1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧЕДИ-ТЕЙНИ САКТЫП ЫРЛААН АЯН ЫРЛЫГ АНДРЕЙ МОНГУШ

Мындыг чечен-мерген сөстерлиг шүлүктү чогаалчы Сайлыкмаа Комбу алдарлыг артизивиске тураскаадып бижээн. 
Андрей Монгуш, шынап-ла, Тыва чуртун, тыва чонун бо шүлүкте бижээ­ни дег, делегейге алдаржыдып, алгап ырлап чоруур кижи. «Мен тыва мен» деп сенгел тываларының ырызын бо артизивис Моол чуртундан бээр ырлап үнүп келген дизимзе хөөредиг чок боор. Ооң кеткен идик-хеви-даа, кежегези-даа, чугаа-домаа-даа «тыва» деп биче буурай чон бар дээрзин херечилеп турар. «Меңги харлыг дагның оглу мен» деп баянга үдевишаан, ырлап орары мээң караамга бо-ла чуруттунуп кээр.  Чүгле баянга эвес, игилге, харын-даа хөгжүм херекселдериниң барык шуптузунга ойнап билир боорда, ыры-шоорун куюмналдыр бадырып каап олурары онза.  
Алдарлыг артистиң намдарын ажып көөр болза солун, ол бичиизинден тура-ла ырлап-шоорлап, сыгыртып эгелээн. Оон бээр бо хүнге чедир чүгле культура, уран чүүлге бараан бооп турар. Ак-көк Сүт-Хөлдүң оглу декабрь 12-де 40 харлаар. Төрээн делгемнериниң каас-чаражын ол бодунуң чогааткан ырларынга алгап, мактап турар. 
Ава, ачазы оглунуң салым-чаяанныын эскерип кааш, республиканың уругларның уран чүүл школазынга өөредип кааннар. Аңаа өөренип эгелээш-ле, сыгыт-хөөмей болгаш ыры мөөрейлеринге киржип, көрүлделерден черле чыда калбас турган. Салым-чаяан­­ныглар школазын дооскаш, улаштыр Кызылдың уран чүүл училищезинге өөренген. Аңаа өөренип тургаш, ырлаар, сыгыртыр эш-өөрү Игорь, Айдысмаа, Мөңгүн-оол олар-биле «Чиргилчин» бөлүүн тургузуп, делегейге аян-ырын бараалгадып келгеннер. Олар ам шупту алдарлыг артистер, амгы үеде Тываның национал оркестринде кады ажылдап турарлар. Бо артистер-биле ТКУ-нуң тыва дыл болгаш чогаал салбырынга бот-өөредилге-биле беш чыл кады өөренген мен. Оларның кайгамчык уран талантызын магадаар чордум. Ынчангаш бо чүүлүмнү Сайлыкмаа Комбу башкывыстың шүлүү-биле доо­зайн:
 
Чергелешкен, кожалашкан
Чеди-Тейни сактып ырлап,
Хензиг биче төрээн чоннуң
Хей-аъдын бедик туткан
Аян ырлыг 
Андрей Монгуш.
 
Игилиниң үнү-биле
Ишти-хөңнүн илередип,
Кулун чуртун алгап-мактаан,
Курбустудан чаяалгалыг
Аян ырлыг 
Андрей Монгуш.
 
Баянының баскыыжындан
Байлак ырын ужуктуруп, 
Угулзалыг тыва черин
Уран сөске алдаржыткан
Аян ырлыг 
Андрей Монгуш.
 
Хөөмей-сыгыт – дээди байы,
Хөөн-сеткил – эриг, биче.
Ыры-шоорну чалгын кылгаш,
Ырак-чоокка хостуг ужар
Аян ырлыг 
Андрей Монгуш.
 
Тываның ховар оолдарының  би­рээ­зи — алдар аттыг хөөмейжи Андрей­ Монгуштуң оруу ак-ла болзунам!
Аржаана Ховалыг,
Бажың-Алаак школазының башкызы.
Чурукту хуу архивтен алган.  

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.