1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТӨРЭЭН ЧЕРИМ САЙЗЫРАЗЫН

Аныяк араттар Ай-Кыс Чонданова биле Шогжаан Ыйма-Серен.
 
Улуг-Хем кожууннуң Арыг-Бажы суурга Ай-Кыс Чонданованың сүт хүлээп алыр болгаш ону болбаазы­ра­дыр цехти ажыдар эгелекчи са­­налын чон чыыжынга деткээн. 
Амгы үеде цехтиң оран-са­вазы болур октаттынган ба­жыңнарның бирээзинде септелге ажылдары кидин түлүк. Ооң девискээрин херимнеп каан. Тудуг ажылынга суму чагыргазының техниктиг ажылдакчылары, Адалар чөвүлелиниң кежигүннери дээш өскелер-даа идепкейлиг киржип турар. Дээвиир кырында 10 ажыг тудугжу ажылдаан,­ моторлуг хирээниң даажы чаң­гыланыр.
Төлевилелди 5 чылдың дургузунда боттандырар. Эге дээрезинде цехке 8, чоорту 26 кижини ажылчын олут-биле хандырар. Төлевилелдиң ниити акшаландырыышкыны 3 сая 220 рубль. 
Сүт болбаазырадыр дериг-хе­рекселди декабрь айда эптеп тургузар. Ооң өртээ 1 сая 600 муң рубль. Төлевилелдиң орук картазын езугаар 2019 чыл­дың март айда цехти ажыдар. Баш бурунгаар санаашкыннар-биле чылда 150 тонна сүттү хү­лээп ап, сметана, ээжегей, хойт­пак, сүттү болбаазырадып эге­лээр. Арыг-Бажының сүт-бараан фермазындан аңгыда чоок-­кавы Чааты, Хайыракан, Торгалыг суурларның чурттакчыларындан сүттү база хүлээп алыр. 
“Төрээн суурум сайзыразын дээш сүт хүлээп алыр болгаш ону болбаазырадыр цехти ажыдар төлевилелимни чаңгыс чер-чурттугларым деткиди. Ооң ачызында малчыннар, сүт-бараан фермазы, хууда инектерлиг чон­ сагган сүдүн дужаар аргалыг апаар. Тудуг ажылдарынче 7-ден хөй кижи хаара туттунган. Өөм ээзи Шогжаан Ыйма-Серен тайгадан ыяштап, ону дужааган акшазындан ажылдакчыларның шалыңын төлеп турар. Ол боду база тудугда киржип, ажылды углап-баштап турар. 
Тараачын-арат ажыл-агыйын октябрь айда тургузуп алдывыс. Боттарывыс пилорамалыг, “Урал-5557”, “УАЗ-469” маркалыг автомашиналарлыг, тракторлуг, 3,4 га черде хуу участоктуг бис. Дөргүл-төреливис бисти деткип, дузалажып турар. Дараа­зында кудук кастырар, чырык четкизи коштурар ажылдар эгелээр. Боровичи хоорайның заводунда сүт болбаазырадыр дериг-херекселди чагыдып каан. 2019 чылдың март айда цехти ажыдар бис. Чайгы үеде сүт-саан көвүдей бээрге, ийи ээлчегге ажылдаары планнаттынган. Улуг-Хем кожууннуң ча­гыргазының деткимчези-биле соңгалар, эжиктер, шиферни садып алдывыс” – деп, Ай-Кыс Чонданова төлевилелин таныштырды.
Улуг-Хем кожууннуң ветеринария албанының чанында тарып-боозадылга пунктузунуң ажылдакчылары Арыг-Бажы суурунуң фермазында база хууда дузалал ажыл-агыйлыг улустуң инектерин тарып-боозадып турар. Бо ажылдың түңнелинде цех бүдүн чыл дургузунда сүттү хүлээп, ажылдаар аргалыг болур. Эрткен чылын аныяк малчын Назын Сынаага хүлээткен 20 баш симменталь уксаалыг инектерден кышкы үеде 9,6 тонна сүттү ап, цехче дужаап эгелээр. Бир инектен-не 10 литр сүттү саап алыр. Ол дээр­ге цехтиң бүдүрүкчү күжүнүң 40 хуузу болур. Немей 27 хууда дузалал ажыл-агыйларындан, малчыннардан база сүттү хүлээп алыр. Чайгы үеде ооң хемчээли каш катап көвүдей бээри билдингир. 
Суурунга сүт хүлээп алыр цехтиң ажыт­тынарын арыг-бажыжылар четтик­пейн манап турар. Элээн каш саар инек­терлиг өрегелер сүдүн дужаагаш, ак­ша-төгерикти хүн бүрүде ажылдап алыр. Ылаңгыя хоочуннар, малчыннар пенсиязынга немей орулгалыг болур. Аныяк араттар сүт хүлээп, оон бүдүрген аъш-чеми-биле кожууннуң чурттакчыларын, социал албан черлерин хандырып  эгелээр.
Шончалай ХОВАЛЫГНЫҢ тырттырган чуруу.

 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.