2025 чылда Тываның чурттакчы чонунуң 77 хуузу, азы 260 муң ажыг кижиниң кадыкшылын байдалын шинчип хынаан. Ол планнаан 281500 кижиге бичии-ле четпээн. Республика Баштыңы Владислав Ховалыгның даалгазы-биле эрткен Тываның Чазааның аңгы хуралынга, диспансеризацияның түңнелдерин чугаалажып көрген.
Республиканың кадык камгалалының медеглээни болза, республика диспансеризация планын 92,9 хуу күүсеткен (РФ-те 83,2 хуу, Сибирь федералдыг округта 86,3 хуу). Айыттынган сан-чурагайлар элээн каш чылдагааннар-биле, ынчалза-даа ийи кол барымдаа – чурттакчы чоннуң көжүп чорууру көвүдээнинден база муниципалдыг эрге-чагырганың диспансеризация дугайында чонга чедир дыңнатпайн турарындан, ол ышкаш ырак черлерде чурттап турар малчыннарны болгаш оларның өг-бүлелерин эмчи шинчилгелеринче эккээрин организаставаанындан ол сан-чурагай чедир күүсеттинмээн.
Ындыг-даа болза чамдык угланыышкыннарда ажылдар бедик деңнелде, эки түңнелдерлиг болган. Чижээ, диспансеризацияның ийиги чадазын эрткен чурттакчылар саны көвүдээн. Бирги чадада баш бурунгаар салдынган аарыгларны ийиги чадада чиге тодарадырын сагындыраал. 2025 чылда шак ындыг шинчилгелерни 17,6 муң ажыг кижи эрткен, ооң мурнунда чылга деңнээрге, 1,5 катап хөй.
Эмчилер ооң мурнунда COVID-19-тан аарып турган кижилерни хынаарынче онза кичээнгейни салган. Аараан соонда, мага-ботка өскерлиишкиннерни тодарадып, ооң ханылаарын болдурбазы – сорулга ол. Оон аңгыда чурттакчы чоннуң үре-сады кадыкшылын, ол ышкаш тускай шериг операциязының киржикчилериниң болгаш хоочуннарының кадыкшылын аңгы шинчип хынаан.
Тываның эмчи шинчилгезин эрткен 260 муң чурттакчыларының аразындан 70,8 муң кижиде аарыглар бары илереттинген. Шинчээн кижилерниң чартыында хан-дамыр эргилдезиниң аарыглары нептерээн болган. Чигир аарыы ийиги черде (8,8 хуу), чем хайылдырар аарыглар үшкү черде (8,5 хуу), тыныш органнарының аарыглары дөрткү черде (3 хуу).
Оон аңгыда чурттакчы чоннуң кадыкшылынга айыыл тургузуп турар байдалдар көвүдээнин профилактиг хыналдалар көргүскен. Эрткен чылын ол көргүзүг 66,8 муң кижи турган болза, бо чылын ол сан 80 муң четкен. 20 кижиниң бирээзи-ле шын эвес чемненип, 13 кижиниң бирээзи-ле олутпай амыдыралдыг база артык деңзилиг. Беш улуг кижиниң бирээзи-ле таакпылаар. Беш кижиниң бирээзиниң-ле "багай" холестерини улуг болган.
Диспансеризацияның түңнелдери-биле алырга, шупту хынаан кижилерниң 25,5 хуузун, азы 34284 кижини каң кадык деп санаан. 33 муң кижилерде, азы 24,5 хуузунда, хоочураан аарыглар тыптып болур айыыл бар. 47,7 муң кижи (71,1 хуу) халдавырлыг эвес хоочураан аарыгларлыг болганындан доктаамал эмчи хайгааралы негеттинип турар. Шинчээн кижилерниң 29 хуузунга, азы 19,4 муң ажыг кижиге тускай эмчи дузазы болгаш хайгааралы херек.
Бичии уругларның кадыын хынаарынче улуг кичээнгейни салып, планнарны ажыр күүсеткен. 64545 уругларны шинчип, планын 11,3 хуу ажырган. 21759 уруглар, азы диспансеризация эрткен шупту уругларның 33,7 хуузу, азы 21759 уруг шуут кадык болган.
38,3 муң уругда, азы шинчээн уругларның 59,4 хуузунда хоочураан аарыглар чок-даа болза, чамдык үрелиишкиннер бар. 2 муң ажыг уруглар аар хоочураан аарыгларлыг, база ол-ла хире санныг уруглар инвалид болганындан доктаамал ажаалдада.
Тываның Баштыңы 2026 чылда чурттакчы чоннуң шуптузун профилактиктиг шинчилгелерже хаара тударын айыткан. Республиканың эрге-чагыргазы «Кадык амыдыралче орук» база «Кадык чаш төлче орук» губернатор төлевилелдери-биле эмчилерни деткип, немелде хемчеглерни организастаарынга дузалажыр. Владислав Ховалыг инвалид болгаш назылаан кижилерни эмчи шинчилгелеринче эккеп чедирериниң айтырыгларын боттарының хайгааралынга алыр даалганы тус чер чагырга даргаларынга берген.
ТР-ниң Чазааның парлалга албаны.