1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Архив

«АВАЙ, АЧАЙ! АРАГАЛАВАЙН КӨРҮҢЕРЕМ!»

Каш чылдар дургузунда истекчилеп келгеш, амыдыралдың херек кырында кадыг-берге байдалдарындан эң-не камгалаттынмаан, боттарынга улуг кижилерниң талазындан дузаны үргүлчү хереглеп чоруур кижилеривис – ажы-төлдеривис. Олар­­ның амгы-даа, келир-даа үеде салым-хуузу, бир дугаар хүн ажылдап келгенимде дег, ам-даа сагыш човадып, дүвү­­редип, харын-даа муңгарадып келир.

Рубрика: 

ИНТЕРНАЦИОНАЛЧЫ АПАРГАН ХҮРЕШ

Бичиимде миннип келгеш-ле көргеним, билгеним спорт – хүреш чүве. Ачам мөге кижи турган болгаш ындыг. 1950 чылдарның эгезинде хү­реш езулуг тыва чүве. Хүрешти чаа-ла чарлаптарга, мөге салыкчыларының мөгелерин, ырлай аарак, алгап-мактап турары шуут кулак уюк боор. Оларның чечен-мергени кайгамчыктыг. Мээң сагыжымда мөгелерниң канчаар хүрежип турары уттундура берген. А мөге салыкчыларының девий аарак та кайыын куттулуп кээп турар ыр аянныг, мөгезин мактаан  шүлүк­­­тээн  сөстери мени, 4-5 харлыг бичии оолактың, бүгү кичээнгейин аптар турган. Ол үннер ам-даа кулактарымда дыңналып чоруур хевээр.

Рубрика: 

ЧАА УРУГЛАР САДТАРЫ АЖЫТТЫНГАН

2014 чылдың ноябрь 19 Каа-Хем кожууннуң чурттакчы чонунга, ылаңгыя бичии чаш­тарга,    аас-кежиктиг хүн бол­ган.  Кожууннуң  Бүрен-Хем  бол­гаш Сарыг-Сеп суурларында 2 чаа уруглар садтарын ажыт­кан. Байырлалдың хүн­­дүлүг аалчылары Тываның Баш­тыңы Ш.В.Кара-оол, ТР-ниң өөредилге болгаш эртем са­йыды К.А.Бичелдей, ТР-ниң көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем сайыды С.И.Огнев, ТР-ниң тудуг болгаш коммунал ажыл-агый чаартылгазының са­йыды А.Б.Сенсов, Каа-Хем кожууннуң  чагырга даргазы А.Х. Чалан-оол байырлыг ажы­дыышкыннарга киришкеннер.

КОНКУРСТУҢ ТЕРГИИННЕРИ

Ноябрь 21-де 2013-2014 чылдарда федералдыг орук ажыл-агыйының дугайында чырыдып турган массалыг информация чепсектериниң тергиин дээн журналистеринге Федералдыг орук агентилелиниң федералдыг күрүне албан чери «Енисей-М-54» автомобиль оруунуң Тыва Республикада эргелелиниң удуртулгазы шаңнал-макталдарны тывыскан.

ТЫВАГА ЫНАКШЫЛ-БИЛЕ

Кызыл хоорайга чылдың эртип турар Кидис байырлалынга Бай-Тайга кожууннуң культура адырының ажылдакчылары бо удаада база киржип келген бис. Изиг, аяс хүнде Арат шө­­лүн­­ге тиккен өөвүске бир орус херээжен кижи бакылааш: «Мен Бай-Тайга кожуун­га башкылап чораан мен» — дээрге, до­раан-на киир чалааш, шайладып хөөрештивис. Бис­терге 100 чылдаан байырлалда төөгү­­вүс­­тү дилеп тывары чугула, бо чыл Орус дыл чылы база болганда, бо башкыдан хөй-ле солун медээлерни билип алыры-биле чугаалажып, аралажып кириптивис.

Аяк шайны аартап ора...

ХҮР-КҮЖҮГЕТТЕРНИҢ БАЙ-ХЕЛИҢ

(Төөгү чугаа)

ЧУРТУҢНУ КАМГАЛААРЫНГА БЕЛЕН БОЛ!

Ноябрь 19-та Улусчу чогаадылга бажыңынга шеригже келдирткен оолдарның байырлыг үделгези болуп эрткен.

ФОРТЕПИАНО КОНКУРСТАРЫНЫҢ ТИИЛЕКЧИЗИ

Дайана Хайдып Күрүне лицейиниң 8 «а» клазында өөренип турар. Лицейде өөренмишаан, ооң-биле чергелештир Кызылда уругларның Надя Рушева аттыг уран чүүл школазында 2007 чылдан бээр өөренип эгелээн, ам ында доозукчу 7-ги класста. Уран чүүл школазында башкызы 45 чыл стажтыг Валентина Григорьевна Шрейнер, ооң 27 чылын мында фортепиано башкылап турар. Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы, күш-ажылдың хоочуну. Кончуг-даа шыңгыы, негелделиг, ынчалза-даа  чөптүг башкы.

АЛДАР-АДЫ ТӨӨГҮГЕ МӨҢГЕ АРТАР

Сат Чурмит-Тажының 120 харлаанынга

Шаанда тыва чон үе-шакты ай санаашкыны-биле тодарадып чораан болгаш уруг-дарыының төрүттүнген хүннерин чоокшуладып адаар чораан. 120 чыл бурунгаар Сат Чурмит-Тажы күстүң адак айында төрүттүнген, чаа санчурагай-биле 1894 чылдың ноябрь 19-та деп билдинип турар. Сат Чурмит-Тажы Саны-Шири оглу Чөөн-Хемчик кожууннуң Хайыракан сумузунга ол үеде шору шыдал-быралыг, чайзаң эрге-дужаалдыг дүжүмет кижиниң өг-бүлезинге төрүттүнген. Ооң кырган-ачазы  Майды-Ловуң лама-башкы чораан болгаш Чадаананың Алдыы-Хүрээзин үндезилеп тургускаш, хуурак оолдарны өөредип турган. Кырган-адазының-на салдары турган боор, шору эр кылдыр өзүп кээрге, Моолдуң Орган-Өөлет хүрээзинче шажын өөредилгезинче чорудупкан. 1925 чылга чедир Чурмит-Тажы Чадаананың Үстүү-Хүрээзинге ажылдаан. Ол эрги моол болгаш тибет дылды эки билир, бижик-биликтиг, эртем-шидилиг, бу­рунгаар көрүштүг кижи турган болгаш, аныяандан-на удуртур-баштаар ажылдарга идепкейлиг киржип эгелээн. 

2014 чылдың ноябрь 20-де Бүгү-россияның уругларга эрге-хоойлу дузазының хүнү

КНО-нуң эгелээшкинин езугаар ол хүннү байырлаарын ноябрь 20-де деп доктааткан, уругнуң эргелериниң баштайгы декларациязы 1959 чылда хүлээп алдынган, ында өөредилге, кижизидилге, мөзү-шынар болгаш күш-дамыр сайзыралының, социал хан­дырылга талазы-биле сөөк-язызы, кежиниң кандыг-даа өңү, өнчү-хөреңги байдалы, каяа төрүттүнгени хамаанчокка уругларның эргелери дең дээрзин чарлаан. Бичии кижиниң эргелерин болгаш хосталгаларын хүлээп көөрүн, оларны сагыырын болгаш ону боттандырарынга бүгү аргалар-биле дуза чедирерин бүгү ада-иелерни, эрге-чагырга органнарын, күрүне ажылдакчыларын, организация бүрүзүн уругнуң эргелериниң декларациязы кыйгырган. 1989 чылдың ноябрь 20-де аңгы-аңгы чурттарның 170 чазактары «Уругнуң эргелериниң дугайында конвенция» деп тускай документиге ат салган. Делегейниң тускай ЮНИСЕФ Каттышкан Нациялар Организациязының Уруглар фондузу организациязы бүгү делегейде уругларга дузалап, оларның эргелери хажыттынмазын дээш хайгаарап турар. Ооң уламындан ноябрь 20-ни Уругнуң эргелериниң делегей хүнү кылдыр демдеглеп турар.

Страницы