1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧАА-ХӨЛДҮҢ ЧАЛЫЫ МАЛЧЫННАРЫ

Сентябрь 7-ниң хүнүнде ТР-ниң Көдээ-ажыл агый яамызының мал-маган болгаш уксаажыдылга килдизиниң ажылдакчызы Ба­йыр Ховалыг биле массалыг информация чепсектериниң бөлүк журналистери Чаа-Хөл кожуунда «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» төлевилелдиң 2016-2017 чылдарда киржикчилериниң ажыл-ижи-биле таныжып, оларның аал-оранының байдалын, кышка белеткелин хынап чорааннар.
2016 чылда «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» төлевилелди дамчыштыр күрүнеден дузаламчы акшаны алгаш, аныяк өг-бүле Антон биле Алина Байырлар Чаа-Хөл суур­дан ырак эвесте Аргалыкты деп черге кыштаг кылып алганнар. Ук төлевилел езугаар аныяк өг-бүлеге бажың болгаш кажаа-хораа кылып алыры-биле, 350 муң рубльди деткимче кылдыр бээрге, Антон боду 700 муң рубльди чээлиге алгаш, ол акша-биле ийи чүс баш хойну садып алган.
Энир чылын Антон эш-өөрү, дөргүл-төрелдери-биле демнежип тургаш, чайны өттүр бажың-балгадын, кажаа-хораазын бүрүнү-биле тудуп дооскаш, сиген-ширбиилин белеткээш, кыштаанга малын кадарып кыштаан. Амгы үеде ооң коданында дөрт чүс ажыг шээр мал база ооң мурнунда боттарының малдап чораан каш санныг инектери болгаш аъттары бар. Эрткен чылын садып алган ийи чүс хоюндан бо чылын чүс сезен ажыг хураган алганнар. Аңаа немештир амгы үеде хенчелеп төрүдүп турар хойлары база эвээш эвес.
Антон биле Алина үш ажы-төлдүң ынак ада-иези. Оларның улуг уруу ийиги класста өөренип турар.  Ортуну беш, хеймери дөрт харлыг ийи уруу ада-иезиниң чайлаанда турарлар. Улуг уруу Чаа-Хөл суурда кырган-авазы, кырган-ачазы сугнуң чанында өөренип турар. 
Алексей Чап биле Чечена Болдурган — ийи ажы-төлдүг аныяк өг-бүле. Олар бо чылын «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» төлевилелге киришкеш, кыштаг кылып алыр дузаламчы акшазын болгаш ийи чүс баш хойну алганнар. Бо өг-бүле Антон биле Алинаның кыштаандан ырак эвесте Чиңге-Даг деп черни турлаг кылып алыры-биле шилип алганнар. Чиңге-Дагның девискээри одар-белчиир талазы-биле мал-маганга кончуг таарымчалыг. Ындыг-даа болза ол кезек девискээрде аалдарның суг талазы-биле айтырыы дыка нарын. Чиңге-Даг биле Аргалыктының аразында эрги кылымал кудук бар дээрден башка, ол чоок-кавыда суглаар чер чок. Ол кудук бо ийи аалдан үш-дөрт киллометр ыракта турар.
Алексей апрель айда-ла кыштаан кылып эгелээн. Ол Ак-Туруг тайгазындан бажың болгаш кажаа-хораа кылыр ыяжын сөөртүп эккеп алгаш, акы-дуңмазы, эш-өөрү-биле бир демниг ажылдап кирипкен. Кожазы аалда Антон база Алексейниң турлаанга чай-хос аразында чедип келгеш, арга-сүмезин кадып, тудуг кылырынга дузалажып турар. Бо ийи аныяк өг-бүле чаңгыс суурга чашкы үезинден-не кады ойнап өзүп келген болгаш, ара-аразында хөлчок найыралдыг улус болду. Оларның сиген белеткээр шөлдери база-ла чаңгыс черде. 
Алексей Чап чоокта чаа алган хойларын угба-честезиниң чайлаанда оларның мал-маганы-биле каттыштырып алган кадарып турар. Амгы үеде ооң кыштаанда кажаа-хораазының эжиктерин кылыр, чылыглаар дээн чижектиг үүрмек ажылдар арткан. А бажың иштинге печка кылгаш, соңгалар база эжиктер салыптарга-ла, улуг ажылдар адакталыр. Алексей сиген-ширбиилин четчир кылдыр белеткээш, чаа кылып турар аалының чанында ийи-үш аңгы кылдыр сарааттагылап алган.  Сентябрь айның төнчүзүнге чедир чаа кыштаан кылып доозупкаш, ынаар көжеринге белеткенип турар.
«Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» төле­вилели аныяк өг-бүлелерге мал-маган-биле дузалап, аал-оран кылып алыр арганы берип турары өөрүнчүг-дүр. Оон аңгыда кожуун чагыргазы база бистерге тудуг кылырынга болгаш мал чеми белеткээринге дузалажып турарлар. Оларга өөрүп четтиргенивисти илеретпес аргавыс чок» — деп, ийи аныяк өг-бүлелерниң эр ээлери өөрүп четтиргенин илередип турарлар.
Эрес КОЛ, 
«Шынның» тускай корр.
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.