1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ХООЧУННАР ДАРГАЗЫ

Республиканың Хоочуннар чөвүлелиниң даргазы С.К. Долгар­ның киржилгези-биле Чаа-Хөл кожууннуң Хоочуннар болгаш пенсионерлер чөвүлелиниң отчет-соңгулдалыг хуралы болуп эрткен. Олар отчеттуг үеде кылып чоруткан ажылын түңнеп, чөвүлелдиң чаа даргазынга Николай Түлүшович Шыырапты соңгуп алганнар. 
 
Ам ооң эртип келген ажыл-ишчи оруун­га кысказы-биле доктаап көрээлиңер. Ол кончуг быжыг туруштуун, амыдыралда кижи ажып эртип шыдавас чүве чок дээрзин херек кырында бодунуң чижээнге көргүзүп чорааш, чаңгыс чер-чурттугларының хүндүткелин чаалап алган. Ол арага деп ажыг сугну шуут ишпестээнден бээр 40 чыл чеде берген. 
Николай Түлүшевич күш-ажылчы эге базымнарын «Найырал» совхозтуң машина-трактор мастерскаязының каңнакчызындан эгелээш,­ бодунуң мергежилиниң талазы-биле эң бедик 6-гы разрядтың каңнакчызынга чедир ажылдаан. 
Кожууннуң девискээринге хамааржыр Идик-Хончу деп черде Хемчик хемни кежир   азып каан көвүрүгнүң тудуун кылчырынга төлептиг үлүг-хуузун ол киирген. Архитектура талазы-биле нарын­ көвү­рүгнүң трос­тарын, каттышкан черлериниң тиглерин каңнап, дуңзаалаар ажылдарынга ол чогаадыкчы чоруун көргүзүп, көвүрүгнү өске эш-өөрү-биле демнежип тургаш, кыска үеде ажыглалга киирген. Амгы үеде Идик-Хончуга чеде берген туристер, аян-чорукчулар, аныяк­тар Хемчик хемни кежир  агаарда астына берген чараш көвүрүгнү магадап көрүп, ооң чанынга чурукка тырттырып ап  турарлар.  
Николай Түлүшович ооң соонда уруг­ларның спорт школазынга хостуг хүреш бөлгүмүн удуртуп тургаш, хөй оолдарны бодунуң ынак спортунче хаара туткан. Оларның аразындан ынак өөреникчизи Айдың Отчуржап сөөлүнде барып, хостуг, самбо, дзю-до, сумо хүрештерге Россияның спорт мастери, тыва хүрешке Тываның Начын мөгези атка четкен.  
Ооң соонда элээн болганда Чаа-Хөл кожууннуң удуртукчулары Николай Түлүш­овичини кожууннуң күш-культура болгаш спорт ажылын удуртурун сүмелээн. 2000 чылдарның эгезинде Чаа-Хөл кожуунга спортчуларның, күш-культуржуларның ниити саны 2 муң кижи ажып турган. Ол дээрге 6 муң бичии-ле ажыг чурттакчылыг кожуунга улуг көргүзүг болуп турган. 
Ынчангаш чаа-хөлчүлер аныктарны спортче хаара тудар ажыл талазы-биле республикага бирги черни ээлеп турган. Ол үеде кожуунга 22 аңгы-аңгы спортчу секция­лар ажылдап турган.  Ол-ла чылдарда Николай Түлүшовичиниң эгелээшкини-биле «Чаа-Хөлдүң эки турачылары» деп стадионну база туткаш, ажыглалга киирген. 
Николай Түлүшович хүндүлүг дыштанылгаже үнгеш, спорт-биле харылзаазын үспээн. Ол амгы үеде тыва хүрешке республиканың билдингир мөге салыкчыларының бирээзи. Ынчангаш Тываның Хүреш федерациязының удуртукчулары республика хемчээлдиг улуг маргылдааларга, Наадым хүрештеринге Шыырапты үргүлчү чалап ап турар.
Ол мөге салып турар үезинде бүрүнү-биле хүреш делегейинче шымнып кире бергеш, ону дескиндир чүү болуп турарын безин уттупкаш, бодалдары чүгле салып турар мөгезин хей-аът киирип, ооң октап алырынче угланы бээр. Мөгелерин чечен дылдыг аксы-сөзү-биле онзагай алгаар, кыйгырар мөге салыкчыларының бирээзи.
Хүреш үезинде салып турар мөгезиниң шодак-шудаа хүрежиринге арай эпчок апаарга, сегиржип алган мөгелерни салдындырыпкаш, мөгезиниң хевин эдип-чазажыр, содак-шудааның баан дыңзыдып турар аразында ооң удурланыкчызының канчаар хөделип турарын, кандыг арганы аңаа удур ажыглап тургаш, октап болурун безин сүмелеп, мөгезин дыштандырып ап четтигиптер. 
Россия Федерациязының күш-культура­зы­ның болгаш спортунуң тергиини, Тыва Республиканың күш-культуразының болгаш спортунуң алдарлыг ажылдакчызы, дөрт ажы-төлүнүң ынак ачазы, Чаа-Хөл кожууннуң хоочуннар болгаш пенсионерлер чөвүлелиниң даргазы Николай Түлүшович Шыыраптың дугайында кысказы-биле бижиирге мындыг-ла- дыр. 
Владимир ЧАДАМБА.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.