1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧАА ЧЫЛДА - ЧАРАШ СУУРГА...

Бичиилерниң болгаш улуг-даа улустуң эң-не манаары Чаа чыл байырлалы эң-не солун. Кышкы бойдустуң чиңгир ногаан шивилери өңгүр хептерин кедип, чараштыр каастаттынган, чаа-чаа күзелдер бодап, белектер алыр байырлал. Чаа чыл байырлалын кижи бүрүзү аянныг черге эрттириксээр болгай. Бай-Тайга кожууннуң Шуй сумузунуң чурттакчылары Чаа чылга ай бурунгаар-ла белеткенип кирипкеннер. 
Шаандан тура-ла Бай-Тайга кожуунну уран-талантылыг, тывызык, ус-шеверлер чурту дээр чораан. Бо чылын Бай-Тайга болгаш Барыын-Хемчик кожууннарынга харның кылыны чамдык черлерге 1 метр ажыр чагган болгай. Мал-маган одарладыр черлерниң харга бастырганындан малчыннарга, көдээ ишчилерге эң-не дүвүренчиг кыш болган. Ынчалза-даа Бай-Тайганың Шуй сумузунуң ажыл-ишчи, демниг чурттакчылары улуг харга бастырып алгаш олурбааннар. 
Чаа үнүп олурар Дагаа чылын онзагай уткуп алыр дээш, сумунуң чагырга чери хардан кылган дүрзүлер мөөрейин чар­лаан. Ол мөөрей кудумчуларда кылын харны аштаарынга, суурну байырланчыг хевирже кииреринге, чурттакчы чонну болгаш аалчыларның хей аъдын көдүреринге, оларның бот-ботта­рының аразында найыралын быжыглаарынга ажыктыг болган. 
Чаа чылдың чараш мөөрейинге албан-орга­низацияларның ажылдакчылары, хуу сайгарлыкчылар болгаш суурнуң чурттакчы чону улуг-аныяа чокка идепкейлиг киришкеннер. Кижи бүрүзүнүң кылган ажылдары онзагай. Барык-ла өреге бүрүзү мөөрейге үлүүн киирерин оралдашкан. Чурттакчыларның бажың-балгадының, организацияларның хериминиң иштинден эгелээш, кудумчуларынга чедир хардан кылган дүрзүлер-биле каастаан. Оларның аразында уругларның хостуг үезинде дыштанып ойнаар шөлчүгештери, доштан кылган улуг чуңгулар, конькилеп, хөккейлээр дош, ынак мультфильмнериниң маадырлары, тыва малчынның өө, сугнуң болгаш черниң дириг амытаннары дээш өске-даа онзагай дүрзү-хевирлер бар.
 «Чылдың-на алдын күс, Чаа чыл, Шагаа дээш өске-даа байырлалдар таварыштыр болур мөөрейлерге суурувустуң чурттакчылары черле идепкейжи киржир улус. Кожуунга мурнуку чылдарда бо ышкаш улуг хар чагбайн турган болгаш, баштайгы хонуктарда харны канчаар аштаар аайын тыппайн турган бис. Канчап чооп кылаштаар оруктарны аштап алганывыс­та, бо мөөрейни чарлапкан. Даг ышкаш овааландыр чыгдынган харлар амгы үеде онзагай чараш дүрзүлер кылдыр хуулган. Мөөрейниң дузазы-биле хөй харларны аштаптарывыска, суурнуң девискээри чараш болгаш арыг силиг апарган» – деп, «Чечек» уруглар садының ажылдакчызы Аржаана Күшкүлүк чугаалады.  
Суурну чараштап, каастаар мөөрей чыл санында доктаамал болуп турган-даа болза, чүгле албан черлериниң аразынга эртип турган. А бо чылын чурттакчы чонну база мөөрейге киириштиргени онзагай. Ооң мурнунда чылдарда хардан эвес, хем дожундан дүрзүлер кылып турганнар. А бо чылын улуг харлыг-даа болза, кыш чылыг, хемниң дожу кылыннаваан, ам-даа суу агып чыдар болгаш, дош кезери болдунмас, ынчангаш хардан дүрзүлер кылырын организастаан. 
Хардан кылган дүрзүлерниң чуруктарын интернет четкизинде Шуй суурнуң чурттакчыларының тускай бөлүүнче киириптерге, төрээн суурундан ыракта өөренип, чурттап чоруур чаңгыс чер-чурттуглары база өске-даа суурларның чурттакчылары магадап, чоннуң бот-тывынгыр кылган ажылдарынга бедик үнелелди берип, дыка хөй лайктарны салган. Оларның аразында Чаа чыл байырлалында чараштыр каас­таттынган төрээн суурунче чаныксап турарын илереткен бижикчилер-даа бар.
Черле ынчаш хардан кылган дүрзүлер мөөрейи чоннуң чогаадыкчы талантызын, уран чүүлүн сайзырадырынга ажыктыг болган дээрзин чугаалап болур. Шак ындыг онзагай мөөрейлерни республиканың өске-даа көдээ суурлары организастап, чоннуң чогаадыкчы чоруун сайзырадып, деткиири чугула. Оон аңгыда шуйжулар Чаа чыл таварыштыр Кино чылынга тураскааткан «Кинодан үзүндүлер» деп мөөрейни, улуг назылыгларга «Ак-көк отчугашты», спортчу маргылдааларны база эрттирген.  
Суурнуң мөөрей, маргылдааларының шаңналын ТР-ниң Дээди Хуралының депутады Маргарита Чүльдүм, Шуй суурнуң Кудурукпай кудумчузунуң депутады Чимисмаа Кашпык-оол олар үргүлчү деткикчилеп турар. Чаа чылга хамаарышкан мөөрейниң тиилекчилерин декабрь 31-де байырлыг хемчегге шаңнап-мактаан. 
Сайсуу ХЕРТЕК.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.