1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

УЛУГ-ХЕМЧИЛЕР АМ БАЗА ТЕРГИИДЭЭН

Улуг-Хемден “Дембилдей” бөлүү IV Бүгү-российжи ниити ыры (хор) фестивалынга дээди шаңналга төлептиг болган.
Ноябрь 18-те Москваның Колонна залынга Бүгү-российжи ниити ыры фес­тивалының гала-концерти болган. Ол улуг хөгжүмнүг марафонга Россияның 82 регионундан 24000 кижи киришкен. Аңаа “Уругларның улусчу ниити ыры” деп номинациязынга Шагаан-Арыгның №2 ортумак школазының ниити ыры коллективи киришкен (уран чүүл удуртукчузу Аржаана Доспан).
Фестивальдың негелдези-биле Гран-при шаңналды чүгле профессионал коллективтерге тыпсыр. Ынчангаш бистиң чаңгыс чер-чурттугларывыс күүселдези дээш I чергениң лауреаттары болган. Тыва уруглар бирги чер дээш муң ажыг адааннажыкчыларын ажып шыдаан. Жюри кежигүннери бүгү чурттан 1200 ажыг хор коллективиниң күүселдезин дыңнаан. Жюрини Кубаньның Күрүнениң академиктиг казактар хорунуң удуртукчузу, профессор, композитор, РФ-тиң улус­туң артизи Виктор Захарченко удурткан. 
Мөөрейге бистиң уруглар “Мажалыкта”, “Буура”, “Доруг-Дой”, “Эне-Сай” деп тыва улустуң ырыларын күүсеткен. Аныяк артистерниң тыва хөгжүм херекселдери-биле үдевишаан хөөмей-сыгыттыг күүселдезин жюри кежигүннери улуг сонуургал болгаш магадал-биле көргеннер. 
“Дембилдей” тургустунгаш бир-ле чыл болган. Коллективте 11-17 харлыг элээди оолдар аразында чаңгыс-ла кыс бар (шупту 21 кижи). Олар чаңгыс кыс эжин чаг иштинде бүүрек дег камнап, кадагалаарлар. Камила Балданның ырлаары эш-өөрүнүң аразындан ылгалып турар өткүт, чараш болду.
Мындыг кыска үе дургузунда национал хөгжүм херекселдеринге (башкызы Алдын-Белек Очур-оолович Норбу) ойнап өөренип алыры дээрге аныяк улуг-хемчилерниң уран талантызы база баш­кыларының бедик мергежилдии-дир.
Ноябрь 23-те Кызылда Улусчу чогаа­дылга бажыңынга аныяк артистерниң ада-иези, башкылары, эш-өөрү, чаңгыс чер-чурттуглары тиилекчилерни байырлыг байдалга уткуп алганнар. Тываның культура болгаш туризм сайыды Алдар Тамдын тиилекчилерге: “Силерни бо хүнде чүгле Улуг-Хем кожуунуңар, ада-иеңер эвес, а бүдүн Тыва уткуп турар. Улуг тиилелгени Тывавыска чаалап эккелгениңер дээш өөрүп четтирип тур бис” – деп байыр чедирген.
“Дембилдейниң” бир киржикчизи Алдын-Херелдиң авазы Салбак Сат: “Оглум келир чылын 11 класс доозар. Ынчангаш өөредилгезинче улуг кичээнгей салып турзувусса-даа, ыры-хөгжүмге база сундулуг болгаш, янзы-бүрү мөөрейлерде киржип четтигип турар. Уругларывыс бир чыл дургузунда янзы-бүрү мөөрей, фестивальдарга киришкеш, шаңналдыг черлерни ап келди. Ол дээрге “Тиилелгениң салюду” фестивальга 1-ги черге, “Сарадак” мөөрейниң дээди шаңналынга, “Верховье” фестивальга 3-кү черге, ам бо улуг мөөрейге бирги черге төлептиг болганнары ол-дур.
Бо бүгү кандыг-даа деткимче чокка болдунмас. Ынчангаш Тываның Чазаанга, Тываның Культура яамызынга, Улуг-Хем кожууннуң даргаларынга, культура ажылдакчыларынга база башкыларынга четтиргенивисти ада-иелерниң мурнундан илередип тур мен. Уругларывыска ак орукту, чонунуң мурнунга уран талантызын моон-даа соңгаар көргүзүп чоруу­рун күзеп тур бис” – деп, өөрүшкүзүн илеретти.
Ажы-төлүнүң улуг чедиишкинин, тиилел­гезин ада-иези улуг өөрүшкү, чоргаа­рал-биле хүлээп турлар. Уругларны мөөрейлерге киириштиреринге, узун-ырак орук чорударынга ада-иезиниң, ылаңгыя аваларының киржилгези дыка улуг. Концерттерге киржир идик-хевин четчелеп алырда, бир ада-ие ырак Моол­че чорааш, бөрттер, идиктер, курлар, торгу пөстер садып эккээрге, шупту авалар хондур-дүндүр дааранып, бөрттерин тыважыдыр эде даарап-даа турганнар. Ол ышкаш уругларның башкыларының үлүг-хуузу дыка улуг, ылаңгыя шыырак мергежилдиг, чогаадыкчы салым-чаяанныг башкы Аржаана Викторовнаны улуг хүндүткел-биле адап болур.
Чылыг-чымчак уткуп алган чонунга аныяк улуг-хемчилер мөөрейге күүсеткен ыр-шоорун бараалгадып бергеш, Ша­гаан-Арыг хоорайы кайы сен дээш аъттаныпканнар.
Алдынай СОЯН.
Авторнуң тырттырган чуруу. 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.