демивис болгаш сырый каттыжыышкынывыс хандырып турар дээрзинге бүзүрээр мен. Ону хөй-ниити болгаш эксперт рейтингилери бадыткап турар, ында турум регионнарның санындан дүшпейн турар бис. Бистиң сырый демивис, чурттуң удуртулгазынга, башкарыкчы политиктиг күшке республиканың чурттакчыларының бүзүрелиниң деңнели, сайзыралдың рес­публика төлевилелдеринге деткимчези — бурунгаар шимчээринге кол үндезин болуп турар.
Ол бүзүрелди чидирбес дизе эрге-чагырга эң ажык, шынчы болгаш чонга чоок болур ужурлуг. Бодунуң ажыл-херээн эки билири чугула, бодунуң чону-биле чаңгыс оруктап чоруур патриот болуру оон-даа эки. Хамаатыларның негелделеринге болгаш хереглелдеринге дыңнангыр болур, шүгүмчүлелди чөп деп хүлээп алыр. 
Чамдык удуртукчуларның езу барымдаалаар, чүве чылзыр, ак сеткилдиг эвес чоруктарының дугайында оларның медээлерин эң кичээнгейлиг сайгарар бис дээрзин чаңгыс чер-чурттугларымга бүзүредип тур мен. Чон-биле харылзааның бүгү аргаларын чогумчалыг ажыглаар, ынчалза-даа эрге-чагырганы кайы хамаанчок буруудадырын эвес, а боттуг шүгүмчүлелди хүлээп алыр херек. 
Хамаатыларның чөптүг бүгү дың­на­дыг­лары кадр шиитпирлээринге үндезин болур. 
Өске талада, республиканың чаагай чо­руу дээш үе-шагын, өг-бүлезин, ка­дык­­шылын бодавайн күжениишкинниг ажылдап турарларны болур-чогууру-биле камгалаар бис. Ындыг күрүне албан-хаакчыттары, езулуг патриоттар бистиң тургузугларывыста дыка хөй. 
Эрге-чагыргага ажылдаары кажан-даа чиик эвес болуп келген. Ылаңгыя амгы үеде. Акша-хөреңги чедишпес үеде саң-хөө курлавырларын ажылдың эң кол угланыышкыннарынче мөөңнээри аажок чугула болуп турар.
Ындыг кол угланыышкыннарның би­рээзи болза, бустур четкен чуртталга бажыңнарындан хамаатылар­ны кө­жү­рериниң талазы-биле програм­маның күүселдези болур. Мында айтырыглар хөй дээрзин чажырбас мен. Чүгле биске билдингир чөптүг чылдагааннар эвес. Республиканың тудуг комплекизин кошкак удуртуп, чамдык таварылгаларда акша-хөреңгини ак сеткилдиг эвес керээ чарыкчыларынга төлеп турганын миннир апаар. Албан-дужаалдыг дыка хөй кижилерни халажылгаже үндүрериниң дугайында шиитпирлерни анаа эвес хүлээп алган мен. Бүгү деңнелдерниң, ылаңгыя кол-кол адырларның удуртукчулары оларның бүгү ажыл-херектерин ылаптыг хайгаарап турар дээрзин медереп билир ужурлуглар. Ак сеткилдиг эвес, оон туржук хоойлу-дүрүм хажыдар чоруктар кеземчеге ыяап-ла онаажыр. 
Бустур четкен чуртталга бажыңна­рын­дан хамаатыларны көжүрериниң талазы-биле программа — республикада чидиг социал айтырыгны шиитпирлээриниң кара чаңгыс аргазы деп хөй удаа чугаалап келген мен, ам база катаптаарым ол. Амгы үеде чаагайжыттынган чуртталга бажыңнарынче 600 ажыг кижи көшкен, келир чылдың эгезинде — 1222 кижи көжер.
Ниитизи-биле 69 муң дөрбелчин метр чуртталга шөлүн киирер ужурлуг бис. Тудугнуң дыка улуг хемчээлинче «шыгаай» бергенивис шын, ынчалза-даа хөй квартиралыг чуртталга бажыңнарын тудуп алыр кара чаңгыс аргавыс ол деп база катап демдеглээйн. Амгы үеде программа ажылдап эгелей берген, ойталаар арга чок! Ону доозар болгаш чаагайжыттынган бажыңнарже 5 муң хире чаңгыс чер-чурттугларывысты көжүреринге бүзүрелдиг бис.
ЧКА фондузунуң удуртулгазы байдалды бо черге сайгаргаш, кады акшаландырыышкын аргазы-биле, чер участоктарын тускайлаарының бөдүүнчүткен чүүлдери-биле, технологтуг коштурулга айтырыгларының талазы-биле деткииринге белен болуп турар. 
Республиканың «Чер дугайында» Конституция хоойлузунга өскерилгелер киирериниң талазы-биле бисти билип база деткип турары дээш, парламентарийлерге четтиргенимни илередир күзелдиг мен. Социал ужур-дузалыг объектилер тудар чер участоктарын тускайлаарының чурумунуң дугайында бистиң кады шиитпиривис дээш четтирдим. Дыка хөй регионнарның дуржулгазын ажыглаан бис. Бо дээрге нептереңгей чүүл эвес-тир, а бис баштайгылары болдувус. Хоойлу үениң негелдезинге чагыртыр ужуруг, эң кол чүүл — бистиң хамаатыларывыстың социал айтырыгларын шиитпирлээри дээш ажылдаар херек. Бистиң шиитпиривис олче угланган. 
Уланчызын 2016 чылдың декабрь 17-де үнген №146 "Шын" солундан номчуңар.
 

 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.