1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧАА ЧЫЛДЫҢ ДҮНЕЗИНДЕ

Удавас улуг байырлал Чаа чыл келир-ле болгай. Чаа чылды четтикпейн манаар бис. Чүге дээрге белек-селек алыры дег өөрүшкү кайда боор.  Чаа чылда чүгле белек-селек алыр эвес, төрелдер-биле ужуражып байырлаарга таан таптыг. Столдарны долдур чаагай аъш-чемни дерип, чараштыр кеттинип ажаанзырап-ла эгелээр бис. Улуг-биче дивес өөрүп байырлаар кайгамчык-ла байырлал. Ынчалза-даа бо байырлалдың улуг айыылы бар. Ол дээрге бир-ле дугаарында, өй-хемчээл чок чем чиири, арага ижери чамдык күзенчиг эвес түңнелдерге чедирип болур. 
Чамдык улус декабрь 31-ниң хүнүнде дүнеки байырлал столунга чемненир дээш хүнзедир соот­тунуп алыр, ол кончуг багай. Байырлал столунга эмин эрттир аш олурбазын эмчилер сүмелеп турар. Чүге дээрге аш турган үеңерде бодуңарны доктаадып шыдавайн баргаш, өй-хемчээл чокка чиптип болур силер. Ынчангаш кежээ чиик чемден чип алганы дээре, чүге дээрге дүнекиниң 12 шакка чедир ам-даа 5-6 шак бар ышкажыл. 
Чаа чылды канчаан уткуур сен – бүдүн чылды ынчаан эрттирер сен деп чугаа бар. Ынчангаш бо байырлалды арага-дары чокка демдеглээр болза, кончуг эки деп санаар бис. Кижиниң мага-боду арагадан хораннаныр. Ажыы-биле чугаалаарга, арага деп ажыг суг мага-ботка кончуг хоралыг. Ишкен араганың 90 хуузун баар хайылдырар, а арткан 10 хуузу тыныш-биле, дер болгаш организмниң ха­йылдырып ажылдаан продуктулары-биле ылгалыр. Ылаңгыя баарга арага эң улуг хораны чедирер. Кижиниң баары араганы хайылдырып турда, баарга хөй чаглар чыылгаш, баар шуут ажылдавастай бээр. Арагага кижиниң нерв сис­темазы база кончуг үрелир. 100 грамм водка 7,5 муң идепкейлиг ажылдап турган клеткаларын үреп кааптар. Арага ижин-хырынны үрээш, оюлган тывылдырар. Хан-дамырларны болгаш чүректиң шыңганнарының шын ажылдаарын үреп кааптар. Таакпылаар-даа, таакпылавас-даа, артык деңзи бар-чогундан-даа, назы-харының улуг-бичезинден-даа хамаарылга чокка арага ижерге-ле, хан базыышкыны улгадыр. 
Бир эвес каш хүн ижиптер болза, арагадан хамаарылгалыг апарып болур. Ылаңгыя Чаа чыл байырлалының узун дыштаныр хонуктарында ол айыылдыг. 
А бир эвес аргажок араганы ижиптер ужур таваржып келзе, араганы холувайн ишкени дээре. Аргалыг болза шампанское, вино дээн ышкаш чиик арагалардан чооглаңар. Эмин эрттир эзирбези-биле хөйнү ишпейн, өйүнде кылдыр ижер болза ажырбас. 
Байырлалга эмин эрттир хөй калориялыг чемнер белеткевес болза эки.  Янзы-бүрү салаттар белеткеп тура, майонез орнунга олива үзүнден азы сметанадан ажыглаңар. Инек азы дагаа эъдин­ден болгаш балыктан изиг чем белеткеп алыр болза ажырбас. 
Байырлалдың изиг чемин, салаттарын кежээки чемде-ле чооглап, өг-бүлеңер-биле хөөрежип, ойнап-хөглеп эгелээш, а торт, фрукт болгаш шампаныңарны 12 шакта курантылар каггарынга чедир   арттырып алырын эмчилер сүмелеп турар.  Дүнекиниң бир шак соонда, изиг чемнер чиири шуут хоруглуг, чүге дээрге кадыкка кончуг хоралыг, ижин-баар долуп, чиген чемни хайындырап күш четпейн баар. 
А бир эвес ажы-төлүңерни, ал-бодуңарны-даа өөртүп, фейерверк чазылдырыксазыңарза, ону садып ап тура, шынарын эки хынап алгаш, кежээ чазылдырып тура, база кончуг кичээнгейлиг болуп көрүңер. Чаа чылдың байырлалының төнчүзү ол-ла хевээр аянныг, чараш сагындырып артып каар кылдыр баш бурунгаар оюн-тоглаа хемчег­лерни ыяк дугуржуп бодап алыр .
Байырлал столунга чем черле артып каар болгай, ол чемни эртенинде чивейн, ыттарга каап бергени дээре. Чаа чылдың дүнезиниң эртенинде организмни, ижин-баарны арыглаары-биле хөй арыг суг болгаш үс-чар чок мүн ижерин эмчилер сүмелеп турар. 
Сагыш-сеткилин омак-сергек, өөрүшкүлүг алыры, чоок кижилеринге ынак болуп, оларга бараан болуру Чаа чылдың эң кол негелдези-дир. Ындыг таварылгада эмин эрттир хөй чем-даа чирттинмес, аас-дыл-даа болбас. 
Чедиишкинниг болгаш айыыл чок Чаа чылды уткуп алырыңарны күзедивис, эргим номчукчу!
Республиканың аарыгларга 
удур кадыкшылга төвү.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.