Чырык күзел бүдүүчел – биче-бут бөмбүү чаа деңнелче үнген

Интервью

«Чылгы аъды чаныычал, чырык күзел бүдүүчел» деп үлегер домак бар болгай. Күзел барда кандыг-даа арганы тып алыр, ол чокта ону кылбазының янзы-бүрү чылдагааннары тыптып келир. Бо хүннүң маадырын ол чугааның езулуг херечизи деп болур. ТР-де Биче-бут бөмбүү лигазының регионалдыг хөй-ниити организациязының президентизи Аян Соянны редакцияже чаладывыс.

Аян Сергеевич респуб­ликага Биче-бут бөмбүү хөй-ниити организация­зын тур­гускаш, спорттуң ол хевиринге ынактарның хей-аъдын бедидип, маргылдааларга күжүн шенежир арганы тургузуп турар удуртукчу.

– Аян Сергеевич, анаа бут бөмбүүн­ден мини-футболдуң ылгалы чүдел?

– Спорттуң өске хевирлеринге бодаарга, биче-бут бөмбүү бистиң тываларның дурт-сынынга тааржыр, хөй эвес 5 ойнакчылыг, ойнаар шөлү дыка улуг эвес, кышкы үеде-даа спорт залдарга ойнап болур, республикага азы соңгаар-даа маргылдааларга киржирде чарыгдалдар эвээш, бөдүүн болгаш анаа бут бөмбүүнден дудак чок солун. Ооң-биле Россия чергелиг оюннарже үнер аргалар бар.

– Биче-бут бөмбүү регионалдыг хөй-ниити организациязы кажан тургустунганыл?

– 2017 чылда албан-езузу-биле тургус­тунгаш, 2018 чылда Россияның Биче-бут бөмбүү ассоциациязының кежигүнү кылдыр кирген. Бир-ле дугаар чылында, 18 хардан өрү назылыг улуска, биче-бут бөмбүүнге маргылдаа чарлаптарывыска, организациялар, кожууннардан хөй бөлүк ойнакчылар бедик көдүрлүүшкүннүг киришкен.

– Бо чылын, кижи назыны болза, 3 хар – хылбык дойга чедир кандыг чедиишкиннерлиг болдуңар?

– Эрткен чылдың эгезинде Хакасияга болган «Рождествонуң кубогу» маргылдаага 4 тыва команда киришкеш, Барыын-Хемчик кожууннуң командазы «Рождествонуң биче кубогу» шаңналга төлептиг болганнар. Биче кубок дээрге бичии шаңнал эвес, ооң ады-дыр. Чоок­та чаа Абаканга 2019-2020 чылдың оюнунга «Дөгээ» командазы беш тергиин команданың санынче кирген. Амдыызында рес­публикадан дашкаар чедииш­киннеривис бо-дур. Маргылдаалар бо­луп-ла турар болза, арга-дуржулга бе­диир болгай, ынчангаш республика иш­тинге чемпионаттар чылда ийи катап эртип турар.

Республикада командалар саны 22 четкен. Кожууннардан, найысылалдың аңгы-аңгы организациялары, эрге-хоойлу камгалалының органнарының командалары чылдан чылче көвүдеп турар. Оларның удуртукчулары боттарының командаларын деткип, белеткенир арганы тургузуп турарындан аңгыда, оюн үезинде аарыкчылап кээп турарлар.

– Анаа-ла куруг черден ор­ганизация тургузары амыр эвес болгай…?

– Ийе, анаа-ла хостуг үеде бут бөмбүүн ойнап турар эвес, албан-езузу-биле тургузуп алыр күзелимни чедип алыр дээш, чогуур черлерге барып, чорук-херээм­ чогуттум. Барган черле­римге дарга-бошкалар удурла­нырын бодавас, деткиирин кызыдар болду. Саазын кырынга кылыр документ-саавырны кылгаш, биче-бут бөмбүү ойнаар шөл кылып алыры-биле Кызылдың мэринден чер дилээривиске, база чөпшээрелди берген.

2018 чылда Бай-Хаак кудумчузунда боттарывыстың күжү­вүс-биле чылыг үеде ойнаар ажык шөл кылып алган бис. Аңаа чайгы үеде сайгылгааннар чырыын­га оолдар орайга чедир ойнаарлар. Маргылдаалар эрттирерде чайгы үеде ол шөлге, кыжын спорт залдар хөлезилеп турар бис.

– Маргылдаалар эрттирери хөй чарыгдалдыг болгай. Деткикчилерлиг силер бе?

– Оюннарга киржир команда бүрүзү дадывыр акшазын салчып алгаш, ойнап турар. Чылдың-на шаңналдар шыырак болур дээрзин ойнакчылар билир. Дадывыр акшазы шупту чарыгдалды дуглавайн турар-даа болза, чамдык таварылгаларда, бодум акшамны немештирер-дир мен. Чогум хуу сайгарлыкчы кижи болгаш, ажырбас, бодум сонуургалымга акшам киириштиреринден чалданмас мен.

– Мурнуңарда кандыг сорулгалар салдынганыл, силерге эң-не улуг чедиишкин чүл?

– Россия биче-бут бөмбүүнүң делегей чергелиг маргылдааларынга киржир эргени алган болгай. Бо чылдың сентябрь айда Литвага болур делегей чергелиг чемпионатка Россия база киржир. Амдыызында удаа-дараа маргылдааларны эрттирип тургаш, боттарывыска быжыг дазылды тургузуп алгаш, баштай Сибирь федералдыг округка киржип эгелээрин бодап турар бис. Бисте шыырак командалар бар. Чоорту бедик деңнелдерже үнер арга бисте бар. Баштайгы чылдарда ойнакчыларга чаңгыс аай хеп хамаанчок, чурумувус безин аскап турган. Тыва кижи­ниң ханы изиг болгаш, оюн үезинде иткилежип, тепкилежипкеш, дораан-на хербектежи бээр үелер база турган. Ындыг ойнакчыларга «кызыл карточканы» көргүскеш, 2-3 оюнга киржир эргезин казып турувуста, чурум экижээн, профессионал деңнелче көдүрүлген деп болур. Дайын шөлүнде эвес, а спортчу тулчуушкун болгай. Ам ойнап турар командаларны көөрге, шупту чаңгыс-аай хептерлиг, сагылга-чурумнуг, бот-боттарын хүндүлежип билир, көөрге безин чараш, чоргааранчыг. Боттары база ону эскерип, чугаалажып турарлар.

– Боттарының кожууну азы хоорайынга чонга ажыктыг чүүл кылыр күзелдиг кижилерге чүнү сүмелээр силер?

– Дыка эки бодал-дыр. Күзел дээрге-ле, ажылдың чартыы деп бодаар мен. Ону чедип алы­ры чүгле боттан хамааржыр. А бодум таламдан меңээ ужуражып, арга-сүме айтырар болза, дет­кииринге белен мен. Аныяктарның, черле кайы хире-даа назылыг кижиниң спортка, күш-культурага хандыкшыыры кажан-даа орай эвес деп бодаар мен. Биче-бут бөмбүүн ойнаарда, назы-хар барымдаалавас. Хостуг үезинде багай чүүлдерже сундулавайн, спорт-биле эштежирге, бодунуң кадыынга-даа ажыктыг, чоок кижилеринге-даа хала болбас.

– Бо хүннерде база маргылдаалар болуп турар болгай, тии­лекчилер кажан билдинерил?

– Маргылдаалар «Ирбис» спорт залында болуп турар. Бо чылдың ажыл хүннери эгелээрге-ле, суббота, улуг-хүннерде ойнап турарлар. Маргылдаада 22 команда, шупту 300 хире ойнакчы бүрүткеткен. Оюннар март айга чедир уламчылаар. Түңнел оюн март 7-де болур. Маргылдааның эртип турарын чүгле Кызыл хоо­райдан эвес, интернет четкизи таварыштыр кожууннарда дорт эфир таварыштыр көрүп турар.

Аржана ЧАМЗЫРЫН.

Чуруктарны хууда архивтен алган.

previous arrow
next arrow
Slider
Меню