1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ХАНДЫРЫЛГАЗЫ ЧОГУМЧАЛЫГ

Туберкулез аарыы чүг­ле республикада эвес, а кеземче-күүселде систе­ма­зында нарын айты­рыг­ларның бирээзи. Рос­сияның Кеземче күүсел­дезин чорудар федералдыг албанының ТР-де эр­геле­линиң 2 дугаар эдип-чазаар эмнелге албан черинде 253 шииттиргеннер эмнедип турар. 
Эргелелдиң ийи дугаар туберкулез эмнелгезинде 3 өкпе туберкулезунуң, эмнелге-диаг­ностика салбыры, бактериология база клиниктиг диагностика лабораториялары, УЗИ, рентген, эндоскопия кабинеттери бар. Санитарлыг кезээ биле эмнелгези амгы үениң медицина техниказы-биле дериттинген. Эм-таң хандырылгазы четчир дээрзин ук салбырның начальниги, подполковник, эмчи Неля Ондар чугаалады. 
Фтизиатр эмчилерден аңгы­да, терапевт, рентгенолог, бактериолог, отоларинголог, дерматовенеролог, нарколог, эндоскопист, невролог, диш эмчизи дээш оон-даа өске тускай эртемниг специалистер бар. 
Эмчилерниң хайгааралында 74 инвалид (2 дугаар бөлүктүң – 60, үшкү бөлүктүң – 14) бар. «Медицина-социал экспертизаның Тыва Республика талазы-биле кол бюрозу» федералдыг албан черинге 54 аарыг шииттирген кижи эмчи шинчилгезин эрткен. Хосталгаже үнген аарыг улус эмнээшкинин үзүктелиишкин чокка уламчылаары-биле тус салбыр республиканың туберкулезка удур диспансери-биле сырый харылзаалыг ажылдап турар.  
Эргелелдиң ийи дугаар туберкулез эмнелгезиниң санитарлыг кезээнде бир өрээлде шииттирген ийи аарыг кижи эмнедип чыдар. Оларның бирээзи Аян-оол хосталгаже 2019 чылда үнер. Ол кадыкшылының байдалы экижип турарын, эмчи ажылдакчылары эвилең-ээлдек, сагыш-човаачал дээрзин чугаалады. 
Диш эмчизи Чаяна Кундан хоругдалда олурар кижилерниң диштерин чаа технологияларны ажыглап эмнеп турар болду. Ол бир хүнде 5-6 шииттиргеннерни хүлээп ап турар. Ооң өрээли найысылалда хуу диш эмнелгелеринден дудак чок дериттиген.
Тывада хөй-ниити хайгаарал комиссиязының кежигүннери Марина Суханова, Роман Санчай олар шииттирген аарыг кижилерни кандыг байдалда эмнеп база чурттап турарын хынаары-биле келген. Хоругдал черинде хамаатыларның эрге-ажыын камгалаар талазы-биле хөй-ниити хайгаарал комиссиязынче шииттиргеннерден болгаш оларның дөргүл-төрелинден 48 хомудал билдириишкиннер кирген. Аңаа даянып алгаш, комиссияның кежигүннери Марина Суханова, Сергей Тюлюш, Александр Есипов, Өргелээр Ондар, Роман Санчай бо чылын 22 албан черлерин хынаан. 
Тываның девискээринде Рос­сияның Кеземче күүселдезин чорудар федералдыг албанының ТР-де эргелелиниң 5 хоругдал чери, ИХЯ-ның 6 түр када улус тудар изолятор, Кызыл хоорайда эзириктер сергедир «Центр» албан чери, кем-херек үүлгеткен назы четпээннерни түр када тургузар төп, республиканың психиктиг аарыглар эмнелгези бар. 
“Хөй-ниити хайгаарал комиссиязы, хоругдал черлеринче баш удур дыңнатпайн, хыналданы эрттирип болур. Бир эвес шиит­тирген азы түр када хоругдал черинде турар кижиден хомудал кирер болза, чылдагааннарын дарый тодарадыр бис. Чеди чыл дургузунда Россияның Кеземче күүселдезин чорудар федералдыг албанының ТР-де эргелелинге хамаарыштыр шииттирген кижилерден хомудалдар кир­бээн. Олар хосталгаже үнүп келгеш, хомудалдар бижип эгелээр. Маңаа хамаарыштыр бистиң чоруткан хыналдаларывыстың түңнелинде кандыг-даа барымдаа-фактылар бадыткаттынмаан. 
Хоругдал черлеринде хе­рээ­жен чон республикадан дашкаар­ эдип-чазаар колония­ларга ке­зем­че херээн эрттирип турар үезинде, уруглары, дөргүл-төрели-биле харылзаазы ырап, ужуражыры болдунмас боорга хомудап турар. Ынчангаш келир үеде шииттирген хе­рээжен кижилерни кем-херек үүлгеткен черинге кеземче херээн эрттирериниң дугайында айтырыгны көдүрери планнаттынган. Ажыл-агыйга тургустунар, паспорттарын катап тургузар, чурттап турар чериниң аайы-биле киир бижидилгезин кылдыртыр дээш оон-даа өске дилег-чагааларны эдип-чазаар колонияларга шииттирип чорааннар чорударга, комиссия дузалап турар. 
Шииттирген кижилерге халас юридиктиг дуза албанын тургузуп алыр болзувусса, оларга хөй информацияны чедирип, дузаны кадып турар апаар бис” – деп,  Марина Суханова ажыл-чорудулгазын таныштырды.
Тывада хөй-ниити хайгаарал комиссиязының кежигүннери үстүнде албан чериниң шиит­тирген аарыг кижилерни чогумчалыг байдалда эмнеп турарын, өрээлдери, санитарлыг кезээ, эмнелгези күрүне стандарттарынга дүгжүп, эм-таң четчир, дериг-херексел талазы-биле долу хандыртынган деп түңнеди. Чемненир чери арыг-силиг, аъш-чемниң шынарын эмчи хынап, менюну тургузуп турар. Чүдүлгелиг шииттирген кижилерге сагыш-сеткилин оожургадып алыры-биле сарыг шажын болгаш православ хүрээлерни туткан. “Сагыштан аарыыр, сүзүк-биле эмненир” деп өгбелерниң өттүр сөглээн мерген угаадыы бар болгай.
Үш дугаар разрядтың повары Александр Россияның Шииткел күүселдезиниң федералдыг албанының ТР-де эргелелиниң № 1 эдип-чазаар колониязында 304 дугаар профессионал училищезинге амгы мергежилинге өөренип алгаш, мында ажылдаанындан бээр бир чыл ажа берген. Чемненир черде каң-кадык шииттиргеннер амданныг аъш-чемни кылып турар. 
Россияның Кеземче күүсел­дезин чорудар федералдыг албанының ТР-де эргелелиниң 2 дугаар эдип-чазаар эмнелге албан чериниң начальниги, полковник Вячеслав Бобровский хөй-ниити хайгаарал комиссиялары, прокуратура дээш оон-даа өске албан черлери удаа-дараа хынап турарын демдегледи. 
"Туберкулез аарыын шииттирген улустар аразынга чавырылдырары-биле компьютерлиг томографты садып алыры эмнелгениң келир үедеги планнарында" деп, Неля Ондар немеди.
Россияның Кеземче күүсел­де­зин чорудар федералдыг албанының ТР-де эргелелиниң 2 дугаар эдип-чазаар эмнелге албан черинде аарыг улустуң дүрген сегииринге шупту таарымчалыг байдал тургустун­ганын көрдүвүс. Мында шиит­тирген кижилерни эмнээринден аңгыда, туберкулез аарыының талазы-биле угаан чырыдыыш­кыны – лекция, беседа... база аарыгның дугайында билиг­лерниң тайылбыр ажылын док­таамал  чорудуп турар.
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Авторнуң  тырттырган  чуруктары.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.