1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧҮРЭЭВИC-БИЛЕ ДЫҢНАП ТУР БИС

Эрткен неделяда «На­йы­сылал» арт-төпке «Чү­рээвис-биле дыңнап тур бис» деп имнээр ыры мөө­рейин Бүгү-россияның дың­навастар ниитилелиниң Тывада салбыры эрттирген.
Мөөрейге дыңнаары кошкак аныяктардан аңгыда Тыва­ның аныяктар эвилелиниң кежи­гүннери идепкейлиг киришкеннер. Киржикчилер холдары-биле имневишаан, российжи билдингир артистерниң ырыларын чүрээниң, сеткилиниң ханызындан күүседип, чыылганнарны кайгаткан. 
Жюри кежигүннериниң шиит­пири-биле, дыңнаары кошкак аныяктар аразынга I черни Севилья Оюн, II черни Сайлык Бал­чыймаа, III черни Шолбана Монгуш чаалап алган. Имнээр курстарның идепкейжилериниң аразындан I черге Чиңгис Хуу­ракпан, II черге Аэлита Донгак, III черге Анжела Нынмыр төлептиг болган. Мөөрейниң киржикчи бүрүзү «Тиилелгеже чүткүл», «Тергиин патриотчу ыры», «Эң-не хөглүг ыры», «Чаңгыстың ырызы», «Тергиин дебют», «Көрүкчүнүң сонуурга­лы», “Уттундурбас күүселде” дээш оон-даа өске шаңналдарга шылгараан. 
Талантылыг аныяктарга Бү­гү-россияның дыңнавастар ниитилелиниң Тывада салбы­рының даргазы Эльза Бичиш байыр чедирип, дипломнарны, суй белектерни тывыскан. 
Хөй санныг аарыкчылар, кө­рүкчүлер имнеп-самнап ырлашкан аныяктарның оюн-көргүзүүн чүгле караа, кулаа-биле эвес, а чүректери-биле дыңнап, мага-хандыр дыштанып алганнар.
Тываның аныяктар эвиле­линиң даргазы Эртине Куулар­ның эгелекчи саналы-биле февраль айдан эгелеп имнээр дыл курстарын чарлап, күзелдиг улус­ка өөредип эгелээн. Ооң чаа эгелээшкини-биле таныжып алыры-биле чугаалаштым. 
«Студентилеп турган үеле­римде кудумчуга бир оол биле уруг боттарының уунда ойнап турганын эскергеш, оларның-биле таныжып алыр дээш чеде бээримге, дыңнаары кошкак болган. Бо бүгү мени аажок бодандырган. «Дыңнаары кошкак уругларга кандыг боттуг дуза чедирип болур мен?» – деп айтырыг мени дүвүредип эгелээн. Ол-ла бодалым-биле интернет четкизинден имнээр алфавитти чоорту өөренип эгелээн мен. 
Февраль айдан эгелеп ТР-ниң Аныяктар болгаш спорт херектериниң талазы-биле яамызының «Сүбедей» спорт өргээзинге аңгылап берген өрээлинге дыңнаары кошкак үежилеривис-биле бир демниг кады ажылдап кирипкен бис. Бистиң өөрлеривистиң аразында талантылыг, бурунгаар көрүштүг, сагыш-сеткили ажык, энерел сеткилдиг уруглар хөй. Оларны сонуургалының аайы-биле ажыл-агыйже тургузуп, бичии-даа бол, дуза кадарын оралдажып турарывыс бо. 
Имнээр курстарга эгезинде 30 ажыг аныяктар кээп турган. Амгы үеде 9 кижи артывыс. Бис дыңнаары кошкак үежи­ле­ри­вис-биле харылзаа­выс үспейн, ам-даа демниг, найыралдыг кады ажылдаар бис. Келир чылын ТР-ниң Күш-ажыл болгаш социал политика яамызынче социал угланыышкынныг төлевилеливисти киирип, күрүне деткимчезин алырын планнап тур бис. Чаа өңнүктеривистиң дылын өөренип ап турарывыска олар аажок өөрүп турлар. 
Имнээр курстарга социал болгаш өске-даа албан черлеринден 1 специалист өөренип алыр болза, эки деп санаар-дыр мен. Чижээ, Кызыл хоорай чагыргазынга имнеп чугаалажыр өңнүктеривис бажың-балгат дээш оон-даа өске айтырыглар­лыг чеде бээрге, дыка хөй шаптараазыннар тургустунуп келир. Специалистер оларның саазынга бижээн айтырыынга долу, четче харыы берип турар бе? А бистер өөрлеривис-биле имнежип чугаалашкаш, оларның сагыш-сеткилин эки билип алыр-дыр бис» – деп, ол чугаалады.
РФ-тиң Президентизи Владимир Путин 2012 чылдың декабрь 30-де «РФ-тиң инвалидтерниң социал камгалалының» дуга­йында Федералдыг хоойлуга немел­дени киирген. Ында 2013 чылдың январь 1-ден эгелеп РФ-те орус имнээр күрүне дылы немешкен.
Имнээр очулдурукчулар дың­­на­вас кижилерге юридиктиг, экономиктиг, социал ачы-дуза­ны чедирип турар. Эртине Кууларның бо энерел сеткилдиг эгелээш­кинин кижи чүгле дет­киир апаар. Олар ажылдап кылган төлевилелин амыдыралга боттандырып, ара кагбайн, эчизинге чедирерин планнап алганынга өөрүвес арга чок. 
Тываның аныяктар эвиле­линиң кежигүннери үежилерин дыңнавас деп ылгап турбас, энерелдиг чүректиглеривис-тир. Даштыкы чурттарда албан черлеринге, эрге-чагыргага  ажылдаар деп турар кижини, имнээр дылды билбес болза, ажылче хүлээп албас. Россияда орус имнээр дылдың немешкени болгаш бистиң аныяктарывыстың бот-идепкейжи эгелээшкини-биле республикада байдал эки талаже өскерли бээриниң  магадылалы улуг.
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Авторнуң  тырттырган  чуруу.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.