1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧЕДИИШКИННИГ, ҮРЕ-ТҮҢНЕЛДИГ...

2017 чылды Тывага Аныяктарның бот-идепкейиниң чылы кылдыр чарлаан. Республиканың аныяктары бо чылын аңгы-аңгы шуулганнарга, фес­тивальдарга киржип, найысылал, кожуун, сумуларның хөгжүлдезинге буянныг болгаш ажыктыг ажыл-херээн кылганнар.
ТР-ниң Аныяктар болгаш спорт херектериниң талазы-биле яамының аныяктар килдизиниң кол специализи Азиана Увангур чылды түңнеп, кол-кол болуушкуннарны таныштырды. 
 
КЕЛИР ҮЕНИҢ ТЫВАЗЫ: ӨСКЕРИЛГЕЛЕРНИҢ СТРАТЕГИЯЗЫ
Тывага эрткен улуг хемчеглерниң бирээзи – «Келир үениң Тывазы: өске­рилгелерниң стратегиязы» шуулганы июнь 28-30 хүннеринде болган. Ооң баштайгы хүнүн аныяктарга тураскааткан. Тываның чурттакчы чонунуң барык-ла дөрттүң бир кезии аныяктар. Республиканың келир үези оларның холунда.
Шуулганның ажылы «Кижи капита­лының сайзыралы», «Экономиктиг хөгжүлде болгаш экология», «Инновация болгаш технология» база «Хамааты нии­тилелди болгаш хөй-ниитиниң эгелээшкиннерин сайзырадыры» деп дөрт аңгы шөлчүгешке эрткен.
Бот-идепкейжи аныяктар үлетпүр бүдүрүлге болгаш ажыл-агыйның аңгы-аңгы адырларының хөгжүлдезин сайзырадып тура, долгандыр бойдусту канчап камгалап ап болурул дээн чижектиг нарын айтырыгларны, кижиниң иштики сагыш-сеткилиниң эгээртинмес байлактарының хоозуралы, аныяктарның кадыкшылынче угланган болгаш мергежилинге езулуг бердинген специалистерниң чедишпейн турары болгаш өске-даа нарын айтырыг­ларны сайгарып чугаалашкан. 
ТЫВАНЫҢ КОМАНДАЗЫ 2030
Август айда Алдын-Булак этно-культурлуг комплекске «Тываның командазы 2030» деп аныяктар шуулганынга 150 ажыг студентилер, аныяк сайгарлыкчылар киришкен. Ниитизи-биле аңаа 54 төлевилелди аныяктар таныштырган. Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң деткимчезин 20 социал угланыышкынныг төлевилелдер алган. Шуулганның кол сорулгазы – Тываның девискээринге социал ужур-дузалыг төлевилелдерни амыдыралга боттандырары-биле эгелекчи, уштап-башкарар салым-чаяанныг, келир үениң идепкейлиг аныяктарының Бүгү-республика активин тургузары болур. 
Аныяктарның хөй санныг эгелээш­киннериниң болгаш төлеви­лелдериниң аразындан Тываның Чазааның деткимчезин «Тываның командазы 2030» төлевилел алган.
Аныяк эртемден, инженер Григорий Монгуш «Хүнге бүзүре» деп төлевилелин аныяктар шуулганынга камгалап алган. Ол хүн панели болгаш дизель-генератордан электростанцияны чогаадып кылгаш, «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» төлевилелдиң Каа-Хем ко­жуунда киржикчилериниң турлагларынга тус черниң чагыргазының дузазы-биле тургускан. 
БҮГҮ-ДЕЛЕГЕЙНИҢ АНЫЯКТАРЫНЫҢ XIX ФЕСТИВАЛЫ
Сочи болгаш Москва хоорайларга 2017 чылдың октябрь 15-22 хүннеринде болуп эртер Бүгү-делегейниң аныяктарының XIX фестивалында бистиң республикадан бот-идепкейжи аныяктар киришкен. Алдан-Маадыр аттыг национал музейниң аныяк ажылдакчылары фестивальдың Youth Expo төлевилелинге киржип, Тыва дугайында материалдарны делгээн. «Тыва» ансамбльдиң артизи Эрес Ховалыг национал уран талантызын бараалгаткан.
Бүгү-делегейниң аныяктарының XIX фестивалының ажыдыышкынынга Россияның Президентизи Владимир Путин киржип, 150 ажыг чурттардан келген аныяк­тарга байырын чедирип тура, ылап-ла аныяктар боттарының чаа идеялары-биле делегейни экижидир өскертип шыдаар деп демдеглээн. «Боттарыңарның эң дидим болгаш буянныг күзелдериңерни амыдыралга боттандырыңар. Кижилерниң аразында чылыг эп-сеткил, найырал политиктиг байдалдардан, улустарның шажын-чүдүлгезинде болгаш культуразында ылгавырлыг чүүлдерден хамаарышпас» – деп, Чурттуң Баштыңы чугаалаан. 
«Тывадан Сочиге болган фестивальга киржир аас-кежиктиглерниң бирээзи болдум. Аңаа делегейде билдингир чогаалчы, оратор-мотиватор Ник Вуйчич-биле ужурашканым уттундурбас болуушкун. Ооң лекциязынче кирер дээн аныяктар эртенгиниң 5 шактан тура оочурлап турду» – деп, Азиана Увангур чугаалады. 
СЕН – САЙГАРЛЫКЧЫ СЕН
Бо чылын “Аныяктарның бизнес-төлевилели – 2017” деп республика чергелиг мөөрейже 81 чагыг кирген. Он дөрт төлевилел камгалаттынган, чогуур деткимчени алган. “Аныяк сайгарлыкчының школазы” деп өөредиглиг шөлчүгешке Красноярск хоорайдан биче болгаш ортумак бизнес адырының эксперттери Анастасия Калебина, Петр Ластовский мастер класстарны эрттирген. Оон аңгыда аныяктар Россия чергелиг “Бирюса”, “Байкал – 2020”, “Алтай. Өзүлдениң демдээ” болгаш өске-даа аныяктар шуулганынга киржип, өске регионнардан өөрлери-биле арга-дуржулгазын солушкан.  
“Сен – сайгарлыкчы сен” деп федералдыг программа Тывада 2011 чылдан тура боттанып эгелээн. Ол үш угланыыш­кынныг. Бирээде, бизнестиң эге базымнарынга өөредири. Ийиде, бодунуң херээн ажыдып алыр дээн аныяктарны деткиири. Yште, Россияның, даштыкы чурттарның бүдүрүлгелеринге оларның билиин бедидери.
ВОЛОНТЕРЛАР ШИМЧЭЭШКИНИ
Тывада сөөлгү чылдарда аныяктар каттыжыышкыннары, шимчээшкиннери хөй-ниити ажылдарынга идепкейлиг киржип, ачы-дузазын көргүзүп турар апарган. Амгы үеде ында 5000 ажыг идепкейжи, хөй-ниитичи республиканың школачылары, студентилери, ажыл-агыйжы аныяктар (башкылар, эмчилер, спортчулар...) кирип турар. Чайгы үеде Россияның аңгы-аңгы регионнарындан сургуулдар дыштанып чедип кээрге, оларның саны немежип, улам көвүдей бээр. Ынчан олар күжүн мөөңнеп, төрээн Тывазынга бир демниг дузазын көргүзүп, бурунгаар көрүштүг төлевилелдерни чогаадып эгелээрлер. 
Амгы үениң “тимуржулары” чааскаан чурттап турар хоочуннарның, инвалид­терниң бажыңнарын чугайлап, эмгелеп, аптекадан эм-таң садып, огородун, бажыңының девискээрин аштап-арыглап, чалдарын аңдарып, картофель, ногаа аймаан олуртуп, чашпаннап, суггарып, күзүн дүжүт ажаарынга дузалажыр дээш ажыл-ла хөй. Оон аңгыда Тываның эм шынарлыг хөлдеринге, тураскаалдар девискээрлеринге, ыдыктыг аржааннарга, Дөгээ даанга, Улуг-Хемниң эриинге экологтуг акцияларның идепкейлиг киржикчилери. Тываның аныяктары амыдыралдың кадык овур-хевирин суртаалдап, “Аныяктар арагага, таакпыга, наркотиктерге удур бис!” деп акцияларның солуттунмас өңнүктери. 
Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» губернатор төлевилелиниң киржикчилериниң кыштаанга чедип, кажаа-хораа тудуп, республиканың эмнелгелери-биле сырый харылзаалыг ажылдап, “СПИД-ке удур бис!”, “Ханың базыышкынын хынадып ал!”, “Чигириң деңнелин хынадып ал!”, “Меңээ чуртталганы хайырла!”... деп аңгы-аңгы хемчеглерниң киржикчилери. Олар аныяктар шуулганнарынга боттарының төлевилелдерин таныштырып, үзел-бодалдарын саналдап, арга-дуржулгазын чылдың-на солчуп турарлар.
ЧАА ЧЫЛДЫҢ ПЛАННАРЫ...
Чурттуң Президентизи Владимир Путинниң чарлааны 2018 – Эки турачының болгаш волонтернуң чылында бистиң аныяктарның хөй-ниити идепкейжизи улам-на улгадыр дээрзи билдингир. 
Тываның волонтерлар шимчээш­кининиң  аныяктарының кезээде кыптыгып чоруур энергиязы өөре­дилгезинге-даа, хөй-ниити ажылдарынга-даа, республикада болуп турар аңгы-аңгы хемчеглерге киржиринге-даа четчир. Оларның сеткил-хөөнү, хей-аъды бедик, омакшылдыг, боттарының сорулгаларын чедип алыр дээш, бүгү-ле күжүн салырынга белен, быжыг  тура-соруктуг, изиг чүткүлдүг.
“ТР-ниң Аныяктар болгаш спорт херектериниң талазы-биле яамызы 2018 чылда республиканың волонтерларының даңзызын болгаш штавын тургузар, сайтты ажылдап кылыр дээш оон-даа өске хемчеглер планын ажылдап кылган” – деп, Азиа­на Увангур кылыр ажылдарының чамдыызын таныштырды.
Азиана Увангур – “Алтай. Өзүл­дениң демдээ – 2016” аныяктар шуул­ганынга “Чырык өртемчей” деп социал төлевилелин камгалап алган. Ол Кызыл-Арыгның школа-интернады-биле ажылдап, уругларга дузазын көргүзүп турар. Оон аңгыда ол идепкейжи “тимуржуларның” бирээзи. 
Шак бо мындыг езулуг-ла энерел сеткилдиг, дузааргак, улугну улуг, бичени биче деп хүндүлеп чоруур аныяк-өскен турда, Тыва бурунгаар сайзыраар дээрзинге бүзүрел улуг. Оларның саны чылдың-на немежип, чаңгыс чер-чурттугларынга буянын көргүзүп чоруур-ла болзунам!
Шончалай  ХОВАЛЫГ.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.