1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧОННУҢ САНАЛЫН БАРЫМДААЛААН

1941 чылдың март 12-де ТАР-ның Биче Хурал Президиумунуң Чарлыын езугаар тургустунган Мөңгүн-Тайга кожууннуң төөгүзүнге 1950 чылдарның эгези аар-берге болган. 
Мөңгүн-Тайга кожуунга 50 чылдарның эгезинде коллективтиг ажыл-агыйны  организас­таар айтырыгны чогумчалыг шиитпирлеп шыдаваан даргалар 1953 чылдың чазынында кожуунну дүжүргеш, Бай-Тайга кожуунга  каткан. Ооң соонда Бай-Тайга кожуунну дүжүргеш, Барыын-Хемчик кожуунга каткан. Бай-Тайга кожуунну дүжүргени ук девискээрниң хөгжүлде-сайзыралынга кончуг багай деп чүве көстү бээрге, дораан катап тургускан.
Мөңгүн-Тайга кожуунну 1953 чылда дүжүрген соонда ооң девискээрин, чонун мал-маганы, эт-хөреңгизи-биле кады Бай-Тайга кожууннуң ынчангы Сталин аттыг (Бай-Тал) база «Мурнакчы» (Шуй) колхозтарынга каттыштырып киирген. Хөй-хөй мөңгүн-тайгажылар өг-бүлези, мал-маганы, эт-хөреңгизи-биле кады Шуй, Бай-Талдың колхозтарынче көжүп, колхозтажыышкынның эки-даа, багай-даа талаларын көрген. Ол чылдарда чаа черге тааржып чадап, амыдырал-чуртталгазы кызыыдап кээрге, дедир Мөңгүн-Тайгазынче көжүп турганнар-даа бар-ла. 
Ол-ла берге чылдарда, 1956 чылдың декабрь 29-та Тыва автономнуг областың удуртур органнарының шиитпири-биле Мөңгүн-Тайганың девискээринге чаа колхозту тургускан. Ынчан Каргы сумузунуң бүгү чонунуң хуралын эрттиргеш, чоннуң саналы-биле колхозту «Малчын» деп адааш, дүшкен Мөңгүн-Тайга кожууннуң шупту девискээрин аңаа быжыглап, колхозтуң төвү Мугур-Аксы суур болур кылдыр доктааткан. Колхозтуң даргазынга Сталин аттыг колхозка ажылдап турган Кула Ховалыгны, кол бухгалтеринге Дембирел Бичелдейни, ревизия комиссиязының даргазынга Чылбак-оол Хертекти чаңгыс үн-биле бадылаан.
1957 чылдың январь 1-ниң байдалы-биле чаа колхозтуң малы мындыг турган: сарлык — 1883 баш, ооң иштинде төрүүр сарлык — 548; хой, өшкү — 49484 баш, ооң иштинде төрүүр мал —17303, ажыл аъттары — 272. Чаа колхозка 381 өг-бүле азы 928 улуг-биче кижилер бактаап кирген.  Оларның иштинде 33 саанчы, 3 чылгычы, 7 чолаачы, 2 тракторист ажылдап турган. Колхозтуң шээр малы хөй болганы-биле 339 кижи мал ажылынга хаара туттунган.
Колхозтуң кол зоотехнигинге Эрги-Барлыктан Даваалаң Саая, кол мал эмчизинге Шуйдан Өтпек-оол Хертек ажылдап келген. Бо ийи чаладып келген тускай эртемниглер колхоз бүдүрүлгезинге ажылдап каапкан улуг арга-дуржулгалыг эштер болган. Олар өске-даа айтырыг­ларны шиитпирлежип, малды төрүүр төрүвес аайы-биле коданнарга үзүп, разрядтарны, күш-ажыл нормаларын тургузуп, шалың төлевирин санап, өскелерни өөредип турганнар.   
Удатпаанда Даваалаң Саая­ны төрээн сууру Эрги-Барлыкче, «Большевик» колхозче дедир кыйгыртып аппарган. А Өтпек-оол Хертек Мөңгүн-Тайгага ажылдап арткаш, партком секретарьлап, суму даргалап, совхоз директорлап хөй чылдарда ажылдаан. Ол чылдарда Кызылдың көдээ ажыл-агый техникумунуң доо­зукчузу, тус чер чурттуг Демир-оол Доскаарны кол зоотехник кылдыр хүлээп алганы  частырыг болбаан. Ол ажылгырын, тура-соруктуун көргүскеш, Тыва АССР-ниң Дээди Совединиң депутадынга соңгудуп, «Малчынның» удуртукчузу бооп хөй чылдарда ажылдаан. 

Уланчызын 2016 чылдың декабрь 20-де үнген №147 "Шын" солундан номчуңар.

  Эрес-оол СААЯ,
ТР-ниң алдарлыг ажылдакчызы, 1968-1992 чылдарда
Мөңгүн-Тайга кожууннуң удуртукчуларының бирээзи. 

 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.