Рубрикалар

Эки тур мен, авай… манаңар

Сөөлгү совет шериглер Афган күрүнеден 1989 чылдың февраль 15-те үнген. Тывадан 416 шериг оолдарның 12-зи Төрээн чуртунче чанып келбээн.

 ССРЭ-ниң 40-ги армиязының Афганистанга албан-хүлээлгезин күүседип доосканының 31 чылынга тураскааткан байырлыг хемчег февраль 14-те В. Көк-оол аттыг Национал хөгжүм-шии театрынга эрткен.

Чазак Баштыңы Шолбан Кара-оол афган дайынының хоочуннары аныяк-өскенниң патриот­чу кижизидилгезинге улуг үлүг-хуу­ну киирип турар, ол ышкаш Тыва­ның шериг-патриотчу хөй-ниити организация­лары чурттуң эң-не тергиин болгаш көргүзүглүг ор­га­низацияларының санында дээрзин демдеглээн.

Байырлыг хуралга афган хоо­чуннарынга ТР-ниң Чазааның, ТР-ниң Дээди Хуралының шаң­налдарын тывыскан.

«ТР-ниң алдарлыг ажылдакчызы» хүндүлүг атка афган дайынының хоочуну Вячеслав Чигжит төлептиг болган. Ол амгы үеде «Восток» КХН-ниң токары. Вячеслав Чараш-оолович: «Шеригже Тывадан 1979 чылда чораан мен. Ынчан Кызылдың политехниктиг институдунуң студентизи турдум. Чартык чыл Омск хоорайга шериг хүлээлгем эрттирип турумда, 1980 чылдың январь айда Афганистанче чорудупкан. Аңаа 59 дугаар бригадага, 119 дугаар аңгы мото-адыгжы ротага шериг хүлээлгем эрттирип эгелээн мен. Колонналар үдеп турдувус. Ол дээрге, кывар-чаар чүүлдер, ок-боо, аъш-чем, эм-таң аймаа сөөрткен автомашиналарны үдеп чорууру-дур. Кочетов суурдан Андрей Сымчаан эжим-биле кады турдувус. 1981 чылда Тывавысче чанып келдивис. Афгандан бир дугаар «дембельдеп» келген шериглерниң бирээзи мен.

Колонналар үдээрде эгезинде девиденчиг, сезинчиг болбайн канчаар. Душманнар кызаалар иштинге бо-ла кедей бээр. Бир дугаар тулчуушкун үезинде кижи бүзүревес чүве-дир, ылап дайында келген мен деп. Улуг куяк БТР броне-транспортер автомашиналар, дайынчы бүрүзү АКМ автоматтарлыг болгай бис. Колонналарны чедер черинге бүдүн-бүрүн чедирери бистиң хүлээлгевис турган. Аныяк 18 харлыг оолдар-даа болзувусса, шериг хүлээлге – эр кижиниң эртер оруу деп чүүлдү билир турдувус» – деп чугаалады.

Театрның фойезинге үрде көрүшпээн афганчылар ужуражып, сактыышкыннар кылып, төөгүлүг фото-чурукка тырттырышканнар. Хөрээн долдур орден-медальдар каастаан хоочуннар аразында Афганистанга оолдарын чидирген авалар база бар. Кызыл хоорайдан 76 харлыг Чечеймаа Демчиковна Вячеслав Кууларның авазы, Улуг-Хемниң Арыг-Үзүүнден келген 83 харлыг эне Оюмаа Түлүшовна Устун-оол Гера Балчыйның, Эрзинден Артур Норбунуң авазы Чечен Сергеевна Норбу удавас 80 харлаар.

«1984 чылда оглум Артур Афганистанга интернационалчы хүлээлгезин күүседип чорааш, маадырлыы-биле өлүрткен. Ол чылдан эгелээш, бо үеге чедир афган дайынынга чо­раан шериг оолдар мени утпайн, ажыг-шүжүүмнү деңге үлежип, материалдыг, моральдыг талазы-биле деткип чоруур. Кандыг-даа чыыштарга, ужуражылгаларга мени эдертип алгаш, үргүлчү киириштирип, ажыг-шүжүгге алыспайн чорзун дээш, хайгаарап, карактап, кандыг байдалдыг чурттап чоруурумну айтырып-сураглап, сагыш човап чоруурлар» – деп, Чечен Сергеевна оглу Артурнуң чартык өскүс арткан дуңмаларын карактаар улуг акызы, авазының чөленгиижи чораанын сактып чугаалады. Артур математикага шыырак өөренир, ол ышкаш номчуттунарынга ынак турган. Дыңнангыр, оожум, томаанныг, иштинде боданыр, пөрүксүмээр чаңныг-даа болза, эрлерзии кончуг чораан. Ховар чагааларында чүгле «Эки тур мен, авай… манаңар» деп-ле бижип каар турган. Эрес-дидим, маадырлыг чоруу дээш Артур Норбуну мөчээн соонда «Кызыл Сылдыс» ордени-биле шаңнаан.

Афган дайынының өртүн шыдажып эрткен тыва оолдар чанып келгеш, тайбың үеде база кайгамчык төлептиг чоруун көргүзүп турарлар. Эп-найыралдыг, аразында быжыг харылзаалыг, амыдыралдың бергелерин шыдажып эртип, тайбың иштиң маадырлары болуп чорууру чоргаанчыг.

Алдынай АРАКЧАА.

Ада ТЮЛЮШТУҢ база авторнуң тырттырган чуруктары.

0R6A0761
0R6A0758
0R6A0774
0R6A0773
изображение_viber_2020-02-17_14-08-54
афган
изображение_viber_2020-02-17_14-08-51
previous arrow
next arrow
Предыдущая запись
Бай-тайгажылар чымыш иште
Следующая запись
«Шын» солун интернет делгемнеринде туружун ээлеп эгелээн
Меню