1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

2016 чылдың февраль 9-та келир 2 кара меңгилиг, от олуттуг кызыл Мечи чылының ниити шинчи-байдалын чурагай езугаар көргүскени

Бо чурукту чурагай номунда өңнеп киирип көргүскен болгаш ооң дузазы-биле келир чылдың шинчизин тайылбырлап турар.

Мечи чылының шынарларын демдеглеп турар чурукта буга чедип алган чоруур кижини чуруп көргүскен. Чурукта колдуу кызыл  болгаш сарыг өңнер колдап турар. Ол дээрге-ле үнүп орар чыл кончуг изиг чыл болурунуң демдээ, ындыг-даа болза, оът-сиген, үнүштер, но­гаалар, чигир-чимис аймаа элбек болур.  Эът изиир дээн ышкаш изиг-халыын аарыг­лары өөскүүр. Каракка көзүлбес “Хаан” деп амылыг амытанның хоразы күштелир, ооң уржуундан эът изиир, хан базыышкыны улгадыр болгаш чүрек аарыглары кижилерни дүвүредир. Буганың мыйызы, кулаа болгаш кудуруун­да кызыл өңнер – ниити делегейге агаар-бойдус изиириниң демдээ. Буганың бажының кызыл өңнүг болуп турары – чазын аңгы-аңгы чер-черлерге кааңнаашкын болурунуң дем­дээ-дир. Буганың сиртинде болгаш ниити мөчүзүнде ак өң чазын болгаш чайын даг­ларга болгаш бедигээштерге доңаттар болурунуң, а күзүн эртежик хыраа, доңат дүжериниң демдээ-дир. Буганың хырнында кызыл өң, дыка бедик эвес бедигээш черлерге кааңнаашкын болурунуң демдээ-дир. Буганың дөрт даваннарында сарыг өң суггаттыг черлерге болгаш аажок өл-шык чавыс болгаш шынаа черлерге үнүш-дүжүт шыырак дүжүткүр болурун көргүзүп турар. Буга аксын ажыдып алганы база ооң кудуруунуң долгашкак болганы, чаш ажы-төл хөй төрүттүнүп, көвүдээр, ол ышкаш ортумак назынның бөдүүн кижилеринге чыл эки болур,  бода мал өстүреринге чыл кончуг таарымчалыг болурун илередип турар. Кадарчы кижиниң назыны аныяк болуп турары  бо чыл аныяк кижилерге дыка эки, чымчак болур, ылаңгыя чаштарга оон-даа эки, улуг назылыг улуска шала кадыг­зымаар. Кадарчының арын-шы­райының сарыг өңү  Мечи чылы аныяк кижилерге болгаш чаштарга эки, чыргалдыг болурун көргүзүп турар. Кадарчының хевиниң көк өңү болгаш курунуң ак өңү – төре херээ-биле холбаалыг политика ажылы кылып чоруур күрүнениң дээди чергезинде турар кижилерге болгаш дүжүметтерге Мечи чылы чүгээр болурунуң демдээ, ынчалза-даа оваарымчалыг болурун сагындырып турар, а ортумак чергениң дүжүметтеринге чыл кадыг болурун демдеглеп турар. Кадарчы бажының дүгүн артында бооп алганы  өөрүшкү-маңнайлыг болурунуң болгаш хилинчек-човулаң, муңгаралдан өршээлдиг, хоорук болурун көргүзүп турар. Кадарчының идиктерин уштуп, холунда тудуп алгаш, кызыл-даван кылаштап чорууру – агаар-бойдузу изиг чай болурунуң демдээ-дир. Кадарчы буганың мурнунда кылаштап бар чорууру – чай эрте дүжериниң демдээ. Кадарчының кымчызының баан эжип каан чеъптен кылган, ол чер-чурттуң ара-албаты чону тайбың болгаш чыргалдыг болурун көргүзүп турар.

Тыва Республиканың Камбы-лама эргелели.

“Шын” №11 2016 чылдың февраль 4

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.