1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧУРТТААР НАЗЫ-ХАР УЗААР

Россияда пенсия назы-харын улгаттырар дугайында хоойлу төлевилелинге хамаарыштыр калбак сайгарылгалар чоруп  турар. Ол дугайында бодунуң бодалдарын чугаалап бээрин Тываның күш-ажыл болгаш социал политика сайыды Людмила Тас-оолдан ди­лээн бис.

– Ийе, пенсия реформазын чорудары шагдан бээр чугула турган, чүге дизе амгы турар пенсия назы-харының кызыгаарлары Совет Эвилели турда-ла тургустунган. Ам үе өскерилген, кижилерниң чурттаар назыны узаан, ынчангаш бо айтырыгга хамаарыштыр чаа бодалдарның, чаа саналдарның тыптып кээп турар чылдагааны мында.

Бистиң чуртувуска херээжен улуска 63 харны база эр улуска – 65 харны пенсия назыны кылдыр чүге тургузар деп турарыл? Чүге дээрге ол Россияда демографтыг байдалды барымдаалаарга, чоннуң кырып назылаар угланыышкыны делегей деңнели-биле улгаткан, а чоннуң назы-харының узааны-биле ол байдал пенсия системазынга аар чүк болуп турар. Чижээ, сөөлгү 17 чыл иштинде азы 2000 чылдан тура Россия­да эр улустуң назыны 8,5 чыл кылдыр өскен, ол дээрге ортумаа-биле 67 хар, а херээженнерниң назы-хары 5,4 чыл узаан, ынчап келирге оларның назыны ортумаа-биле 77 хар болуп турар. Росстаттың көргүзүү-биле 2024 чылда эр улус 72 хар, херээженнер – 82 хар чурттаар.

Эрги үеже эглип келирге, 1970 чылда бир пенсионерге онааштыр 3,7 ажылдап шыдаар арга-шинектиг кижи турган болза, 2019 чылда бир пенсионерге ийи ажылдап шыдаар кижи онаажыр болур. Чыл келген тудум ажылдап шыдаар кижилерге ол чүък улам аартаар. Ынчангаш пенсия назынын узадырга, ол чүък чавырлыр.

Ооң-биле чергелештир ажылдавайн турар пенсионерлерге чоокку үеде индексацияны инфляциядан улгаттырып тургаш, пенсиязының хемчээлин өстүрери көрдүнүп турар. Сөөлгү үш чыл дургузунда пенсия ортумаа-биле 400-500 рубльге өзүп турган. Чижээ, 2017 чылда – 524 рубль, 2018 чылда – 481 рубльге өскен. А пенсия реформазы ол көргүзүгнү экижидер аргалыг болур.

Бир эвес даштыкы чурттар­ның база совет үе соондагы чурттарның дуржулгазын көөр болза, Россия пенсия назыны бичии барык-ла чаңгыс чурт болуп турар. Чижээ, Молдавияда пенсия назыны 65 хар, Азербайджан, Армения­да – 63 хар. Прибалтика чурттарында байдал база барык дөмей. 2027 чылда аңаа пенсия назынын 65 хар кылдыр улгаттырары көрдүнген.

Россияга пенсия назынын чоорту, үе-үелеп узадыр, шилчилгелиг үелиг болур. Эр улуска шилчилгелиг үе 2019 чылдан 2028 чылга чедир, херээженнерге – 2019 чылдан 2034 чыл чедир. Ол ышкаш хоойлу төлевилелинде Кыдыккы Соңгу чүкте болгаш аңаа деңнээн ра­йоннарда бар чиигелделер артып калыр.

Пенсия реформазын деткиир хемчеглер база чоруттунары чугаажок, чижээ, чагаа хавынга акша-шалың алыр чоруктар-биле демисел, күш-ажылдың бүдүрүкчүлүү, ажылчын олуттарны тургузары дээш оон-даа өске. Ол бүгү элээн нарын болуру чугаажок, ынчалза-даа кижи бүрүзү төлептиг кырып назылаарынга чугула болуру билдингир.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.