1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Электрик Сылдыс

Оожум-топтуг бүдүштүг, хып дээн аныяк электрик Сылдыс Хертекке ужуражы бергеш, ооң мергежилин болгаш ажыл-агыйын сонуургадым.

Сылдыс, бодуңнуң дуга­йыңда номчукчуларга таныштырып көрем.

– Мээң бичии болгаш элээди чылдарым бо-ла хоорайга эрткен. Кызылдың №15 лицейинге 1-ден 4 класска чедир өөренгеш, улаштыр 5-тен 9-ку классты №4 дугаар школага доостум. 2009 чылда 9 классты доозуптарымга, акым меңээ соңгаар хоорайларже студентилеп чоруур сен бе деп сүме киирген. Кандыг, чүү-даа болза шенеп көөр-дүр дээш, документилеримни дужаап, Кызылдың 5 дугаар школазынга чеде бердим. Россияның ортумак, дээди өөредилге черлеринче документилерни ынчан ол школага ду­жаап турган. 9 класс доосканнарга Кемеровонуң колледжизиниң   электрик мергежили бар, амгы үеде эң ажыктыг болгаш ховар мергежил-дир, аңаа өөренип ал деп документ хүлээп турган уругларның бирээзи сүмелээрге,  ынаар дужааптым. Оон ол-ла күзүн колледжиниң студентизи болдум. Авам, ачам база мени деткип, өөредип чорудупкан.

 Студент чуртталганы эрте эгелей бээрге солун-дур бе, база өөренип турган колледжиңни сонуургадыптар сен бе?

– Школаның 9-ку клазын доос­каш, студентилей бээрге, со­лун чорду. Баштайгы үезинде дыка чаныксап турдум. Оон харын чоорту чаңчыга бердим. Ке­меровонуң күрүне колледжизи Россияда база бир шыы­рак ортумак өөредилге чери-дир. Мен энергетика бөлүүнге чаңгыс тыва турдум. Ында аңгы-аңгы мергежилдер аайы-биле өөре­дип турар. Чогум чаңгыс чер-чурт­тугларым өске курстарга  турган.

Аваң, ачаң, акың дугайында чугаалаптар сен бе,  Сылдыс?

Ачам Григорий Сандыжап­ович Хертек Бай-Тайга чурттуг.­ Авам Байырмаа Байыр-оол­овна Алдан-Маадырдан кижи. Ийи акым бар, олар аңгы-башка өг-бүлелиглер. Менден бичии кыс дуңмам Иркутскиниң эмчи университединде өөренип турар. Оларның мени кезээде-ле деткип турарынга сеткилимден четтирип, өөрүп чоруур мен. Бичиимде Бай-Тайганың көктүг-шыктыг чайлагларында кырган-ачам аалын­га чайлаар турдум. Ол база мени ажыл-агыйга тура-соруктуг кылдыр кижизидип, кандыг-даа иштен чалданмас кылдыр чагып-сургап чораан. Ам бистиң аравыста чок. Чайгы дыштанылга эгелээрге-ле, авам, ачам кырган-ачаңга дузалаш дээш чорудуптар улус. Боттары, мында хоорайда ажыл-агыйлыг болгаш, чай чок.

Электрик талазы-биле­ өөренирге берге-дир бе, кан­дыг-дыр?

– Чогум өөрениринге бергедешпедим, 2 дугаар курстан эгелеп токтар шугумун коштуруп эгелей бээр. Шынап-ла, дендии шыырак билиг бээр колледж чорду. Ол хире бедик билиглиг черге өөренип тургаш, харын-даа болза бээр  кирип келген мен деп бодаар турдум. 2012 чылда ол-ла хоорайның база бир улуг бүдүрүлгезинге практикам эрттирген мен. Доозупкаш, ажылдап кээрин сүмелеп турду. Дөрт чыл дургузунда колледжке «4», «5» дем­дектерге өөренгеш, ортумак өөредилге чериниң дипломун алгаш, Тываже чедип келдим. Аңаа ажылдап артып каар арга турган. Ынчалза-даа чаныксанчыг чорду. Электрик, шынап-ла, ховар болгаш нарын мергежил-дир. Эртемнигде чоргаар боор, мээң дипломумну көргеш-ле, ажылче чалаар чорду.

Ортумак өөредилге черин дооскаш, каяа ажылдап эгеледиң, Сылдыс?

– Студентилеп тургаш, 2 дугаар курска-ла токтарны кожуп өөренип алган мен. Чай санында дыштанылгам үезинде, кайы-бир организацияга электриктеп ажылдап турдум. Күш-ажылымның баштайгы базымнарын студентилеп турган хоорайымга эгелээним ол. Амгы үеде  Национал музейде электрик болуп ажылдап турар мен. Мында ийи кижи бар бис. Музейниң чырыдылгазын шуптузун харыылаар, ток кожары кончуг харыысалгалыг ажыл. Бо мергежилге ыяап-ла өөренип алырга эки, оон башка токту шын эвес кожар болза, айыыл үнүп болур.  

– Бодуңнуң үе-чергелериңге бо мергежилге өөренип алырын сүмелээр сен бе?

– Мээң өөренип алганым мергежилдиг чаңгыс чер-чурттугларым оолдар эвээш турду. Ылаңгыя Тывадан ийи-чаңгыс кижи доозуп үнер. Кемерово хоорайның өске өөредилге черлеринде тывалар дыка хөйү-биле өөренип турар. Келир үеде эмчилер, юристер, башкылар, экономистер, технологтар болгаш өске-даа мергежилдиг болур оолдар, уруглар хөй. А электриктер кончуг эвээш. Ынчангаш үе-чергелеримни бо мергежилге өөренип алыңар, ажыл-агыйга тургустунары белен болур деп кыйгырар-дыр мен. Бир эвес юрист болган болзумза, ажылга тургустунарынга арай-ла бергедежи бээр хире мен. Чүге дээрге юристер хөй.

Мээң-биле кады өөренип турган эжим ам Кызылдың чылыдылга төвүнде электриктеп ажылдап турар. Ол өске курска турган. Тывага чедип кээривиске, биске ажылдарже орук ажык болган. Дораан-на мергежиливис аайы-биле ажылдай бергенивис ол.

Ортумак өөредилге черин доозуп алган-дыр сен. Дээди эртемни чедип алырын бодап тур сен бе, Сылдыс?

– Ийе, дээди эртемни албан чедип алыр сорулгалыг мен. Ты­ваның күрүне университединче дужаар бодал бар. Бо мергежил меңээ солун болгаш ажыктыг чорду. Эртемим аайы-биле ам-даа бурунгаарлаар мен.

Шынап-ла, ажыктыг мергежил шилип алган, эр хей-дир сен, Сылдыс, ажылыңга чедииш­киннерни күзедим.

Анисья Түлүш чугаалашкан.

«Шын» №143 2015 чылдың декабрь 24

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.