1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ҮҮР-САЙЫРНЫ САЙЗЫРАДЫП ТУРАР

«Чаңгыс суур – чаңгыс бүдү­рүл­ге» деп төлевилелге дүүштүр хуу сайгарлыкчы Эдуард Кара-Салдың Yүр-Сайыр аржаанын канчаар сайзырадыр талазы-биле төлевилелин Чаа-Хөл кожууннуң удуртукчулары деткип, Тываның Баштыңының гран­тызынче күрүне деткимчезин бээри-биле киирген.
Түңнелинде хуу сайгарлыкчы Эдуард Чечек-оолович Тываның Чазаандан 4 миллион 300 муң рубль күрүне деткимчезин алгаш, Yүр-Сайыр аржаанын мооң мурнунда турганындан шуут чаартып, чаа тудугларны эрткен чылдарда шалыпкыны-биле кылган.
Аржаанның девискээринде кыска үеде 3 фин төлевилелдиң бажыңнарын, бир бажыңны-ла үш өрээлдиг, аңгы кирер эжиктерлиг, ниитизи-биле 10 кижи чурттаар кылдыр таарыштыр туткан. Ол ышкаш кафе-столоваяны база туткаш, чайгы үеде дыштаныкчыларны амданныг аъш-чеми-биле чемгерип турар.
Аныяк сайгарлыкчы Эдуард Кара-Сал Новосибирскиниң суг транспортунуң академиязын дооскан. Сугга хемелер, катерлер, пароходтар башкарар талазы-биле дээди эртемниг. Yүр-Сайыр аржаанынга дыштаныкчылар чедерде күчүлүг Улуг-Хемни куду хемеге салдадып бадар, чоктаар болганда оларны аргыштырарынга кончуг таарышкан тускай мергежилдиг сайгарлыкчы болуп турар. 
Ол боду Владивосток хоорайга четкеш, Японияга бүдүрген «Ниссан Марин» деп кыры хааглыг, дүрген чоруур, 10 кижи олурар катерни 2 миллион ажыг рубль-биле садып эккелген. 
Сайгарлыкчы Эдуард Кара-Сал аржаанга дыштанып келген кижи бодунга артык чүүлдер: майгын, матрац, чоорган, паш-сава ап чорбайн, херек чүүлдерни оон-на садып, хөлезилеп алыр кылдыр кылып турар. Аржаанның агып баткан хоорзаларын, аңаа чайгы үеде дыштанып келгеннерге шаптаныр кабиналарны база чаарткан. Ол ышкаш дыштанып келгеннерге хөлезиге бээр кылдыр 4 кижи кирер 10 майгыннарны база садып алган. Дараазында сезонда майгыннарны кайы хамаанчок тикпес кылдыр оларның турар черлерин тодарадып кылган. 
 Тыва Республиканың кадык-камгалал яамызының парлалга албанының сөөлгү медээзин езугаар алырга, «Ажыг-Суг» аржаанының суун шинчилээн түңнели эки, чогумчалыг үнелелди алган болуп турар. Республиканың чагыы-биле шинчилелди Улан-Удэниң ниити болгаш эксперименталдыг биология институдунга кылып, дириг күскелерге шенелделерни эрттирген.  
 Бо төлевилелдиң эртем талазы-биле удуртукчуларынга медицина эртемнериниң докторлары Ирина Смирнова, Сергей Николаев, Тываның талазындан химия эртемнериниң кандидады Кара-кыс Аракчаа олар киришкеш, «Ажыг-Суг» аржааны ижин-шөйүндүнүң шаралыг шырыңмаларынга эки салдарны чедирер деп чүвени эртем талазы-биле бадыткааннар. 
Тыва Республиканың медицина-профилактика төвүнүң дыңнадыы-биле алырга, ол аржаанда кижиниң организминге херек 40 ажыг микроэлемент бар дээрге, бойдустуң кайгамчык чаяалгазы-дыр. 
Ижин-шөйүндү, баар аарыгларындан эмнениринге үе-дүптен бээр сураг­жаан Үүр-Сайыр аржаанын сайгарлыкчы Эдуард Кара-Сал «Ажыг-Суг» деп садыг марказы-биле чук саваларга куткаш, чонга садып турар. 
 «Чаңгыс суур – чаңгыс бүдүрүлге. 2016 чылдың түңнелдери» деп респуб­лика чергелиг делгелге-ярмаркага хуу сайгарлыкчы Эдуард Кара-Сал жюри кежигүннериниң улуг үнелелин ап, Хүндүлел бижик-биле шаңнаткан. 
Владимир ЧАДАМБА. 
Авторнуң тырттырган чуруу.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.