1000 ажыг мөгелер дүнекиниң 2 шакка чедир хүрешкен

Чаш база элээди мөгелерниң бирги делегей чергелиг маргылдаазы

Эрткен дыштаныр хүнде “Сүбедей” спорт өргээзинге 8-тен 18 харга чедир мөгелер аразынга делегей чергелиг хүрешке  муң ажыг мөгелер дүнекиниң 2 шакка чедир ачыр-дачыр тудушкан. Хевис кырынче Татар Республикадан 6,  Бурятиядан 4, Моолдан 2 чаш авыргалар база Увс аймактан 7 шыырак оолдар хүрежип үнгеннер.

 Маргылдааның кол сорулгазы – бурунгу өгбелеривис чаңчылдарын, оюннарын өөре­дип, ижиктирери. Ону  Россия база делегей деңнелинче көдүрүп, сайзырадыр дээш, Тыва Республиканың Баштыңының шаңналдары деңнелге эрттирип турары бо. 

Ооң түңнелдерин  Чазак хуралынга таныштырбышаан, Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол  спортчу хандыкшылды чажындан өөредири-биле хүрежир хевис­терни уруглар садтарынга  хуваап бергенин демдеглээн.

Июнь айда Тывага спортту сайзырадырының талазы-биле улуг эртем конференциязы база эртер дээрзин, Чазак Даргазы чугаалаан. “Спортчу чедиишкиннер база кол түңнелдерге хамаар­жыр, ынчалза-даа элээ­дилер спорттуң дузазы-биле кадык амыдыралче баштаны бээри – эң кол угла­ныышкын. Спортчу сан-чурагайлар сүрүп, ону долгандыр шуугаазын үндүрер дээш эвес, а шупту талазындан сайзыраңгай ажы-төлдү ол күш-культуржу ордуларга, бажыңнарга кижизидер ужурлуг. Спортчу чедиишкиннер методиктиг болгаш эм-таң, эмчи-психологтуг үделгелиг болур ужурлуг” – деп чугаалааш, бо бүгүнү боттандырары-биле совет үеде “сайыттар эмнеп турган” ийи ду­гаар ресэмнелгени спортчуларның реабилитация төвү кылдыр дамчыдарын Кадык камгалал яамызынга даас­кан.

Байырлыг ажыдыышкынга Моол күрүнениң Чаан мөгези, Моолдуң Бичии уругларның национал хүреш федерациязяның даргазы, ТР-ниң алдарлыг ажылдакчызы Дамиран Бумбаяр мөгелерге, аалчыларга, аарыкчыларга ба­йыр чедирип, спортчу чедиишкиннерни база аас-кежикти күзээн. Көрдүнген чурум езугаар улаштыр Чазак Даргазы Ш. Кара-оол Татарстанның төлээзи Рафаэль Рафаэльевти, Бурятияның национал хүреш школазының удуртукчузу Ольга Сотникованы, Моол күрүнениң төлээзи Дамиран Бумбаярны хүлээп ап, бурун өгбелерниң үндезин оюннарын чоннар аразынга улаштыр сайзырадыр дугуржулганы чарган.

Тыва хүрешти уруглар садтарынга, школаларга, өөредилге черлеринге сайзырадыры-биле «Эзирлерниң уязы» деп төлевилелди улаштырар, тус­кай дээди эртемниг тренерлер, методистер, шииткекчилер белеткээр спортчу академияны ажыдар, аңаа делегей, олимпий оюннарының  тиилекчилерин белеткээрин дугурушкан.

АРЗЫЛАҢ ДЕГ КҮШТҮГ МӨГЕ ШҮГЛҮП ҮНГЕН

Бирги бөлүк: 2011-2012 чылдың бичии  250 мөге хүрежинге Моолдан 2 чаш авыргалар, оларның бирээзи Моолга 32 маргылдааларның тиилекчизи Энх-Тамир Галзад 8 шыы­рак мөге аразынче кирген. Бир дугаар черни – Намзырай Донгак, үжүүрлешкен мөге Каң-Болат Сарыглар кайызы-даа Сүт-Хөлден. Үшкү черлерни Бадма Кара-Сал (Арзылаң мөге Седен-Очур Кара-Салдың оглу) база Чөөн-Хемчиктен Домбуй Ондар үлешкеннер.

Ийиги бөлүк 2009-2010 чыл­дар­ның  бичии 191 мөге хүрежинге Чөөн-Хемчиктен Айлык Ондар шүглүп үнген,  үжүүрүн  Улуг-Хемден Сайык Ойдуп алган. Үшкү черлерни Улуг-Хемниң мөгелери Сеткил Ооржак биле Сүбедей Дакыр-оол үлешкеннер.

Үшкү бөлүк 2007-2008 чылдарның бичии 240 мөге аразынга “Алдар” спорт клувунуң чаш арзылаң мөгези Максим Ооржак шүглүп үнген, үжүүрүнде Увс аймактан чаш начын мөге Яамбажав Гантегелдер болган. Үшкү шаңналды Бурятиядан Дмитрий Гармаев биле Бай-Тайганың төлээзи бичии мөге Норжай Дамиран үлешкеннер.

Дөрткү бөлүк 2005-2006 чылдарның элээди 178 мөгелериниң хүрежинге Сүт-Хөлден Алдаржы Ондар шүүлген,   Чөөн-Хемчиктен Сайын Сундуй үжүүр былаашкан. Үшкү шаңналды база-ла Сүт-Хөлден Адыгжы Монгуш биле Кызыл кожуундан Белек-Байыр Седен-оол олар үлешкеннер.

Бешки бөлүк 2003-2004 чылдың 18 хар чедир мөгелериниң аразынга Эрзинден элээди начын мөге Сендаюш Монгуш чараш болгаш дүрген аргаларны кылып тургаш, шүглүп үнген, Улуг-Хемден элээди начын мөге Бадма-Маады Сандан үжүүрлешкен. Үшкү черни Увс аймактың бичии авырга мөгези, Моол күрүнениң элээди оолдар аразынга хостуг хүрешке 92 килге чемпиону Гамсүрэн Төрмөх биле Кызыл кожуун­дан бичии начын мөге Болат Буянды үлешкеннер. Бо бөлүкке Татарстандан самбо хүрештиң мөгези Түмен Гамиутулин 32 мөге чедир хүрешкен.

Маргылдаа дүнекиниң 2 шакта доозулган, тыва мөгелерниң база көрүкчүлерниң шыдамыын, хүрешке бердингенин келген аалчылар кайгап ханмаан. Хүрешти кол шииткекчи, ТР-ниң Начын мөгези Кайгал-оол Донгак база ыраа­жы (Ишкин оглу) Айдың Монгуш солун кылдыр эрттиргеннер.

АДААН-МӨӨРЕЙНИҢ ТҮҢНЕЛДЕРИ

Шүүлген мөгениң шаңналы 20 муң, үжүүрлешкен  мөгеге 15 муң, үшкү черлерге 8 муң, 5-8 дугаар черлерге чедир 4 муң рубльди база  Чазак Даргазының  тускай шаңналдарын мөгелерге тывыскан. Ол ышкаш хүреш үезинде Моол күрүнениң олимпийжи комитединиң база Увс аймактың медальдарын тыва Хүреш федерациязының ажылдакчылары болгаш тренерлеринге Чаан мөге Дамиран Бумбаяр тывыскан. Бо эрткен хүрешке Кызылдың «Алдар» клувунуң мөгелери (кол тренери Тываның Чаан мөгези Эрес Кара-Сал), Улуг-Хемден (кол тренер) Камгалакчы Монгуш, Эрзинден Анатолий Баткар база Өвүрден, Бай-Тайгадан тренер башкыларның мөгелери тыва хүрештиң чараш аргаларын   көргүскеннер. Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол бичии мөгелерге тыва содак-шудакты  шын кедирерин база мөгеге тааржыр чараш девиг­лерни келир чылын эртер маргылдаага чедир өөредирин тренерлерге  чагаан.

Алексей Чамбал-оол.

Арслан Аракчаа, Чиңгис Сааяның тырттырган чуруктары.

#Шын

previous arrow
next arrow
Slider
Меню