1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ШИИТКЕКЧИЛЕРНИҢ ЭРГЕ-АЖЫЫН КАМГАЛАП

2018 чыл – ТР-ниң Шииткекчилер чөвүлелинге юбилейлиг чыл. Чаа Россияның эрткен төөгүзүнде, 1990 чыл­дарның төнчүзүнде суд сис­темазы белен эвес амыдыралды чурттап эрткен. Шииткекчилерниң хоойлуда көрдүнген эрге-ажыы камгалаттынмаан, материал-­техниктиг хандырылгазы кошкак, оран-савазы тар, кызыы, кадрлар чедишпес турган. Тывага Шииткекчилер чөвүлели 1993 чылда тургустунган.­ Бо чылдар дургузунда бүдүн чуртта дыка хөй өскер­лииш­киннер болган. Ооң-биле чергелештир суд системазы, хоойлу-дүрүмнер база өскерилген. 
ТР-ниң Шииткекчилер чө­вү­­ле­линиң 25 чылдаанынга тураскаат­кан байырлыг ху­рал ТР-ниң Дээди Судунга октябрь 19-та эрткен. Аңаа ТР-ниң Дээди, Конституция, Арбитраж судтарының, Юстиция яамызының, Суд де­партаментизиниң  эргелели­ниң төлээлери киришкен. 
ТР-ниң Шииткекчилер чө­вү­лелиниң даргазы, ТР-ниң Дээди Судунуң даргазының хүлээлгезин күүседип турар Валерий Ондар сөс ап, хуралды ажыткан. 
– 1991 чылда РФ-тиң Дээди Судунуң даргазы Вячеслав Лебедевтиң эгелекчи саналы-биле бирги бүгү-российжи шиит­кекчилер съездизи болган. Ол ынчан октябрь 17-18 хүннеринде РФ-тиң Шииткекчилер чөвүлелин тургузар дугайында шиитпирни хүлээп алган. Чөвүлелдиң бирги тургузуун 1991-1993 чылдарда хевирлээн. 
Тывадан РФ-тиң Шииткек­чилер чөвүлелиниң бирги тур­гузуунуң кежигүнүнге соң­гуткан баштайгыларның бирээзи, ТР-ниң чаа тургустунган Шииткекчилер чөвүлелиниң (1993-1997 чч.) даргазынга Тыва АССР-ниң Кызыл хоорайның улусчу судунуң шииткекчизи Марина Доржу соңгуттурган.
ТР-ниң Шииткекчилер чөвү­лелиниң дараазында чылдарда даргаларынга Закирчан Валишин (1997-1999 чч.), Светлана Аракчаа (1999-2002 чч.), Хээлиг Тулуш (2002-2004 чч.), Анна Абрамова (2004-2008 чч.), Алекмаа Салчак (2008-2012 чч.), Александр Егоров (2012-2016 чч.) олар ажылдап турган.
ТР-ниң Шииткекчилер чө­вү­лелиниң даргаларын­га, кежи­гүннеринге суд сис­тема­зының ажылдакчыла­рының эрге-ажыын­ камгалап, идепкейлиг ажылдап турганыңар дээш өөрүп четтиргенивисти илередип тур бис – деп, байырлалдың төөгүзүн таныштырган соонда, шаңналдарны тывыскан.
“РФ-тиң суд системазының алдарлыг ажылдакчызы” атка ТР-ниң Дээди судунуң шииткекчизи Любовь Дамдын, “За безупречную службу” медальга ТР-ниң Дээди судунуң шииткекчизи Айлана Тулуш, “За усердие” II чергениң хөрек демдээнге халажылгада хүндүлүг шииткекчи Надежда Күжүгет, ТР-ниң Дээди судунуң шииткекчизиниң дузалакчызы Виктория Саая, килдис эргелекчилери Алдын-кыс Донгак, Ольга Чымбал-оол олар төлептиг болган. РФ-тиң Суд департаментизиниң, ТР-ниң Дээди Судунуң, Шиит­кекчилер чөвү­лелиниң хүндүлел бижиктери-биле шылгараан ажылдакчыларны база шаңнап-мактаан. 
ТР-ниң юстиция сайыды Аяс Оюн Кызыл хоорайның 5 дугаар суд участогунуң эптештирилге шииткекчизи Аяс Ооржакка, Кызыл хоорайның 2 дугаар суд участогунуң эптештирилге шиит­кекчизи Максим Оюнга шынзылгаларны тывыскан.
Тываның  Шииткекчилер чөвүлелиниң баштайгы даргазы Марина Доржу республикага суд системазы канчаар ажылдап турганының дугайында сактып чугаалаан. “Чээрби беш чылдың нүүрүнден көөр болза, баштайгы чылдарда бистиң чөвүлел “кара угаан-биле” ажылдап турган деп болур. Амгы үеде дег док­таал-саавыр турган эвес. Тозан чылдарның эгезинде судтарның материал-техниктиг хандырылгазы база чогумчалыг эвес турган. Кызылдың хоорай судунга ажылдап турган үемде, шииткекчилер чагаа хаптарын, маркаларны безин боттары садып турган таварылгалар хөй. Ынчан Конституция, Арбитраж, Эптештирилге судтары-даа турбаан, чөвүлелдиң кежигүннери район судтарының 7-8 хире даргалары тургустунуп келген айтырыгларны шиитпирлеп турган. 1990 чылдарда Тываның бирги Үндезин хоойлузун бижип турар үеде ооң төлевилелинге шииткекчилерни томуйлаар азы ажылындан хостаар эргени тус черниң эрге-чагырга органнарынга берип каан турган. Ол үеде бис аңаа чөпшээрешпейн, парламентиге айтырыгны көдүрүп тургаш, шииткекчилерниң хамаарышпас чоруун чедип алган бис”.
ТР-ниң Дээди Судунуң кеземче херектериниң талазы-биле суд коллегиязының даргазы, Шииткекчилер чөвүлелиниң 2002-2004 чылдарда даргазы Хээлиг Тулуш: 
– Мени ТР-ниң Шииткекчилер чөвүлелиниң даргазынга 2002 чылда соңгуп алган. РФ-тиң Шииткекчилер чөвүлелдериниң дугайында федералдыг хоойлу езугаар Тывада Шииткекчилер чөвүлелинче Дээди Судтан – 2, район судтарындан – 3, Конституция, Арбитраж, Эптештирилге судтарындан болгаш халажылгада шииткекчилерден 1-1 төлээ кирип турган. Ынчан чаа тургустунган чөвүлел кандыг чурум-биле ажылдаары тода эвес турган. Кол ажылывыс – ажылды канчаар шын тургузары болгаш сайзырадыры. Шииткекчилерниң улуг чыыштарын Россияның биле Тываның ыдык ырыларындан эгелээр кылдыр шиитпирлээнивистен аңгыда шииткекчилерниң дузалакчыларының акша-ша­лыңын өстүрерин, бажың-балгат хандырылгазын, санатор-курорт эмнээшкинин дээш оон-даа өске айтырыгларны өөренип, ону шиитпирлээр оруктарны тып турган бис. Суд системазының ажыл-чорудулгазының дугайында солун, “Вестник правосудия” сеткүүлдү база үндүрүп эгелээн – деп чугаалаан. 
Хээлиг Тулуштуң билдилиг удуртулгазы-биле массалыг информация чепсектериниң ажылдакчылары-биле сырый харылзааны тудуп, судтуң ажык-чарлыг чоруун чедип алган шииткекчилерниң бирээзи.
Юбилейлиг чылга тураскааткан чырыдыышкын, шинчилел, спортчу болгаш культурлуг хемчеглерге республиканың шупту судтарының коллективтери идепкейлиг киришкен. ТР-ниң Шииткекчилер чөвүлели – хөй-ниити организация. Аңаа чүгле идепкейжи туруштуг кижилер ажылдаар. Шииткекчилерниң ажылын экижидер дээш, чө­вүлелдиң даргалары болгаш кежигүннери кол ажылындан аңгыда боттарының хостуг үе­зин, күжүн, сагыжын ынаар салып турар болгай.  
ТР-ниң Шииткекчилер чө­вү­лелиниң, Квалификастыг коллегиязының, Шылгалда коммиссиязының даргалары ажыл-чорудулгазының дуга­йында тус-тус илеткелдерни кылган. Байырлыг хурал спортчу маргылдааларның тиилекчилерин шаңнап-мактаары-биле доозулган.
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Арслан  АРАКЧААНЫҢ  тырттырган  чуруу.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.