1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧАА ЧОГААДЫКЧЫ САЛГАЛ

Эрткен субботада, июнь 3-те, «Шын» солуннуң редакциязынга кайгамчык солун аалчылар келген. Кымнарыл дээрге, Тываның улустуң артизи Надежда Кууларовна Наксыл биле ооң сургуулдары Москвада Щепкин аттыг театр институдунуң доозукчулары-дыр. Оларны эң-не баштай Тываның В.Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрының кол режиссеру Алексей Кара-оолович Ооржак биле театрның директору Станислав Николаевич Ириль театрга чылыг чымчак уткуп алганнар. Ооң соонда Күрүнениң албан чери «Шынның» редакциязы чалап, уткуп хүлээп алганы бо. Кол редактор Александр Шоюн баштаан журналистер щепкинчилер-биле аяк шайны аартавышаан, ажык, хостуг хөөрежип чугаалашкан. Ужуражылганы түңнеп тура, Александр Сан-оолович мынчаар чугаалаан:
— Тыва театрның эң аныяк салгалы – щепкинчилерниң чурттуң дээди өөредилге черин дооскан чылында ужуражылгазы республиканың өгбе солуну «Шынның» редакциязынга болганы анаа-ла таварылга эвес. Ынчангаш эргим щепкинчилер, ужуражылганы  «Шындан» эгелээн болганыңарда, силерниң ажыл-ижиңер, амыдырал-чуртталгаңар шын орукта, чедип алган мергежилиңер шын шилилгеде болгаш тура-сорууңар шын чүткүлде дээрзин бадыткап турары ол-дур. Ам чүгле чымыштыг чогаадыкчы ажыл-ишче шымнып кириптер, ол-ла.
 
СТАНИСЛАВ ИРИЛЬ, ТР-ниң улустуң артизи, В.Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрының директору:
—  Мос­ква­ның М. Щеп­кин ат­тыг дээди театр инсти­тудунуң  доо­зукчулары­ның бисте ажылдап чедип келгени — тыва театр уран чүүлүнүң төөгүзүнде база бир онзагай болуушкун-дур.
Бистиң театрда Москва, Санкт-Петербург, Улан-Удэ, Ярославль дээш өске-даа хоо­райларга дооскан артистер ажылдап турар. А бо щепкинчилер бисте бир дугаар кээп турарлары ол-дур.
 Москва хоорайның төвүнде ук өөредилге чери 1870 чылда-ла тургустунган алдар-аттыг, төөгүлүг өөредилге чери-дир. Ону дооскан аныяк артистерниң ойнаары безин онзагай-ла боор деп бодап тур бис. Ында 92 харлыг профессор Дмитрий Кознов ам-даа башкылап ажылдавышаан. Аңаа бо чылын «Тыва Республиканың уран чүүлүнүң алдарлыг ажылдакчызы» хүндүлүг атты тывыскан. Ол хөйге билдингир артистер Юрий Соломин база Федор Шаляпин-биле кады ажылдап чораан.
Бистиң тыва чонувус шии уран чүүлүнге дыка ынак. Щепкинчилер шиилерин кожууннарга база барып көргүзер апаар.  Ынчангаш аныяк артистерниң боттарының ойнап турар рольдарында маадырларының овур-хевирин көрүкчү кижиниң сагыш-сеткилинге чедир ойнаарын күзээр-дир мен. Кол-ла чүүл – чон-биле сырый холбаалыг ажылдаар. Чурумалдыг чараш Тыва чуртунга, оран-делегейинге ынак болур. 
Амыдыралга чүү-даа турар. Аныяк артистерге бергелерге торулбайн, бурунгаар көрүштүг, хей-аъды бедик ажылдаарын, уран талантызын моон-даа соңгаар сайзырадырын күзээр-дир мен.
 
«Хөйү — чаңгызы, чаңгызы — хөйү дээш»
ҮНЕЛИГ АЖЫ-ТӨЛҮМ
 
Надежда Кууларовна сургуулдарын биске таныштыр­гаш, Москвага эрткен амыды­ралының дугайында чугаалап берди:
—  2013 чылда, шөлээм үе­зин­де, тыва театрның директору Станислав Николаевич Ириль долгааш, дыка солун санал бар, чедип келиңер дээн. Ол үеде Щепкин институдунуң башкылары Тывага келген турган. Театрга чеде бердим. Кол режиссер Алексей Кара-оолович мени уткуп алгаш: «Щепкинге өөренир уругларны эдертип чоруур сен» — деп чугаалады. Ооң мурнунда-ла Тываның барыын кожууннарынче гастрольдап чорааш, концерттер соонда-ла театр институдунга өөренир күзелдиг уругларны шилип турган бис. Ооң түңнели эки болган. Щепкин институдундан 4 башкы келгеш, шилилгени эрттирген. Ол дээрге РФ-тиң алдарлыг артизи, профессор Дмитрий Георгиевич Кознов, ооң сургуулу Борис Владимир­ович Домнин, сцена чугаазының башкызы Елена Андреевна Карулина база ректорнуң дузалакчызы Элеонора Борисовна Ваганова-дыр.
Хүлээнгени күштүг дээш бо­данып эгеледим. Харыысалга улуг, берге деп чүвени билип турдум. Москваже аъттанып чоруур мурнунда театрның хоочун база аныяк артистерин уругларны үдеп, арга-сүмезин бээрин дилээн­ мен. Улуг хоочун артис­теривис база аныяктарывыс өөренип чоруур уруглар-биле ужуражылганы эрттиргеш, кижи бүрүзү арга-сүмезин каткаш, үдээн.
Август 26-да Абаканга ада-иезинден уругларны хүлээнип алдым. Бир-ле дугаарында уруг­ларны чурум-сагылгага өөредип эгелээн мен: «Бистиң артывыста Тыва бар. Силерниң кайыңар-даа чурум үүлгедипсе, шупту тывалар багай дээр» деп патриотчу кижизидилгеден эгелээн мен. Бодум-даа өске черге чорааш, үргүлчү тыва мен деп боданып чоруур мен. 
Уланчызын 2017 чылдың июнь 8-те үнген №65-66 "Шын" солундан номчуңар.
Москваның М.Щепкин аттыг дээди театр институдунуң доозукчуларынга тураскааткан арыннарны
Александр Шоюн, Светлана Ооржак, Даш-оол Монгуш, Алдынай Соян, Эрес Кол белеткээннер.

 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.