1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧОНУМ, ӨӨРҮМ ЧОРГААРАЛЫМ

Дандар Сарыгларның ырлаар салым-чаяаны, хөгжүмге сонуургалы чажындан-на эгелээн.­ Ол кырган-ачазының каргы­раалаарын, кырган-ава­зының инек саап олургаш ырлаарын бичиизинден тура дыңнап өскен. 
Өскен-төрээн чери Өвүрнүң Хандагайты школазынга өөрени бергеш, бичии уругларның уран чүүл школазынга гитара бөлүүнче барып эгелээн. Ону хөгжүм херекселинге бир дугаар ойнап өөреткен башкызы – Мерген Петрович Сат. Ооң удуртулгазы-биле гитарага ыры аялгазын канчаар таарыштыр ойнаарының эге чадаларын өөренген. 
2004 чылда 9-ку классты дооскан соон­да Кызылдың А.Б. Чыргал-оол аттыг уран чүүл училищезиниң “Улустуң ыры” салбырынче өөренип кирип алган. Ол гитарага ойнап турган болгаш, игил херекселин улуг сонуургал-биле өөренип эгелээн. Чоорту игил, дошпулуур, бызаанчы, баян, пианино дээш оон-даа өске хөгжүм херекселдеринге ойнап эгелээн. Ол өөренип турган чылдарында мергежил аайы-биле эң-не тергиин өөредилгелиг сургуулдарның санынга кирип, Тывадан дашкаар болуп эртип турган мөөрейлерге доктаамал киржип, шаңналдыг черлерни ап турган. 
Ооң киржип турганы “Сайдаяк” бөлүү 2005 чылда сургуулдарның “Студент час” фестивалынга тергиидээш, Пермь хоорайга болган “Студент часка” 1-ги черниң лау­реады болганнар. 2008 чылда училищени доосканының соонда Кемерованың культура болгаш уран чүүл университединиң “Улустуң уран чүүл культуразы” деп мергежилге бот-өөредилге-биле өөренмишаан, дооскан училищезинге национал хөгжүм болгаш улустуң ыры башкызы болуп ажылдай берген. 
Амгы үеде Дандар Сарыг­лар Кызыл­дың А. Чыргал-оол аттыг уран чүүл колледжиниң “Улустуң ыры” салбырының удуртукчу башкызы. Салбырда аңгы-аңгы хөгжүм херексел­деринге болгаш улустуң ырларын күүседиринге салым-чаяанныг 14 сургуул өөренип турар. Улустуң ырлары-биле кады езу-чаңчылдарны чер­гелештир өөредиринден аңгыда, сургуулдарын, аныяк-өскенни-даа үргүлчү мынчаар ча­гып-сургаан чоруур: “Бодунуң төрээн дылын утпайн, ону үнелеп, өгбелерниң биске арттырып кааны чаагай чаңчылдарын кезээ­ мөңгеде сагып чоруур­ болзувусса, езулуг мөзү-бүдүштүг чон болуп артар бис”. 
Аныяк башкының доос­турган өөре­никчи­лери Тываның аңгы-аңгы булуң­на­рында культура адырларында ажылдап чоруур. Оларның аразындан Кызыл кожууннуң ыры школазының башкызы Чодураа Ширинни, Элегес-Аксы суурнуң Культура бажыңының даргазы Айлуна Ооржакты, “Саян” ансамблиниң ыраажызы Сайын Дойурну база өскелерни-даа адап болур.  
Чоокта чаа Россияның куль­тура ажылдакчыларының хүнүн таварыштыр аныяк башкы, артист Дандар Сарыглар “Чонум, өөрүм чоргааралым” деп бодунуң чогаадыкчы кежээзин чонунга бараалгаткан. Концерт кады ажылдап чоруур эштери Хеймер-оол Ховалыг, Аким Монгуш, Сайын Дойурнуң, “Саян” ансамблиниң танцы-сам бөлүүнүң, Тываның В.Көк-оол аттыг хөгжүм-шии театрының артизи Тана Хөвең-оолдуң, А.Чыргал-оол аттыг уран чүүл колледжиниң сургуулдарының “Сайдаяк”, “Дошка” фольклор ансамбльдериниң, “Азас” танцы-сам бөлүүнүң киржилгези-биле болуп эрткен. 
Концерттиң киржикчи­лериниң чараш танцы-самы, ыры-хөгжүмү көрүкчүлерниң сагыш-сеткилин, хей-аъдын көдүрген. Ылаңгыя фольклор бөлүк­териниң артис­тери, хөөмейжилери тус-тузунда боттарының ойнаар хөгжүм херекселдеринге ойнавышаан, “Сарыгларлар”, “Кежээ-ле болду, орай-ла болду”, “Саглы хадып чыдыр-ла боор” дээн хевирлиг улустуң ырларын сыгыртып, каргыраалавышаан ырлаарга, чаражын канчаар! Тываның В. Көк-оол аттыг хөгжүм-шии театрының аныяк артизи Тана Хөвең-оол “Хайыраан бот” шииниң үзүндүзү “Караның монологун” ойнап көргүзерге, тыва чоннуң төөгүлүг үелери сагындырып келир. 
 Ооң уян кижини ыгладыптар хире сорунзалыг чогаадыкчы кежээзинче ырак, чоок­та чурттап чоруур хөй санныг төрелдери, улуг назылыг кырган-ава, кырган-ачалары, таныш-көрүш эш-өөрү база көрүп келгеннер. Концерт соонда аныяк артист Дандар Сарыглар көрүкчүлеринге күдүк базып мөгейгеш, четтиргенин илереткен. 
Аныяк артистен бо концерти­ңерниң адын чүге мынчаар адаан силер деп айтырарымга: “Тыва кижиниң байы – ажы-төлүнде дээр. А бо удаада “Мээң байым – төрел чонумда” деп дидим чугаалап болур мен. Мээң чогаадыкчы кежээмни көрүп келген көрүкчүлер дээрге-ле мээң төрел чонум, эш-өөрүм-дүр. Оларга хүндүткелим улуг, чоргааралым бедик. Кады ажылдап чоруур эш-өөрүмнүң, сургуулдарымның, уругларым иези Милана Вадимовнаның дузазы чок турган болза, мээң концертим-даа болбас турган, ынчангаш оларның деткимчези меңээ эң-не үнелиг белек болган” – деп чугаалады. 
Сайсуу ДАРГЫН-ООЛ.
Чурукту хуу архивтен алган: Концерт соонда.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.