Чазак хуралынга Тыва Республика талазы-биле Иштики херектер яамызының төлээзиниң дыңнатканы-биле алырга, эрткен неделяда регионнуң девискээринге 63 кем-херек үүлгедиглери демдеглеттинген, 6-зы – онза айыылдыг кем-херек үүлгедиглери. Оларның бирээзи Мөңгүн-Тайга кожууннуң Мугур-Аксы суурга болган. Эзирик эр кижи кадайының кырынче кывар чүүл чажыпкаш, оттуг-ыяш кыпсып, ооң амы-тынынга айыылдыг үүлгедигни кылган. Кем-херек үүлгедикчизин иштики херектер ажылдакчылары тудуп хоругдаан. Ооң кадайы эмнелгеде, иштиг херээжен кижиге медицина дузазын эмчилер чедирип турар. Эр кижиниң үүлгеткен кем-херээн долузу-биле бадыткаар, аңаа кеземчени онаар талазы-биле ажылдарны иштики херектер ажылдакчылары чорудуп турар.
Интеллектуалдыг технологияларны ажыглап, 13 кем-херекти үүлгеткен. Хамаатыларга 1 миллион рубль ажыг когаралды чедирген.
Тывага ажыл-чорудулганың чамдык хевирлерин лицензиялаар албан чериниң ажылдакчылары-биле кады полицейжилер “Корум-чурум” деп операцияны чоруткан. Операция үезинде араганы садарының чурумун хажытканының 24 таварылгазын илереткен. 260 литр спирт холумактыг эзиртир суксуннарны хураап алган. Назы четпээн кижиге арага сатканы база илереттинген.
Россияның Онза байдалдар яамызының Тыва Республика талазы-биле эргелелиниң медээлери-биле алырга, эрткен неделяда регионга онза айыылдыг болуушкуннар демдеглеттинмээн. Улуг-Хем, Эрзин болгаш Тере-Хөл кожууннарның девискээринге чер шимчээшкиннери болган. Бажың-балгат үрелиишкиннери, айыыл-халап болбаан.
Эрткен неделяда агаар-бойдус аажок соогган уржуунда, Чеди-Хөл кожууннуң төвү Хову-Аксы суурнуң соок суг дамчыдар четкизиниң хоолайлары доңган. Хөй квартираларлыг 3 бажың, 10 хууда бажың түр када соок суг-биле хандырылга чок артканнар. Чуртталга-коммунал яамызының дузазы-биле доңган хоолайларны эргизип, чогуур хемчеглерни дүрген алган ужурунда, соок суг-биле хандырылгага үзүктелиишкин соксаан.
Тываның Чазааның Аппарат хуралынга кол айтырыг малдың кыштаглаашкыны болган. Ниитизи-биле 961 муң хире баш мал-маган өнчүнүң аңгы-аңгы хевирлериниң ажыл-агыйларының кыштагларында кыштаглап турар. Кыштаглаашкынның кандыг эртип турары республика болгаш кожуун, суму эрге-чагырга органнарының болгаш Көдээ ажыл-агый яамызының доктаамал кичээнгейинде. Эң ылаңгыя Чаа чыл байырлалдарының хүннеринде болгаш январь айның ортаа үезинде агаар дөртен градус ажыр сооп турган үеде кыштаглаашкынче кичээнгейни улам шыңгыыраткан. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның даалгазы-биле ТР-ниң Чазааның кежигүннери, кожууннарның удуртукчулары болгаш харыысалгалыг ажылдакчылары, Көдээ ажыл-агый яамызының болгаш ооң кожууннарда килдистериниң специалистери малчын кыштагларже график ёзугаар удаа-дараа үнүп турар.
Мал-маганының деңгели кошкак эвес. Ветеринария албанының ажылдакчылары мал-маганның кадыы багай эвес деп санап турар.
Мал-маганче халдап, малчыннарга когаралды чедирип болур бөрүлерни аңнаарын малчыннар болгаш аңчы бригадалар чорудуп турар. Эрткен неделяда олар 27 бөрүнү чок кылган.
Регионнуң Чазааның Аппарат хуралының түңнелдери-биле Тываның Баштыңы чугула даалгаларны яамыларның болгаш ведомстволарның удуртукчуларынга берген. Оларның кичээнгейин чоннуң эрге-чагырга органнарынче киирип турар билдириишкиннеринче, санал-оналдарынче угландырган. Чүгле эрткен неделя дургузунда эрге-чагырга органнарынче 600 дыңнадыг кирген.
“Өөредилге адырынга, чуртталга-коммунал ажыл-агыйынга, автотранспорт оруктарынга хамааржыр айтырыгларны хамаатылар аажок көдүрүп турар. Мен бодум хууда шупту угланыышкыннарны кичээнгейимде тудуп турар мен. Ажыл төлевириниң аванс кезииниң акшазын бээрин озалдадып турар дугайында дыңнадыглар кирген. Ооң чылдагааннарының тыптып келгенин тодаргайы-биле сайгарып көрдүвүс. Ажыл төлевирин ажылдакчыларга өй-шаанда бээр талазы-биле шыңгыы ажылдаар даалганы бердим”— деп, Владислав Ховалыг интернетте бодунуң блогунга бижээн.
Республиканың чурттакчы чонунуң билдириишкиннери, дыңнадыглары-биле шыңгыы болгаш кичээнгейлиг ажылдаарынга хамаарыштыр Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның даалгалары үре-түңнелдиг бооп турар. Тускай шериг операциязының киржикчилери дайынчыларның өг-бүлелеринден 13 муң билдириишкинни киирген. Оларның хоойлу-дүрүм ёзугаар негелделериниң 96 хуу хирези күүсеттинген. ТШО киржикчилериниң төрелдери судмедэкспертиза бажыңының чанынга соокка доңуп турарын болдурбазы-биле ол бажыңга чынныр байдалды тургузар даалганы кадык камгалал сайыдынга республиканың удуртукчузу берген. ТШО-биле холбаалыг хемчеглер үезинде дайынчыларның төрелдеринге чылыг автобустарны тускайлаар даалганы орук-транспорт сайыдынга регионнуң удуртукчузу берген.
“Билдириишкин, дыңнадыг бүрүзүнге кичээнгейлиг болур ужурлуг бис” — деп, Владислав Ховалыг бодунуң блогунга бижээн.
Ш. СУВАН.
Ч.СААЯНЫҢ тырттырган чуруу
“Шын” №3 2026 чылдың январь 29