1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ХАР-ДҮВҮ ДИВЕЙН...

Федералдыг автоорук М-54 «Енисейниң» Абаканче углаан талазынче оруктарның байдалын хынаа­ры-биле эргелелдиң кол инженери Сергей Квашинге удурткан ажылчын бөлүк ноябрь 10-да үнүптүвүс.  
Орук дургаар халдып орарга, хар аштаан, довурак чашкан машина-техника эңдерик. Бир дугаарында Туран суурнуң чоогунда асфальт-бетон заводунга четтивис. Ында үүрмектээн сайны бүдүрүп, довурак биле элезинден холуксааны белеткеп турар. Бо хүнде ында 150 хире кижи дүн-хүн чокка 3 сменада ажылдап, 625-775 километрде участоктарның таарымчалыг байдалын харыылап турар болду. Бир хүнде оруктар тайгактавас кылдыр сай, довурак биле элезинден тургустунган холуксааны 70-100 тонна чедир чажып турар. Кышка белеткел ажылдары август айда-ла эгелей берген. Машина-техника, кывар-чаар материал болгаш орукка чаштырар сай, элезин, дус курлавыры четчир дээрзин “Туран” орук участогунуң механиги Олег Дроздов чугаалады. Заводтуң девис­кээринде орукче чажар химиктиг материалдар склады, аар чүък машиналары (экскаватор, автогрейдер...) орукчуларның чурттаар бажыңнары, чемненир чери бар. Дусту Казахстандан, Иркутск, Ярославль облазындан керээ чарган езугаар сөөртүп эккеп турар. Бо хүнге чедир оларның уйгу-дыш чок ажылының ачызында онза байдалдар бүрүткеттинмээн. Оруктарже чажар элезин биле дустуг холуксааның тургузуун, шынарын “Стройконтроль” КХН-ниң көжүп чоруур лабораториязында хынап турар. 
Буйба артче халдып орувуста хар холумактыг хат күштүг хадып эгеледи. Арт кырында хар аштаар чүък машиназы ажылдап турар. Кезек-кезек болганда хат күштели бээрге, орук шуут көзүлбейн баар болду. “Ергаки” дыштанылга баазазының чоогунда 709 дугаар километрде орук материалдары шыгжаар хааглыг складтарга четтивис. Асфальт-бетон заводунга бүдүрген оруктар тайгактавас кылдыр чажар холуксааны мында шыгжап турар. Ооң чанында бир хар аштаар, элезин чажар аар чүък машиналары чүдүртүнүп алган ажылдаарынга белен тур. Орук кежилдир орукчуларның сууржугажынга чыннып алыры-биле кирип келдивис. Орукчулар дүъштээн соонда, ажылдаары-биле үнүп­кен болдулар. Олар неделя болгаш-ла элчип-селчип турар. Тывада М-54 «Енисей» эргелелиниң килдис эргелекчизи Юрий Хомушкунуң чугаазы-биле алырга, бир эвес орукчулар харны 1 шак ишти аштавайн баар болза, орук дуглалы бээр. Ынчангаш олар чолаачыларга таарымчалыг байдалды тургузары-биле дүн-хүн дивей ажылдап турары ол. Кыштың чыккылама соо­гунда бо сууржугаш чынныр пункт база апаар дээрзин сагындырып каалы. Аңаа машина-балгады үрелген чолаачылар чыннып, орук кежилдир шывыглыг складтарга автомашиналарын септеп алыр аргалыг. Чолаачыларны мында хоолулуг, амданныг аъш-чем-биле халас чемгерип турар дээрзин Тывада М-54 «Енисей»  эргелелиниң кол инженери Сергей Квашин чугаалады. “Восток “ КХН орук­чуларынга эптиг байдалды тургузуп, ниити чуртталга, чунар-бажыңнарны, чемненир черни, дыштаныр өрээлди кылган. Олар­ны ашкарып-чемгерер чарыгдалды “Восток” КХН долузу-биле харыылап турар.
Хар көшкезинге удур камгалал сериниң (полка) Абакан углаан талазында орукчулар арыгланыр чер тудуп турар болду. Ында база-ла хар холумактыг хат дүвүледир хадып тур. Хат күштели бээрге, даглар-даа, арга-арыг-даа көзүлбестей бээр. Ында харның хемчээли 1 метр 10 сантиметр, агаар-бойдустуң температуразы -12 градус. 
Караңгылай бергенде дедир Кызылче халдып олурувуста, Бегреда деп черде (768 километр) орук участогунда аар чүък автомашиназы доораланы берген тур. Ооң чылдагааны – чолаачы машиназының дугуйларынга илчирбелер “кедирип” албаа­нында. Кывар-чаар материалдар сөөртүп чоруур кижи онза оваарымчалыг болур ужурлуг. Чолаачы дугуйларын илчирбелеп алгаш, оруун уламчылап халдып чорупту. Ооң чоогунда “востокчулар” сай чажып, кидин түлүк ажылдап турлар.
Агаар-бойдус баксырааны-биле Федералдыг автоорук М-54 «Енисейниң» Абаканче углаан талазынче оруктар участоктарында дежурный бөлүктер дүн-хүн чокка ажылдап, чолаачыларга таарымчалыг байдалды тургузуп, шыңгыы хайгааралда алганын көрдүвүс. Ынчангаш чолаачылар орукка машина-балгады үрели берген өөрлеринге дузазын көргүзүп, демниг болурун күзеп каар-дыр мен.  
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.