Совет үеде агаар-бойдустуң багай уржуктарындан чер ажыл-агый культураларының чидириглерин күрүне камгаладылгазының органнары 50 хуу чедир, а дыка улуг чидириглерлиг таварылгаларда 70 хуу чедир дуглап берип турган. Совет Эвилели буступ дүшкен, көдээ ажыл-агыйның күрүне бүдүрүлгелери сандараан соонда, рыноктуг экономикаже шилчээн деп чарлаттынган чаа Россия үезинде тараа аймаан агаар-бойдустуң озал-ондаандан камгалаары шуут соксаан.
Российжи экономика бут кырынга көдүрлүп эгелээрге, тараа аймаа дээш өске-даа чер ажыл-агый культураларын агаар-бойдустуң багай уржуктарындан камгаладылгазының дугайында чугаа көдүрлүп эгелээн. 2020 чылдар эгезинде чер ажыл-агыйының культураларын тарып өстүрүп турар фермерлер агрокамгаладылга керээлерин чарып, агаар-бойдустуң озал-ондактарындан чидириглерниң кезик-чамдыын дугладып ап турар апарган. Бир эвес Тывага хамаарыштыр алыр болза, совет үе соонда кааңдаашкындан чидириглерин Бии-Хем кожуунда арат-фермер Айбек Моңгуш 2022 чылда дугладып алган. Ол чылын Тываның девискээринге улуг кааңдаашкын дүшкен, тараажылар чаагай дүжүттү ынчан ажаап өстүрер арга чок болгаш, карылгага таварышканнар. Чогум-на кааңдаашкынныг чылда Айбек Моңгуш агрокамгаладылга компаниязы-биле керээни чарып алган болгаш, саң-хөө талазы-биле улуг-ла чидириг чок арткан деп болур. Ынчан А. Моңгуш 400 га черге тараа үрезинин чаштырган, ооң барык чартыы кааңдаашкынга таварышкан. Агрокамгаладылга компаниязы керээ ёзугаар 416 муң рубль-биле карылгазын төлеп берген. Ол дээрге агрокамгаладылгага төлээн дадывырдан барык 7 катап хөй акша болган. Оон аңгыда 60 муң рубль акшаны республиканың бюджединден Айбек Моңгушка дуза кылдыр үндүрүп берген.
Айбек Моңгуштуң агрокамгаладылга акшазын алганы бистиң республиканың байдалынга көстүп көрбээн чүүл ышкаш кындыр ынчан сагындырган. Бо болуушкун Тываның Чазаанга болган хуралдың чугула темазы апарган. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг ону агаар-бойдузу кааңдаачал бистиң регионга эки чижек кылдыр үнелеп, агрокамгаладылга ажылын күштелдирип, ону суртаалдап, камгаладылга ачы-дузазын алыр дээн көдээниң ажыл-ишчилеринге юридиктиг дузаны улам ханызы-биле чедирерин ТР-ниң Көдээ ажыл-агый яамызынга дааскан. Чер болгаш мал ажыл-агыйы чорудуп турар көдээниң ажыл-ишчилери камгаладылгага хөй киришкен тудум оларга дузаламчы кылдыр федералдыг бюджеттен акшаландырыышкын улам көвүдээр дээрзин Владислав Ховалыг демдеглээн.
2026 чылдың агаар-бойдузунуң байдалы дүжүттү тарып өстүреринге шаптараазыннарны база таварыштыргылаан. Чижээлээрге, Барыын-Хемчик кожууннуң Аксы-Барлык сумузунуң девискээринге дүшкен долу тус черниң ногаажыларынга когаралды чедирген. Агаар-бойдустуң мындыг чижектиг когаралдыг таварылгалары тарып өстүрүп турары чер ажыл-агыйының культураларының агрокамгаладылгазын кылдырып алырының чугулазын сагындырып турар. Тарып өстүрери тараа аймаан баш бурунгаар камгаладып алыр күзелдиг тараачын-фермерлерниң саны чоорту көвүдеп, олар агаар-бойдустуң уржуктарындан камгалал акшазын ап турар апарган. Агрокамгаладылга чарган фермерлер 2025 чылда 2,3 сая рубльге когаралдарын дуглап алганнар. 2026 чылда 7 көдээ ажыл-агыйлар агрокамгаладылганы чарганнар.
Агаар-бойдузу кааңдаачал Тывага чер ажыл-агый адырынга агрокамгалалды сайзырадыры чугула деп Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг санап турар.
Ш. ЛОПСАН.
Чурукту ГигаЧатка чуруткан.
“Шын” №43 2026 чылдың ноябрь 5
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn