1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

УЛУГ ҮЛҮҮ ҮНЕМЧЕЛИГ

Мөңгүн-Тайга кожууннуң, харын-даа мырыңай республиканың хөгжүлдезинге Алексей Очур-оолдуң киирген үлүү кончуг улуг деп бодум хуумда санаар мен. 
Мугур-Аксы суурга чурттап чораан Ооржак Чашкагарович Очур-оол биле ооң өөнүң ишти Оржунмаа Акаажыковна Хомушку оларның 10 ажы-төлүнүң ортуну, бешки оглу бооп Алексей төрүттүнген. Эртем-билигге хандыкшылдыг оол Мугур-Аксы ортумак школазын чедиишкинниг дооскаш, Красноярск хоорайда педагогика институдунуң география-биология факультединче өөренип кирген. Ону эки өөредилге-биле дооскан соон­да, 1982 чылда Хову-Аксының №2 школазынга география биле биология эртемнерин башкылап, күш-ажылчы базымнарын аңаа эгелээн. Башкы ажылынга ооң чогаадыкчы хамаарылгазын, хүлээнген  херээнге харыы­салгалыын барымдаалап көргеш, чаа-ла 2 чыл хире ажылдап чораан аныяк оолду школаның директорунуң кижизидилге талазы-биле оралакчызынга томуйлаан. Өөредилге-кижизидилгени удуртур ажылга арга-дуржулгазы улам мергежээнин өөренип көргеш, ону ол-ла школаның директору албан-дужаалга депшиткен. 1993 чылда Чеди-Хөл кожуун тургустунарга, кожуун чагыргазының экология болгаш долгандыр турар хүрээлел камгалалының килдизин даргалап ажылдаан.
Өскен-төрээн чурту кымга-даа дыка эргим. Амыдырал-чуртталгазының аайы-биле 2001 чылда Мөңгүн-Тайгазынче чанып кээп, кожуун чагыргазының даргазының бирги оралакчызы албан-дужаалга ажылдап, тудуг болгаш амыдырал хандырылгазының айтырыгларын харыылап турган. Ооң ажылдап турганы үеде кожуунга, суурларга тудуг көскүзү-биле шуудаанын тус черниң чону сактып чугаалажыр-дыр. 2002 чылда Тоолайлыг эге школазының, 2003 чылда Мугур-Аксының №2 школазының чаа бажыңнары ажыглалга кирип, өөреникчилерниң өөрениринге, башкыларның ажылдаарынга эптиг байдалдар тургустунган. Ооң-биле кады кожуунга септелге болгаш тудуг ажылдары шапкын­чаан. Мугур-Аксының №1 школаның одалга сис­темазын долузу-биле чаарткан, спорт залын септээн. Мугур-Аксында бичии уругларның спорт школазының дээвиирин бүрүнү-биле солаан, Кызыл-Хая суурда спорт залын тудуп дооскаш, ажыглалга киирген. Кожуун төвүнге Алексей Очур-оолдуң туттуруп эгелээни чаа микрорайон амгы үеде улуг суур хире калбартыр туттунуп, чылдан чылче хөгжүп турар.
Алексей Ооржакович Очур-оол 2008 чылда Мөңгүн-Тайга кожууннуң чагыргазының даргазынга ажылдап эгелээнде, кожуун нии­ти хөгжүлдезиниң талазы-биле рейтингиге респуб­ликага 18-ки черге турган болза, ооң соонда 4 чыл эрткенде азы 2012 чылда рейтинг-биле 2-ги черже үнүп келген. Ажылдап чораан үезинде Алексей Очур-оол бодунуң мурнунга «Сайзыра-ла, Мөңгүн-Тайгам!» деп кыйгырыгны салгаш, кожууннуң хөгжүлдези дээш кызымак ажылдаарынче чаңгыс чер-чурттугларын кыйгырып, чедиишкинниг ажылдаарынга таа­рымчалыг бүгү-ле байдалдарны тургузарын кызар чораан.
Ада-өгбелериниң чурту Тоолайлыг сумузун электрижиткен, бо сумуже орукта Оонача кежигге көвүрүг тударының эргежок чугула документилерин кылдырткан. Тыва Республиканың Чазаа оларны өөренип көргеш, ону деткип, сумуже орукка 3 көвүрүгнү туттуруп турары өөрүнчүг. 
Хоочун башкы Светлана Очуровна Салчак-биле дугуржуп сүмелешкеш, бичии уруг­лар сады ажыдар деп шиитпирлээн. Ол шиитпирни күүседип, С.О. Салчак бодунуң бажыңынга Артышок аттыг уруглар садын ажыдып, ында бичии оолдар, уругларны кижизидип өстүрүп турар.
Мөңгүн-Тайга кожууннуң чагырыкчызынга Алексей Очур-оол ажылдап турда, Кызыл-Хая, Тоолайлыг суурларда көдээ клубтарны ажыглалга киирген, олар бо хүннерде чоннуң чыглыр, дыштаныр ынак черлери апарган, ында культура-массалыг ажыл хайнып турар.
Алексей Очур-оол Мөңгүн-Тайга кожуун­нуң чагырыкчызынга ажылдап эгелээнде, суурларда дизель-генераторлар боттарының курлавырын төндүр ажылдап каапкан, оларны чаа дизель-генераторлар-биле солууру эргежок чугула апарган. Ынчангаш бо чугула ажылче бодунуң кичээнгейин Алексей Ооржакович угландырып, суурларны электри энергиязы-биле хандырар айтырыгны эрге-чагырганың үстүкү органнарының мурнунга тургузуп, билдириишкиннерни кии­рип турган. Ооң бодунуң мурнунга салган сорулгалары бо хүннерде боттанып, Тыва Республиканың Чазааның Даргазы Ш.В. Кара-оол Мөңгүн-Тайга кожуунда суур бүрүзүнге чаа дизель-генератор­ларны тургустурганынга тус черниң чону өөрүп чоруур. Тоолайлыгда 30 кВт күчүлүг дизель суурну электри-биле хандырарынга четчир болгаш артар. Кызыл-Хая, Мугур-Аксы суурларда база күчүлүг дизель-генераторларны тургускан.
Республиканың хөй-ниити болгаш политиктиг амыдыралының идепкейлиг киржикчизи Алексей Очур-оол 2000 чылдың апрель айда Тыва Республиканың Улуг Хуралының ийиги чыыжының кежигүнүнге соңгуттурган. Хөй чылдарда чедиишкинниг ажыл-чорудулгазы дээш аңаа «Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы» деп атты 2013 чылдың апрельде тывыскан. Ол Совет Эвилелиниң маршалы В.Чуйковтуң медалының эдилекчизи.
Алексей Ооржакович кожууннуң малчын­на­ры­ның кыштаглаашкынга белеткелин хынап, малчын аалдарны кезип чорааш, берге аарыгның уржуунда хенертен амы-тынындан чарылган. Ажылдаарынга угаан-медерели четчип бышкан, кончуг күш-шыдал үези назынында дуңмавыстың бистен эрте чарлып чорутканы өг-бүлезинге, төрелдеринге, ха-дуңмазынга, чонунга кан­чаар-даа аажок улуг чидириг болган. Ол чонунга дыка харааданчыг. Ынчалза-даа ооң кылып чораан ажыл-херектери, чырык овур-хевири бистиң чүректеривиске кезээде артып каар.
Адыг-оол Намгай-оол.
Мөңгүн-Тайга кожуун.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.