1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ШОЛБАН КАРА-ООЛ:"РЕСПУБЛИКАНЫҢ ЧАЗАА БИЛЕ ПАРЛАМЕНТИЗИНИҢ АРАЗЫНДА БОТТУГ КАДЫ АЖЫЛДАЖЫЛГАНЫ ААЖОК ҮНЕЛЭЭР МЕН"

Тываның Баштыңы Шолбан­ Кара-оол июнь 13-те, Тыва Рес­пуб­ликаның Дээди Хуралының (парламентизиниң) алдыгы (час­кы) сессиязының түңнел — сески хуралынга илеткел кылган. Ооң чугаа­зының бүрүн сөзүглелин мында киирдивис:
— Чазактың ажыл-чорудулгазының дуга­йында долу отчетту чоокта чаа пар­ламентиге киирген-даа болзувусса, Дээди Хуралдың сессиязының ажылынга киржирин чугула деп санадым. 
Хүндүлүг Каң-оол Тимурович! 
Хүндүлүг депутаттар!
Кады ажылдажылга дээш силерге хүн­дүт­келди болгаш өөрүп четтирииш­кинни илередири-биле келгенимни ажыы-биле чугаалаайн. Дээди Хуралдың алдыгы сессиязы бодунуң ажылын доозуп турар, ону үре-түңнелдиг болгаш боттуг эрткен деп санап болур.  
2017 чылдың чүгле бирги чартыын­да безин 48 хоойлулар болгаш парламен­тиниң 190 ажыг доктаалдары хүлээп алдынган. Депутаттарның хоойлужудулга эгелээшкиннериниң үлүү бедик болган. Хүлээп алдынган 48 хоойлунуң 32-зин депутаттарның саналдары-биле ажылдап кылган. Ону, күскү сессияга хөй-ле хоой­лулар хүлээп алырын барымдаалааш,­ ажылдың бедик темпизи деп санаар апаар. 2016 чылда 113 хоойлу база 452 доктаал хүлээп алдынган. Парламент ажыл-чорудулгазының сан-чурагайы депутаттарның ажылының бачым-чымыжын долузу-биле көргүспес болгай. Кожуун­нар кезип чорааш, депутаттарның кылган ажылдарын эскерип чоруур мен. Байдалдар аңгы-аңгы. Хөй-ниити эгелээш­киннер, хөгжүлдениң муниципалдыг программаларын деткиири-биле, ниитилел-массалыг хемчеглер-биле, шажын черлерин деткиири-биле холбашкан эгелээшкиннер талазы-биле улуг ажылды кылып турар депутаттар бар. 
Регионга федералдыг программаларны күүседиринге чаа күштү силерниң-биле кады үндүрүп шыдаан бис дээрзин демдег­лексеп тур мен, коллегалар. Чижээ, хамаа­тыларны бустур четкен  чуртталга фондузундан көжүрери. Бо дээрге хамыктың мурнунда боттуг чылдагааннар уржуунда нарын айтырыг болуп турарын билир силер. Силерниң-биле кады «Чер дугайында» Конституция хоойлузунга эдилгелер кииргеш, социал ужур-дузалыг объектилер тудар чер участоктарын бүрүткедип алырының ажылынга бюрократчы шаптараазыннарны чайладырының талазы-биле айтырыгны Россия Федерациязынга бир дугаар шиитпирлеп алган черлерге кирген бис. Чижээ, объектиниң тудуун эгелээриниң чөпшээрежилгезиниң чорудулгазын элээн дүргедедип шыдадывыс. 
Республика-даа, муниципалдыг-даа деңнелдерде албан-дужаалдыг кижилерниң ажыл-чорудулгазында коррупция-биле холбашкан чүүлдерни болдурбазынче угланган бөлүк хоойлуларны эрткен чылын кады хүлээп алган бис. Бо хоойлуларны барымдаа­лап ажылдап, бо угланыышкынны башкарып тургаш, чамдык кижилерниң коррупциялыг ажыл-чорудулгазын баш удур болдурбас аргалыг апардывыс.  Боттарының албан-дужаал хүлээлгелерин күүседип тура, төрелдерин боттарының чагыргазынга хүлээп алыры дээн ышкаш чүүлдерни болдуруп турган кижилерни ажылындан халаан бис.
Бистиң кады хүлээп алган шиитпирле­ривистиң онза чугулазын чоннуң үнелеп тура­рын силерге дыңнадыксаан ийик мен. Чижээ, чоокта чаа харылзаа объектилерин тударынга административтиг шаптараазыннарны кызырганы дээш харылзаа адырының ажылдакчылары четтиргенин илередип турдулар. «Тыва Республикада көдээ старос­талар дугайында» хоойлу ажылдап эгелээн, ылаңгыя онза байдалдарны ажып эртери-биле, хөй-ниитиниң корум-чурумун хандырары-биле чурттакчы чонну мөөңнээри негеттинип турар байдалдарда ол эргежок чугула болгаш дээштиг болган. 
Аныяктарның патриотчу кижизидилгезиниң талазы-биле депутаттарның ажыл-чорудулгазы хөй-ниитиниң чогумчалыг үнелелин алган. Чамдык даштыкы байдалдар-биле холбаштыр амгы үеде улам демниг болур ужурлуг бис, а мындыг ажыл-чорудулга — тергиин-дир. Сибирьниң федералдыг университеди-биле идепкейлиг кады ажылдажылга, орус дылды чүгле төрээн Тывавыска эвес, кожавыста Моолга суртаалдаар талазы-биле солун хемчеглер бар, бо талазы-биле күрүне политиказын чорудуп турарывыс хүндүткелди болдурар. Ыраккы Бай-Тайга болгаш Тере-Хөл кожууннарга Дээди Хуралдың хүннерин болгаш депутаттарның өске-даа ажыл-херектерин демдеглээри чугула.
Уланчызын 2017 чылдың июнь 22-де үнген №72 "Шын" солундан номчуңар.
 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.