1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧААРТЫЛГАНЫҢ ҮНДЕЗИННЕРИНИҢ БИРЭЭЗИ

Эрте-бурунгу грек дылдан «даг-дүгү» деп сөстү очулдурарга «өшпес» дээн уткалыг. Шынап-ла, даг-дүгү тывылгандан бээр муң-муң чылдар эрткен, а ол бичии-даа кырывас, элевес. «Тыва даг-дүгү» комбинаттың баштайгы директору,тыва чоннуң ховар оолдарының бирээзи – Чимит-Доржу Баирович Ондар, шынап-ла, ол мөңге минералга төрелдешкек байдалдыг.
Ону даштындан көрген кижи – сезен ажыг харлыг деп бодавас, ам-даа омак-сергек, оюн-баштак, адак-бышкаа чиик. Амгы үеде Тыва Республиканың Баштыңының чөвүлекчизи болуп, ажыл-херектеринге бедик харыысалгалыы хевээр, шыңгыы, шыырак негелделиг чаңын ам-даа салбаан. Ол төрээн Тывазын моон-даа сооңгаар сайзырадыр дээш, кандыг бир чаа чүүлдү бо-ла тып алган, ону амыдыралга херек кырында боттандырган чоруур.
Эрткен хонуктарда Чимит-Доржу Баирович-биле ужурашкаш, ооң амыдыралга боттандырар деп турары – Тываның көдээ черлеринге, эң ылангыя малчыннарның, араттарның турлагларынга, кыштагларынга хүннүң херелдериниң энергиязын, хат күжү-биле ажылдаар бичии электри станцияларын тургузарын бүгү Тываның иштинге чедип алыр деп турар төлевилелин сонуургап, ийи хүн иштинде ооң-биле кады чоруп, дыка хөй солун чүүлдерни билип алдым.
Шынап-ла, ындыг төлевилелди шагда-ла бодап чоруп турганын ол чугаалады. Ынчангаш электри-ток шугумунга хөй чылдарда улуг албан-дужаалдарга ажылдап чораан, бедик арга-дуржулгалыг Николай Данзы,электри талазы-биле тускай эртемниг, аныяк инженерлер Мерген Монгуш, Буян Монгуш суглар-биле сүмележип, дугурушкаш, ол ажылының төлевилелин кылып кирипкеннер.
Баштайгы хүнде Таңды кожууннуң Балгазын девискээринде Балдырганныг деп черде чурттап турар малчын Прай-оол Балдар-оолович Ензактың кыштаанга чедип, ооң бодунуң күжү-биле садып алгаш, чыып тургузуп алганы хүн фхерелдериниң энергиязының күжү-биле ажылдаар бичии станциязын сонуургап көрдүвүс. Чурттап орар бажыңынга хүн энергиязының күжү-биле чырык бээр бичии станцияны Эрзинде төрелдери 11 муң рубль-биле садып эккеп берген болду. Узуну 1 метр хире, дооразы 50 сантиметр хүн батареязы, конвертер болгаш хүн энергиязының күжүнүң шаа-биле ажылдаар тускай 3 сайгылгаан ооң комплектизинде кирген.
Уланчызын 2016 чылдың октябрь 25-те үнген №124 "Шын" солундан номчуңар.
Владимир ЧАДАМБА.
Авторнуң тырттырган чуруунда:
Арат Каң-Демир Куулар, аныяк инженер Буян Монгуш
(артында) хүн батареяларының чанында.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.