1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ХӨГЖҮЛДЕНИҢ КҮЧҮЛҮГ КҮЖҮ

Апрель 12-де XV Красноярскиниң экономиктиг шуулганы ажылын эгелээн. Бо экономиктиг шуулганның болгаш Тыва Республиканың төле­вилелдериниң дугайында Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол-биле чугаалаштывыс.
– Шолбан Валерьевич, «Россия 2018-2024: потенциалды боттандырары» деп ат-биле шуулган бо чылын эртип ту­рар-дыр. Силерниң көрүжүңер-биле алыр болза, Красноярскиге көргүзер төлевилелдерниң аразындан кандыг төлевилелдер Сибирьниң потенциалынга эң-не чедимчелиг бооп болурул?
– Чурттуң девискээрлериниң аразынга болгаш күрүнелер деңнелинге кады ажылдажылганы делгемчидер төле­вилелдер боору чугаажок. Чижээ­лээрге, бистиң даштыкыда партнерларывыс Азия-Оожум океан девискээриниң чуртта­ры дээн ышкаш. Ол ышкаш Сибирь федералдыг округтуң регионнарын эң дээш­­тии-биле каттыштырарынга дузалыг, идегелдиг болгаш ажыктыг экономиктиг харылзааларны тургузарын магадылап шыдаар төлевилелдер. Шуулганның прог­раммазында ындыг төлевилелдерге ооң организакчыларының болгаш киржик­чи­лериниң кичээңгейи кол боору чугаа­жок.
– Сөөлгү чылдарда Тываның потенциалы болгаш арга-шинээ кичээнгейни боттарынче улам-на күштүү-биле хаара тудуп турар. Ооң чылдагааны чүдел?  «Енисейская Сибирь» төлевилелде Тываның ужур-дузазы кандыгыл? 
– Красноярскиге хол үжүү салыр дугуржулгаларның аразында «Енисейская Сибирь» төлевилел бирги чер­де турар Красноярск край, Тыва болгаш Хакасия республикаларның ара­зында дугуржулгалар болгаш төлевилелдер шуулганның кол болууш­куну деп санаар мен. Төлевилелдер Сибирь регионнарының хөгжүлдезиниң угланыышкыннарын болгаш технологияларын алгыдарының база аразында дүүштүрериниң моде­ли деп, бистер, ооң киржикчилери санап турар бис. Ооң бир сорулгазы Моол болгаш Кыдат-биле садыг-экономиктиг харылзааларны калбартыры. «Енисей­ская Сибирь» төлевилел чоокку үе­де Россияның чөөн угланыыш­кынныг хөгжүлдезиниң шимчедикчи кү­жү апаарының бүгү барымдаалары бар. Барыын күрүнелерниң талазындан кызагдаашкыннар улам-на күштелип, российжи экономиктиг инициативаларның болгаш төлевилелдерниң оруунга «демир көжегени» тудуп турда, ол стратегтиг ужур-дузалыг болур.
Бо хөй талалыг кады ажылдажылгада Тываның ролю ийи факторлуг. Бирээде, бистиң республикавысты «буспаан үүже» деп санап турар, ооң девискээринде болгаш черинде Менделеевтиң таблицазында кирген шупту бүдүмелдер бар.  Оларның улуг болгаш биче он ажыг, аразында федералдыг чергениң, курлавырларын дилеп тыпкан. Ол дээрге: алдын, мөңгүн, чес, мөңгүн-суу, молибден, коргулчун, цинк, кобальт, никель, ак-демир, литий дээш өске-даа казымал байлактар. Республиканың хөмүр-даш курлавыры дыка улуг, эксперттерниң санааны-биле алырга,  металлургияга эргежок чугула «ж» марканың 16 миллиард тонна коксталып чыдар хөмүр-даш. Бедик орулгалыг бүдүрүлгелерни тургузарынга ажыктыг болур ми­­нералдыг чиг-эт-биле Тыва бай­лак. Инвестицияның улуг төлевилелдери чедиишкинниг сайзырап турар, ында даштыкы компанияларның киржилгези база бар. Ийиде, бистиң географтыг байдалывыс дыка таарымчалыг. Картаже көрүптерге-ле, Тыва Чөөн чүкче харылзаа болгаш транспорт оруунуң белдири деп чүве дораан-на көскү. Россияның европа, төп болгаш чөөн девискээрлери Европа, Азия-Оожум океан чурттары-биле харылзажырының транспорт болгаш логис­тика инфраструктуразы-дыр. Си­бирь­ниң барыын болгаш төп девискээ­ринде Новосибирск биле Красноярск, чөөн талакы девискээринде Иркутск транспорт оруунуң белдирлери-дир. Забакайлье болгаш Ыраккы чөөн чүк тавартыр  Азия-Оожум океан чурттарынче үнүп болур. Тываны таварты транспорт оруктарын ту­дуп, бо системаның ажык-дү­жүүн, ам-даа улгаттырып бо­лур. Россия, Моол болгаш Кыдат аразынга демир-орук, автомобиль болгаш ужар чүүл харылзаазын Тыва мурнуу чүк талазындан тудуштуруп болур.
Уланчызын 2018 чылдың апрель 14-те үнген №44 "Шын" солундан номчуңар.
krasnoyarskmedia.ru

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.