1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧИДИГ ИНЕ БҮРҮЛЕРЛИГ, ЧИҢГИР НОГААН ШИВИЖИГЕШ...

Чаа чыл бүдүүзүнде В. Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрынга Тываның Чазааның Баштыңының уругларга Бал-маскарадын эрттирери чаңчыл болган. Бо чылгы бал-маскарадче бүгү республикадан 650 школачыны чалаан. Кымнарны чалаан дээрге, хөй ажы-төлдүг база со­циал байдалы берге өг-бүлелерниң ажы-төлү, инвалид уруглар, эң-не эки өөредилгелиг, хөй-ниитичи, спортчу школачылар-дыр.
Театрның фойезинче кирер арга чок, кижи бажы кизирт: школачылар, ада-иелер, башкылар, социал ажылдакчылар дээш шупту чылыг идик-хевин ужулган, маскарадтарын кеткен хайымныы-даа кедергей. Театрның хеп уштур черинге тоннарны дужаагаш, оон кеттинер чер чогундан ында-мында мөөңнеп салган идик-хептиң көрүш чогун, келген кижилерге таарымчалыг байдал чогу-даа аажок болду. 
Бал-маскарадка келген бичии аалчыларга баштай театрның чаа тургускан шиизин бараалгаткан. Тыва театр эрткен чылын Чаа чыл бүдүүзүнде “Бременниң хөгжүмчүлери” деп хөгжүмнүг шиини көргүскен болза, бо чылын “Мөгенниг аътчыгаш” деп тоолду уруг­ларга бараалгатты. Кедергей солун, чараш, чаптанчыг шиини артистер көр­гүстүлер. Шиини уруглар улуг сонуургал, магадал-биле көргеннер. Ылаңгыя кожууннардан келген чаштарга уттундурбас белек болган боор. Кызылдың № 9 гимназиязының 3 “а” клазының өөреникчизи Айдыс Монгуш бо улдуңда чүгле 4, 5 демдектерлиг доос­кан, каратэ секциязы барып турар бичии спортчу. Ол шиини дыка сонуургап көрүп турарын, ылаңгыя бичии кадын кыстың чаражын, мөгенниг аътчыгаштың чаптанчыг оюнун улуг магадал-биле чугаалады.
Шии төнерге уругларны фойеде хөй-ле атракционнар, оюннар манап турган. Тыва үндезин культура төвүнүң ажылдакчылары аът бажынче дээрбек октаарын, “Кым эң күштүгүл” деп тыва оюннарны уругларга ойнадып турду. Орус культура төвүнүң ажылдакчыларының ойнаткан хөгжүмнүг “Самолеттар”, “Бөмбүктер” деп оюннарынга уруглар күзелдии-биле киришкеннер. Ол ышкаш уругларга Кызылдың немелде өөредилге төвүнүң ажылдакчылары, театрның, филармонияның артистери, хөгжүмчүлери янзы-бүрү атракционнар, хөгжүмнүг оюннарны организастаан.
Хадың суурдан келген 5 классчы Шораана Лундуп оюн-тоглаага киришкеш, өөрүшкүзүн илеретти: “Дыка чараш Чаа чылда келдим. Бо улдуңну эки демдектерлиг доостум. Хол бөмбүүнүң секциязынче база танцы бөлгүмүнче барып турар мен. Дыка солун-дур! Эң-не сонуурган чүүлүм — “Мөгенниг аътчыгаш” болду!”.
Янзы-бүрү маскарадтар кеткен ажы-төл аразында инвалид коляска иткен иелерни эскердим. 9 харлыг Эвелина Шомбулду авазы Ульяна Кара-Сал байырлалда эдертип келген: “Бир дугаар мындыг чараш Чаа чыл байырлап тур бис. Уруум дыка амырап тур. Бисти, инвалид уругларлыг 9 аваны, ажы-төлү-биле “Ласточка” инвалидтер фондузу бээр чоруткан. Ооң удуртукчузу Роза Сергилдээровнага, театрның артистеринге база Тываның Чазак Баштыңынга бо чараш байырлалче бисти чалааны дээш четтиргенивисти илередип тур бис” – деп, Ульяна Көшкелиговна өөрүп четтиргенин илеретти.
Харжыгаштар, дээрбечилер, ыът, хаван дээш янзы-бүрү маскарадтар кеткен уруг­лар аразында кадет формалыг оолдарны көөрге, шыңгыы, чаптанчыгларын. Кызылда Президентиниң кадет училищезинден эң-не эки өөредилгелиг, спортчу, идепкейжи 9 оол бо байырлалче чалаткан. Оларның бирээзи 6 “а” класстың кадеди Чөөн-Хемчик чурттуг Аңчы Куулар тергиин эки өөредилгезинден аңгыда, футбол, самбода шыңгыы белеткенип турар.
Матрос хеп кеткен Начын Ооржак Хорум-Дагдан келген. 8-ки классчы Начын школазының эң-не эки өөреникчизи. Ол теннис, хүреш, бут бөмбүү секцияларында өөренмишаан, школада эртип турар көрүлделерниң идепкейлиг киржикчизи. Артистээр талант база бар. Ынчангаш маңаа келгеш, шиини эң-не сонуургаанын чугаалады. 
Атракционнар, оюн-тоглаа-биле чергелештир каастаан чараш, улуг шивини долгандыр уруглар чурукка тырттырышкан хөглүү-даа аажок.
Бал-маскарадтың эң-не кол маадыры – Соок-Ирей аалдап кээрге, шиви долгандыр танцы-сам, хоровод-даа эгелээн. Соок-Ирей ынак оюннарын, ылаңгыя хөгжүмге үдеткен хороводка уруглар күзелдии-биле киришкен. Соок-Ирей: “Шивини кыпсыр үе келген!” дептерге, уруглар: “Бирээ, ийи, үш! Шиви-шивижигеш, чырып кел!” – дээн соон­да, сайгылгааннар кыва берген. Шивиниң чаражын! Езулуг-ла ногаан чараш платьелиг арганың даңгыназы! 
Чаа чылдың улуг хороводунга уруглар, ада-иелер, янзы-бүрү аң-мең маскарадтары кеткен артистер шупту долгандыр “Чидиг ине бүрүлерлиг, чиңгир ногаан шивижигеш...” деп ырлавышаан, самнап хөглээн. Чаа чылдың дискотеказы-биле бал-маскарад доозулган.
Алдынай АРАКЧАА (СОЯН).
Арслан АРАКЧААНЫҢ тырттырган чуруктары. 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.